प्रदूषणामुळे वनस्पतीच्या शरीर रचनेत होताहेत विपरीत बदल झाडेझुडपे ही प्रकाश संश्‍लेषण प्रक्रियेमध्ये कार्बन-डाय-ऑक्‍साईड घेऊन ऑक्‍सिजन बाहेर टाकत असतात. त्याचा लाभ सर्व सजीवांना होत असतो. मात्र या झाडांनी ऑक्‍सिजन बाहेर न सोडता स्वतःसाठी वापरायचा ठरवला तर... सर्वत्र हाहाकार माजेल. ऑक्‍सिजनच्या साखळीतील महत्त्वाचा दुवा निखळून पडेल. ही विज्ञान काल्पनिक नसून, वाढत्या प्रदूषणामुळे कणेरीच्या झाडांनी स्वतःच्या शरीररचनेमध्ये बदल घडवले आहेत.

लंडन येथील मोफत बस योजनेमुळे घटले अपघातांचे प्रमाण वाहतुकीची समस्या ही या जगातील कोणत्याही शहराची समस्या आहे, त्यासाठी विविध उपाय करण्यात येत असतात, काही धोरणे राबवली जातात मात्र त्यांचा झालेला परिणाम फारच कमी वेळा शास्त्रीय पद्धतीने तपासला जातो. असाच एक शास्त्रीय अभ्यास इंग्लंड येथील लंडन शहरात राबवलेल्या 12 ते 17 या वयोगटातील मुलांसाठी मोफत बस प्रवास योजनेचा करण्यात आला आहे.

आपल्याकडे घरामध्ये कोळीष्टके दिसली की चांगले मानले जात नाही मात्र आशिया, युरोप आणि अमेरिका खंडातील अनेक देशांमध्ये कोळी हे पाळीव प्राण्यांसारखे पाळले जातात. हे कोळी चांगल्या प्रकारे सोबत करतात, असे मानले जाते. त्याही पुढे आश्‍चर्याची बाब म्हणजेच या पाळल्या जाणाऱ्या कोळ्यांची शेती केली जाते. चिली येथील सॅन्टिगो शहरापासून 30 किलोमीटर अंतरावर असलेल्या बाटूको गावामध्ये टॅरंटूला या प्रजातीच्या कोळ्यांची शास्त्रशुद्ध पद्धतीने वाढ व शेती केली जाते.

अतिसूक्ष्म तंत्रज्ञानाचे फायदे आपल्याला काय होणार, असे अनेक वेळा सर्वसामान्यांना वाटत असते मात्र अतिसूक्ष्म तंत्रज्ञानाचा फायदा तुमच्या घरातील ढेकणांचा बंदोबस्त करण्यासाठीही होऊ शकतो. नुकतेच तसे संशोधन अमेरिकेतील स्टोनी ब्रुक विद्यापीठामध्ये करण्यात आले आहे.

"ऍमेझॉन स्टुडिओ'ने "स्टोरी टेलर' हे नवे उत्पादन आणले बाजारात लहानपणी आपल्याला आपली आजी रात्री झोपताना गोष्टी सांगायची, तिच्या गोष्टीतील व्यक्तिरेखा आपल्या कल्पनेने मनात उभ्या राहायच्या मात्र आता "ऍमेझॉन स्टुडिओ' या कंपनीने "स्टोरी टेलर' हे नवे उपकरण तयार केले आहे. त्याच्या साह्याने एखादी गोष्ट सहजपणे स्टोरी बोर्ड स्वरूपात पाहणे शक्‍य होणार आहे. एखादा स्टोरी बोर्ड बनविण्यासाठी अनेक सृजनशील लोकांचा गट काम करत असतो.

माणसांच्या पूर्वजांनी सी 3 फळे आणि झाडांऐवजी सी 4 गवतांचा खाद्यात केला समावेश अनेक माकडवंशीय प्राणी झाडाची पाने व फळे खात असतात मात्र सहसा गवते खात नाहीत. मात्र, माणसांनी गवतवर्गीय खाद्य खायला प्रारंभ कधीपासून केला, याविषयी उतह विद्यापीठातील संशोधकांनी संशोधन केले आहे. साधारणपणे 3.

