भातपिकातील अन्नद्रव्यांचे करा योग्य नियोजन
डाॅ. योगेश पाटील, सुरेश परदेशी
शनिवार, 9 सप्टेंबर 2017
भातपिकात सद्यःस्थितीत नत्र, जस्त, बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरता दिसून येत आहेत. अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेची लक्षणे ओळखून वेळीच योग्य व्यवस्थाापन केल्यास भातपिकाची होणारी संभाव्य उत्पादन घट रोखता येते.
 
भातपिकात वाढीच्या अवस्थेत येणारी नत्राची कमतरता ही केवळ अतिवृष्टीमुळेच होत नाही, तर त्यासाठी युरिया ब्रिकेटचा वापर न करणे, खते फोकून देणे आदी कारणांमुळेही निर्माण होते. नत्र, जस्त व बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरतांची लक्षणे जाणून घेऊन उपाययोजना कराव्यात. 
भातपिकात सद्यःस्थितीत नत्र, जस्त, बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरता दिसून येत आहेत. अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेची लक्षणे ओळखून वेळीच योग्य व्यवस्थाापन केल्यास भातपिकाची होणारी संभाव्य उत्पादन घट रोखता येते.
 
भातपिकात वाढीच्या अवस्थेत येणारी नत्राची कमतरता ही केवळ अतिवृष्टीमुळेच होत नाही, तर त्यासाठी युरिया ब्रिकेटचा वापर न करणे, खते फोकून देणे आदी कारणांमुळेही निर्माण होते. नत्र, जस्त व बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरतांची लक्षणे जाणून घेऊन उपाययोजना कराव्यात. 
 
नत्राचे व्यवस्थापन 
भातपिकात ब्रिकेट खताऐवजी वरखते दिल्यास ती अति पावसामुळे वाहून जातात. त्यामुळे नत्राची कमतरता जाणवते. काही ठिकाणी शेतकरी भात हिरवा दिसण्यासाठी सतत नत्रयुक्त खते टाकताना दिसून येते. त्यामुळे भात पिकाची अतिरिक्त शाकीय वाढ होऊन कीड व रोगाचा प्रादुर्भाव वाढतो. 
 
कमतरतेची लक्षणे
नत्राची कमतरता असल्यास पानाचा रंग पिवळसर किंवा फिकट हिरवा होतो. पानातील हरीतद्रव्ये कमी होते. भात पिकास खते फोकून दिले असल्यास अशा ठिकाणी नत्राची कमतरता दिसून येते. 
 
उपाययोजना 
  •  नत्रयुक्त खते फोकून न देता ब्रिकेटच्या स्वरूपात द्यावीत. 
  •  नत्राची अतिरिक्त मात्रा न देता शिफारसीत खत मात्रा (१०० किलो प्रतिहेक्टरी) विभागून व योग्य प्रमाणात द्यावी. 
  •  जमिनीतून नत्राचा ऱ्हास थांबविण्यासाठी युरीया खताबरोबर ५:१ प्रमाणात वाळलेली बारीक निंबोळी पेंड मिसळून त्याचा वापर करावा.
जस्ताचे व्यवस्थापन 
अति पावसाच्या प्रदेशात जमिनीची जास्त धूप होते. सुपीक माती वाहून गेल्यामुळे जस्ताची कमतरता दिसून येते. 
 
कमतरतेची लक्षणे : जमिनीत जस्ताची कमतरता असल्यास भातपिकाच्या जुन्या पानावर तपकिरी पट्टे उमटतात. नवीन पानाच्या देठाजवळ पान वाळल्यासारखे दिसते. सुरवातीला लाल तपकिरी चट्टे उमटतात, नंतर संपूर्ण पान वाळते. काही ठिकाणी सुरवातीच्या काळात पिकाची वाढ खुंटलेली दिसून येते.
 
उपाययोजना :  
  • जस्ताची कमतरता असल्यास पिकास चिखलणीच्या वेळेस प्रतिहेक्टरी २५ किलो झिंक सल्फेट शेणखतातून द्यावे.
  • झिंक सल्फेट दिले नसल्यास जस्ताच्या कमतरता दिसल्यास झिंक सल्फेट ५ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी (०.५ टक्के) किंवा चिलेटेड जस्त १ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी (०.१ टक्का) या प्रमाणात फवारणी करावी. 
बोराॅनचे व्यवस्थापन 
 जास्त पावसाच्या प्रदेशात ग्रॅनाईट खडकापासून निर्मिती झालेल्या जमिनीत बोराॅन हे सूक्ष्म अन्नद्रव्य क्षारासोबत संयोग होऊन वाहून जात असते. अशा ठिकाणी बोराॅनची कमतरता जाणवते. 
 
