भातपिकातील अन्नद्रव्यांचे करा योग्य नियोजन | Agrowon

भातपिकातील अन्नद्रव्यांचे करा योग्य नियोजन
डाॅ. योगेश पाटील, सुरेश परदेशी
शनिवार, 9 सप्टेंबर 2017
भातपिकात सद्यःस्थितीत नत्र, जस्त, बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरता दिसून येत आहेत. अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेची लक्षणे ओळखून वेळीच योग्य व्यवस्थाापन केल्यास भातपिकाची होणारी संभाव्य उत्पादन घट रोखता येते.
 
भातपिकात वाढीच्या अवस्थेत येणारी नत्राची कमतरता ही केवळ अतिवृष्टीमुळेच होत नाही, तर त्यासाठी युरिया ब्रिकेटचा वापर न करणे, खते फोकून देणे आदी कारणांमुळेही निर्माण होते. नत्र, जस्त व बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरतांची लक्षणे जाणून घेऊन उपाययोजना कराव्यात. 
भातपिकात सद्यःस्थितीत नत्र, जस्त, बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरता दिसून येत आहेत. अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेची लक्षणे ओळखून वेळीच योग्य व्यवस्थाापन केल्यास भातपिकाची होणारी संभाव्य उत्पादन घट रोखता येते.
 
भातपिकात वाढीच्या अवस्थेत येणारी नत्राची कमतरता ही केवळ अतिवृष्टीमुळेच होत नाही, तर त्यासाठी युरिया ब्रिकेटचा वापर न करणे, खते फोकून देणे आदी कारणांमुळेही निर्माण होते. नत्र, जस्त व बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरतांची लक्षणे जाणून घेऊन उपाययोजना कराव्यात. 
 
नत्राचे व्यवस्थापन 
भातपिकात ब्रिकेट खताऐवजी वरखते दिल्यास ती अति पावसामुळे वाहून जातात. त्यामुळे नत्राची कमतरता जाणवते. काही ठिकाणी शेतकरी भात हिरवा दिसण्यासाठी सतत नत्रयुक्त खते टाकताना दिसून येते. त्यामुळे भात पिकाची अतिरिक्त शाकीय वाढ होऊन कीड व रोगाचा प्रादुर्भाव वाढतो. 
 
कमतरतेची लक्षणे
नत्राची कमतरता असल्यास पानाचा रंग पिवळसर किंवा फिकट हिरवा होतो. पानातील हरीतद्रव्ये कमी होते. भात पिकास खते फोकून दिले असल्यास अशा ठिकाणी नत्राची कमतरता दिसून येते. 
 
उपाययोजना 
  •  नत्रयुक्त खते फोकून न देता ब्रिकेटच्या स्वरूपात द्यावीत. 
  •  नत्राची अतिरिक्त मात्रा न देता शिफारसीत खत मात्रा (१०० किलो प्रतिहेक्टरी) विभागून व योग्य प्रमाणात द्यावी. 
  •  जमिनीतून नत्राचा ऱ्हास थांबविण्यासाठी युरीया खताबरोबर ५:१ प्रमाणात वाळलेली बारीक निंबोळी पेंड मिसळून त्याचा वापर करावा.
जस्ताचे व्यवस्थापन 
अति पावसाच्या प्रदेशात जमिनीची जास्त धूप होते. सुपीक माती वाहून गेल्यामुळे जस्ताची कमतरता दिसून येते. 
 
कमतरतेची लक्षणे : जमिनीत जस्ताची कमतरता असल्यास भातपिकाच्या जुन्या पानावर तपकिरी पट्टे उमटतात. नवीन पानाच्या देठाजवळ पान वाळल्यासारखे दिसते. सुरवातीला लाल तपकिरी चट्टे उमटतात, नंतर संपूर्ण पान वाळते. काही ठिकाणी सुरवातीच्या काळात पिकाची वाढ खुंटलेली दिसून येते.
 
उपाययोजना :  
  • जस्ताची कमतरता असल्यास पिकास चिखलणीच्या वेळेस प्रतिहेक्टरी २५ किलो झिंक सल्फेट शेणखतातून द्यावे.
  • झिंक सल्फेट दिले नसल्यास जस्ताच्या कमतरता दिसल्यास झिंक सल्फेट ५ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी (०.५ टक्के) किंवा चिलेटेड जस्त १ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी (०.१ टक्का) या प्रमाणात फवारणी करावी. 
बोराॅनचे व्यवस्थापन 
 जास्त पावसाच्या प्रदेशात ग्रॅनाईट खडकापासून निर्मिती झालेल्या जमिनीत बोराॅन हे सूक्ष्म अन्नद्रव्य क्षारासोबत संयोग होऊन वाहून जात असते. अशा ठिकाणी बोराॅनची कमतरता जाणवते. 
 