शाकाहार हा माणसांच्या दीर्घायुष्यासाठी कारणीभूत ठरत असल्याचे कॅलिफोर्निया येथील लोमा लिंडा विद्यापीठामधील संशोधक मायकेल जे. ओरलिच आणि सहकाऱ्यांनी नुकत्याच केलेल्या संशोधनामध्ये दिसून आले आहे. त्यातही शाकाहाराचा लाभ महिलांपेक्षा पुरुषांना अधिक प्रमाणात होत असल्याचे आढळून आले आहे. हे संशोधन "जेएएमए इंटर्नल मेडिसीन'मध्ये प्रकाशित झाला आहे.

मानवी पचन संस्थेमध्ये असलेल्या जिवाणूंचा उपयोग प्रतिकारकतेसाठी चांगल्या प्रकारे होऊ शकत असल्याचे अमेरिकेतील मेरीलॅंड विद्यापीठामध्ये नुकत्याच झालेल्या संशोधनात दिसून आले आहे. माणसांनी घेतलेल्या विविध औषधांच्या किंवा पचन संस्थेमध्ये येणाऱ्या आगंतुक जिवांच्या प्रादुर्भावाला प्रतिक्रिया देणाऱ्या या जिवाणूंचा फायदा करून घेणे शक्‍य आहे. याबाबत दोन संशोधने "प्लॉसवन' या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आली आहेत.

प्राचीन काळी जगभर जखमा साफ करण्यासाठी काही कीटकांचा वापर केला जात असे. प्राचीन भारतातही जळूसारख्या रक्तशोषक जिवांचा वापर जखमा स्वच्छ करण्यासाठी केला जात असे. ग्रीक रोमन लोकांमध्ये मॅगोट (माशीची प्रजाती) या माशीच्या अळी अवस्थेचा वापर जखमांच्या स्वच्छतेसाठी केला जाई. मात्र पुढे आधुनिक वैद्यकांच्या (विशेषतः प्रतिजैविकांच्या शोधानंतर) प्रगतीनंतर अशा पद्धतींचा वापर पूर्णपणे थांबला.

जालना जिल्ह्यातील आसाराम यसलोटे यांचा प्रयोग भायगव्हाण (ता. घनसावंगी, जि. जालना) येथील आसाराम बापूराव यसलोटे यांनी दुष्काळात वांगी पिकाचे चांगले नियोजन करून आर्थिक फायदा मिळवला. कापूस, ऊस आदी पिकांतून समाधानकारक उत्पादन मिळाले नसले, तरीही अल्प क्षेत्रावरील भाजीपाला पीक त्यांच्यासाठी महत्त्वाचे ठरले आहे. तुकाराम शिंदे राज्यातील अन्य जिल्ह्यांच्या तुलनेत जालना जिल्ह्यात सर्वाधिक दुष्काळाच्या झळा शेतकऱ्यांना बसल्या आहेत.

लंबवर्तुळाकार परावर्तकाचा (पॅराबोलिक रिफ्लेक्‍टरचा) वापर करत सौर ऊर्जेचा अधिक कार्यक्षमपणे वापर करणारा हिटर ईशान्य प्रादेशिक शास्त्र आणि तंत्रज्ञान संस्थेतील अभियांत्रिकीच्या तीन विद्यार्थ्यांनी विकसित केला आहे. या सोलर हिटरमुळे पदार्थ शिजविण्यासाठी आवश्‍यक उष्णता कमी वेळामध्ये उपलब्ध होते. सुमन पावो, विकास गौतम आणि जुवेल त्रिपुरा हे अभियांत्रिकीचे विद्यार्थी आहेत.

वराहाच्या श्‍वसनक्रिया आणि प्रजननक्षमतेवर विपरीत परिणाम करणारा विषाणूजन्य आजार भारतात प्रथमच मिझोराममध्ये आढळून आला आहे. गेल्या दोन महिन्यांमध्ये मिझोराममध्ये मृत्युमुखी पडलेल्या डुकरांचे नमुने सेलेसिह येथील प्राणिशास्त्र महाविद्यालयाच्या प्रयोगशाळेमध्ये पाठविण्यात आले होते. त्यांनी या प्रादुर्भावाविषयी दुजोरा दिलेला आहे.

कृत्रिम पानानंतर कृत्रिम जंगलांच्या निर्मितीसाठी संशोधन अमेरिकी ऊर्जा विभागाच्या लॉरेन्स बर्कले प्रयोगशाळेमध्ये अतिसूक्ष्म तंत्रज्ञानाचा वापर करीत कृत्रिम प्रकाशसंश्‍लेषणासाठी पूर्णपणे कृत्रिम असे पान विकसित केले आहे. त्याचाच पुढील टप्पा म्हणून कृत्रिम झाड, पर्यायाने कृत्रिम जंगलाच्या निर्मितीसाठी अतिसूक्ष्म तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे. नैसर्गिक प्रकाशसंश्‍लेषण प्रक्रियेची नक्कल करत सौरऊर्जा ते इंधन निर्मितीसाठी प्रयत्न केले आहेत.