कमतरतेची लक्षणे 
बोराॅनच्या कमतरतेमुळे कळीचा रंग फिक्कट हिरवा होतो. वाढणारी कळी मरते. परागकणाची निर्मिती कमी होते. परिणामी फलधारणा कमी होऊन उत्पादनात घट येते. भात पिकात ओंबी तयार होण्याच्या वेळी बोराॅनची कमतरता असल्यास ओंबी तयार होण्याचे प्रमाण कमी होते. तसेच पोचट दाण्याचे प्रमाण वाढते.
 
उपाययोजना :
जमिनीत बोराॅनची कमतरता असल्यास पिकास चिखलणीच्या वेळेस प्रतिहेक्टरी ५ किलो बोरॅक्स शेणखतातून द्यावे. तसेच बोरीक अॅसिड १ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी (०.१ टक्‍का) या प्रमाणात फवारणी करावी.
संपर्क : सुरेश परदेशी, ७५८८०५२७९३
(विभागीय कृषी संशोधन केंद्र, इगतपुरी, जि. नाशिक)
टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर कृषी सल्ला
जमिनीतील क्षारांचे व्यवस्थापनमीठ (क्षार) यांच्या वापरामुळे होणारे दीर्घकालीन...
जिरायती भागात वेळेवर करा पेरणी जिरायती परिस्थितीत रब्बी पिकांच्या पाण्याचा ताण...
तुरळक ठिकाणी पावसाची शक्यता, काही भागात...हिंदी महासागराच्या ५ अक्षांश उत्तर विषुववृत्तीय...
शेतीमध्ये मीठ-क्षारांच्या वापराचे...मीठ (क्षार) हे खनिज असून, त्याच्या वापराने...
योग्य वेळेत करा रब्बी पिकांची पेरणी रब्बी पिकांची जिरायती आणि बागायती क्षेत्रात योग्य...
पावसाच्या स्थितीनुसार करा द्राक्ष छाटणीसर्व द्राक्ष विभागांमध्ये कमीजास्त प्रमाणात पाऊस...
केळी पीक सल्ला सद्यःस्थितीत जून-जुलै महिन्यांतील केळीची मृगबाग...
भेंडी पीक सल्लासद्यस्थितीत भेंडी या पिकावर तुडतुडे, पांढरी माशी...
अॅझोला ः एक उत्तम पशुखाद्यजनावरांच्या खुराकाचा खर्च कमी करण्यासाठी घरच्या...
कृषी सल्ला : खरीप कपाशी, रब्बी ज्वारी,...हवामानाचा संक्षिप्त अंदाज ः पुढील पाच दिवस...
कपाशीवरील फूलकीड, कोळी किडीचे नियंत्रणफूलकिडे ः आर्थिक नुकसान संकेत पातळी ः ...
आठवडाभर चांगल्या पावसाचा अंदाजमहाराष्ट्रातील हवेचा दाब कमी होत असून, आठवडाभर...
निसवणीनंतर भातावरील रोगांचे व्यवस्थापनसद्यस्थितीत बहुतांश ठिकाणी भात पीक निसवणीच्या...
मोल निचरा पद्धत आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीरजमिनीत चिकणमातीचे प्रमाण ३५ टक्‍क्‍यांपेक्षा...
भातावरील करपा रोगाचे नियंत्रणकरपा ः रोगकारक बुरशी : Pyricularia oryzae...
द्राक्ष सल्ला : छाटण्या शेवटच्या...सर्व द्राक्ष विभागांमध्ये पाऊस सुरू झालेला आहे....
कपाशीवरील जिवाणूजन्य करपा रोगाचे...ढगाळ वातावरणात कपाशीवर जिवाणूजन्य पानांवरील चट्टे...
भाजीपाला पिकांतील फळधारणा : समस्या, उपायफळवर्गीय भाजीपाला पिकांच्या अपेक्षित उत्पादनासाठी...
भूमिगत निचरा पाइपची योग्य खोली आवश्‍यकक्षारपड व पाणथळ जमिनीतून पाण्याचा निचरा...
सोयाबीनवरील शेंगा पोखरणाऱ्या अळीचे...सोयाबीन पिकावर सद्यस्थितीत शेंग पोखरणाऱ्या अळीचा...