भातपिकातील अन्नद्रव्यांचे करा योग्य नियोजन | Agrowon

भातपिकातील अन्नद्रव्यांचे करा योग्य नियोजन
डाॅ. योगेश पाटील, सुरेश परदेशी
शनिवार, 9 सप्टेंबर 2017
भातपिकात सद्यःस्थितीत नत्र, जस्त, बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरता दिसून येत आहेत. अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेची लक्षणे ओळखून वेळीच योग्य व्यवस्थाापन केल्यास भातपिकाची होणारी संभाव्य उत्पादन घट रोखता येते.
 
भातपिकात वाढीच्या अवस्थेत येणारी नत्राची कमतरता ही केवळ अतिवृष्टीमुळेच होत नाही, तर त्यासाठी युरिया ब्रिकेटचा वापर न करणे, खते फोकून देणे आदी कारणांमुळेही निर्माण होते. नत्र, जस्त व बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरतांची लक्षणे जाणून घेऊन उपाययोजना कराव्यात. 
भातपिकात सद्यःस्थितीत नत्र, जस्त, बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरता दिसून येत आहेत. अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेची लक्षणे ओळखून वेळीच योग्य व्यवस्थाापन केल्यास भातपिकाची होणारी संभाव्य उत्पादन घट रोखता येते.
 
भातपिकात वाढीच्या अवस्थेत येणारी नत्राची कमतरता ही केवळ अतिवृष्टीमुळेच होत नाही, तर त्यासाठी युरिया ब्रिकेटचा वापर न करणे, खते फोकून देणे आदी कारणांमुळेही निर्माण होते. नत्र, जस्त व बोरॉन आदी अन्नद्रव्यांच्या कमतरतांची लक्षणे जाणून घेऊन उपाययोजना कराव्यात. 
 
नत्राचे व्यवस्थापन 
भातपिकात ब्रिकेट खताऐवजी वरखते दिल्यास ती अति पावसामुळे वाहून जातात. त्यामुळे नत्राची कमतरता जाणवते. काही ठिकाणी शेतकरी भात हिरवा दिसण्यासाठी सतत नत्रयुक्त खते टाकताना दिसून येते. त्यामुळे भात पिकाची अतिरिक्त शाकीय वाढ होऊन कीड व रोगाचा प्रादुर्भाव वाढतो. 
 
कमतरतेची लक्षणे
नत्राची कमतरता असल्यास पानाचा रंग पिवळसर किंवा फिकट हिरवा होतो. पानातील हरीतद्रव्ये कमी होते. भात पिकास खते फोकून दिले असल्यास अशा ठिकाणी नत्राची कमतरता दिसून येते. 
 
उपाययोजना 
  •  नत्रयुक्त खते फोकून न देता ब्रिकेटच्या स्वरूपात द्यावीत. 
  •  नत्राची अतिरिक्त मात्रा न देता शिफारसीत खत मात्रा (१०० किलो प्रतिहेक्टरी) विभागून व योग्य प्रमाणात द्यावी. 
  •  जमिनीतून नत्राचा ऱ्हास थांबविण्यासाठी युरीया खताबरोबर ५:१ प्रमाणात वाळलेली बारीक निंबोळी पेंड मिसळून त्याचा वापर करावा.
जस्ताचे व्यवस्थापन 
अति पावसाच्या प्रदेशात जमिनीची जास्त धूप होते. सुपीक माती वाहून गेल्यामुळे जस्ताची कमतरता दिसून येते. 
 
कमतरतेची लक्षणे : जमिनीत जस्ताची कमतरता असल्यास भातपिकाच्या जुन्या पानावर तपकिरी पट्टे उमटतात. नवीन पानाच्या देठाजवळ पान वाळल्यासारखे दिसते. सुरवातीला लाल तपकिरी चट्टे उमटतात, नंतर संपूर्ण पान वाळते. काही ठिकाणी सुरवातीच्या काळात पिकाची वाढ खुंटलेली दिसून येते.
 
उपाययोजना :  
  • जस्ताची कमतरता असल्यास पिकास चिखलणीच्या वेळेस प्रतिहेक्टरी २५ किलो झिंक सल्फेट शेणखतातून द्यावे.
  • झिंक सल्फेट दिले नसल्यास जस्ताच्या कमतरता दिसल्यास झिंक सल्फेट ५ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी (०.५ टक्के) किंवा चिलेटेड जस्त १ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी (०.१ टक्का) या प्रमाणात फवारणी करावी. 
बोराॅनचे व्यवस्थापन 
 जास्त पावसाच्या प्रदेशात ग्रॅनाईट खडकापासून निर्मिती झालेल्या जमिनीत बोराॅन हे सूक्ष्म अन्नद्रव्य क्षारासोबत संयोग होऊन वाहून जात असते. अशा ठिकाणी बोराॅनची कमतरता जाणवते. 
 