कमतरतेची लक्षणे 
बोराॅनच्या कमतरतेमुळे कळीचा रंग फिक्कट हिरवा होतो. वाढणारी कळी मरते. परागकणाची निर्मिती कमी होते. परिणामी फलधारणा कमी होऊन उत्पादनात घट येते. भात पिकात ओंबी तयार होण्याच्या वेळी बोराॅनची कमतरता असल्यास ओंबी तयार होण्याचे प्रमाण कमी होते. तसेच पोचट दाण्याचे प्रमाण वाढते.
 
उपाययोजना :
जमिनीत बोराॅनची कमतरता असल्यास पिकास चिखलणीच्या वेळेस प्रतिहेक्टरी ५ किलो बोरॅक्स शेणखतातून द्यावे. तसेच बोरीक अॅसिड १ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी (०.१ टक्‍का) या प्रमाणात फवारणी करावी.
संपर्क : सुरेश परदेशी, ७५८८०५२७९३
(विभागीय कृषी संशोधन केंद्र, इगतपुरी, जि. नाशिक)
टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर कृषी सल्ला
आंबा पीक सल्लाआंबा पिकाचे वार्षिक चक्र काढणीनंतर म्हणजे जून...
पीक सल्ला : रब्बी, भाजीपाला,...ऊस पूर्वहंगामी उसामध्ये खोडकिडीचा प्रादुर्भाव...
ज्वारी, करडई, सूर्यफूल, कापूस पीक सल्लारब्बी ज्वारी : खोडकिडा : (पोंगेमर) लक्षणे...
पाचट आच्छादन करा, सुपीकता वाढवाएक हेक्‍टर ऊस क्षेत्रातून सुमारे ८ ते १२ टन पाचट...
मराठवाडा, विदर्भ, पश्‍चिम महाराष्ट्रात...महाराष्ट्रावरील हवेच्या दाबात वाढ होईल आणि...
हळदीवरील करपा, कंदकूज रोगांचे नियंत्रणहळद व आले या पिकांच्या शाकीय वाढीत निर्माण होणारी...
हरभऱ्यावरील घाटेअळीचे नियंत्रणघाटेअळी ही हरभरा पिकाची प्रमुख कीड आहे. एक अळी...
ऊस पीक सल्लाआडसाली ऊस :  को - ८६०३२ या जातीसाठी...
वेळेवर गुलाब छाटणीमुळे मिळेल उत्पादनवाढ गुलाबाचे अधिक व दर्जेदार उत्पादन मिळवण्यासाठी...
तुरीवरील शेंगा पोखरणाऱ्या अळीचे... सध्याची पीक व कीड प्रादुर्भाव अवस्था...
सीताफळावरील पिठ्या ढेकूण, फळसड नियंत्रणसद्यस्थितीत सीताफळ या फळपिकावर पिठ्या ढेकूण या...
हवामान कोरडे आणि थंड राहीलमहाराष्ट्रातील वातावरण बहुतांश कोरडे व थंड...
द्राक्ष सल्लायेत्या आठवड्यामध्ये सर्व द्राक्ष विभागामध्ये...
फुलशेती सल्लासद्य स्थितीमध्ये फुलपिकांमध्ये घ्यावयाची काळजी व...
कांदा - लसूण पीकसल्लासद्यस्थितीत खरीप कांदा काढणीस आला आहे, तर रांगडा...
उसावरील तपकिरी ठिपके रोगाचे नियंत्रणरोगकारक बुरशी : सरकोस्पोरा लॉजिपस ...
वाया शेतमालापासून स्वस्तात इथेनॉल...उत्तराखंडमधील काशीपूर येथे नुकतीच शेतीमधील वाया...
शास्त्रीय पद्धतीनेच करा गहू बीजोत्पादनआनुवंशिक आणि भौतिकदृष्ट्या शुद्ध असणारे गहू...
उपकरणांनी तपासा पाण्याची गरजचांगले उत्पादन मिळविण्यासाठी पिकाला योग्यवेळी...
जनावरांच्या खाद्यात झाडपाला वापरताना...गवत आणि झाडांचा पाला यांच्यामध्ये आर्द्रता आणि...