कमतरतेची लक्षणे 
बोराॅनच्या कमतरतेमुळे कळीचा रंग फिक्कट हिरवा होतो. वाढणारी कळी मरते. परागकणाची निर्मिती कमी होते. परिणामी फलधारणा कमी होऊन उत्पादनात घट येते. भात पिकात ओंबी तयार होण्याच्या वेळी बोराॅनची कमतरता असल्यास ओंबी तयार होण्याचे प्रमाण कमी होते. तसेच पोचट दाण्याचे प्रमाण वाढते.
 
उपाययोजना :
जमिनीत बोराॅनची कमतरता असल्यास पिकास चिखलणीच्या वेळेस प्रतिहेक्टरी ५ किलो बोरॅक्स शेणखतातून द्यावे. तसेच बोरीक अॅसिड १ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी (०.१ टक्‍का) या प्रमाणात फवारणी करावी.
संपर्क : सुरेश परदेशी, ७५८८०५२७९३
(विभागीय कृषी संशोधन केंद्र, इगतपुरी, जि. नाशिक)
टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर कृषी सल्ला
तंत्र हळद लागवडीचे...आंगठे आणि हळकुंड बियाण्यापेक्षा जेठे गड्डे...
तयारी हळद लागवडीची...हळद लागवडीसाठी चांगले उत्पादन देणाऱ्या जातींची...
कृषी सल्ला : सूर्यफूल, उन्हाळी भुईमूग,...सूर्यफूल पिकास पाण्याच्या पाळ्या ७ ते ८...
उन्हाळ्यात केळी बागांची जपणूक महत्त्वाचीसद्यस्थितीत तापमानात वाढ सुरू झाली असून तापमान ४०...
उस पीक सल्ला १५ फेब्रुवारीनंतर तोडलेल्या उसाचा खोडवा शक्यताे...
उत्तम व्यवस्थापनातून बांबूपासून मिळते...गेल्या भागामध्ये आपण व्यावसायिक बांबू लागवड,...
जमीन सुपीकतेसाठी करा द्रवरूप...जमिनीची सुपीकता वाढवण्यासाठी जिवाणूखताचा वापर...
वांगी पीक सल्लासद्यस्थितीत वांगी पिकात पर्णगुच्छ, फळसड, पानावरील...
कृषी सल्ला : ऊस, कांदा, लसून घास,...सद्यस्थितीत भाजीपाला पिकातील कीड- रोग नियंत्रण,...
पानवेलीची उतरण करण्यास वसंत ऋतू अतिशय...पानवेलीची उतरण करण्यास वसंत ऋतू अतिशय चांगला...
संत्रा, मोसंबी बागेतील फळगळ नियंत्रणविदर्भ आणि मराठवाड्यामध्ये संत्रा आणि मोसंबीच्या...
फळबाग सल्लायेत्या काळात तापमान वाढण्याची शक्यता आहे....
व्यावसायिक बांबू लागवड अन् रोपनिर्मिती...समशीतोष्ण ते उष्ण कटिबंधीय हवामान असलेल्या...
फळवर्गीय भाजीपाला सल्लामिरची रोगनियंत्रण : चुरडा- मुरडा नियंत्रण...
काढणीनंतर हळद बियाण्याची योग्य साठवण...हळद कंदाची गुणवत्ता दीर्घकाळ टिकविण्यासाठी पिकाची...
क्षेत्रनिहाय जलसंधारण उपाययोजनाओघळ नियंत्रण कामांबरोबरच पाणलोट क्षेत्रावर...
चुनखडीयुक्त जमिनींचे व्यवस्थापनराज्यामध्ये चुनखडीयुक्त जमिनींची समस्या अनेक...
हलक्या पावसाची शक्यता, द्राक्षबागेत...येत्या आठवड्यामध्ये सर्व द्राक्ष विभागामध्ये...
लिंबूवर्गीय फळपीक सल्लाउन्हाळ्यामध्ये वाढ होत असून, झाडाभोवती ओलावा...
उसातील खोड किडीचे नियंत्रणराज्यात ऊस पिकामध्ये येणाऱ्या प्रमुख २५ किडीपैकी...