पॅरिस येथील कारमॅट संस्थेने बनविले पहिले शरीरात बसणारे कृत्रिम हृदय सध्या बाहेरून ऊर्जा मिळविणाऱ्या कृत्रिम हृदयाचा वापर प्रत्यारोपणाआधी हृदय जिवंत ठेवण्यासाठी केला जातो. या प्रकारामध्ये जंतूंच्या प्रादुर्भावाची शक्‍यता वाढते. त्यामुळे पूर्णतः शरीरात बसणारे कृत्रिम हृदय फ्रान्स येथील कारमॅट या संस्थेने विकसित केले आहे. त्यातील काही घटकांसाठी गाईंच्या स्नायूंचा वापर केलेला आहे.

" क' जीवनसत्त्वाच्या प्रमाणात होते दुपटीने वाढ टोमॅटोच्या फळांना एलईडी दिव्यांच्या प्रकाशात अधिक काळ वाढू दिल्यास, त्यातील "क' जीवनसत्त्वाचे प्रमाण वाढत असल्याचे अमेरिकेतील वॅगेनिंगन विद्यापीठात झालेल्या प्रयोगात दिसून आले आहे. टोमॅटोची फळे ही पानांच्या मध्ये किंवा खालील बाजूला असल्याने प्रकाश कमी प्रमाणात मिळतो. हरितगृहातील टोमॅटो फळांना वाढत असताना अधिक एलईडी प्रकाश देण्याचे प्रयोग वॅगेनिंगन विद्यापीठात करण्यात आला.

फळे- भाजीपाला प्रक्रिया उद्योग उभारताना अन्न सुरक्षा कायदा आणि मानके, भाजीपाल्याची सखोल माहिती, बाजारपेठ, ग्राहकांच्या मागणीचा सखोल अभ्यास आणि पुरवठा साखळीबरोबरच पहिल्या सात वर्षांचे नियोजन आवश्‍यक आहे. दै. "ऍग्रोवन'च्या वतीने आयोजित दोन दिवसीय "फळे भाजीपाला प्रक्रिया उद्योग' या विषयावरील आयोजित चर्चासत्रात फळे भाजीपाला प्रक्रिया उद्योगातील विविध तज्ज्ञांनी मार्गदर्शन केले, त्याचा सविस्तर वृत्तांत.

मॉन्सून व त्याची एकूण प्रक्रिया ही अत्यंत गुंतागुंतीची आहे. मॉन्सूनचा निश्‍चित किंवा शंभर टक्के अंदाज वर्तवला जात नाही. यामध्ये 60 ते 70 टक्केपर्यंत शाश्‍वती असू शकते. बऱ्याच वेळा शास्त्रीय अभ्यास व निरीक्षणांमधील विश्‍लेषणानुसार दिलेला मॉन्सूनचा अंदाज व प्रत्यक्ष पावसाच्या सरासरीमध्ये तफावत आढळते.

इल्लिनॉईज विद्यापीठातील प्रा. ज्योडी इन्द्रेस यांचे मत जैवइंधनासाठी पिकांची लागवड वाढत असली तरी त्याविषयी जागतिक पातळीवर प्रमाणकांचा अभाव दिसून येत आहे. युरोपीय संघाची प्रमाणके कडक असल्याचा जगभरचे शेतकरी व उद्योग दावा करतात मात्र कृषी आणि उद्योगांच्या दृष्टीने योग्य प्रमाणकांची आवश्‍यकता इल्लिनॉईज विद्यापीठातील प्रा. ज्योडी इन्द्रेस यांनी व्यक्त केली आहे.

द्विदल धान्ये ठरतात उपयुक्त, अभ्यासातील मत बटाटा हे पीक पोषक घटकांचा चांगला स्रोत असून, कमी खर्चामध्ये अधिक पोषक मूल्ये त्यातून मिळत असल्याचे अमेरिकेत झालेल्या अभ्यासातून पुढे आले आहे. या अभ्यासाचे निष्कर्ष "प्लॉस वन' या संशोधन पत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत. आहाराच्या आलेखामध्ये नेहमी हिरव्या पालेभाज्यांचे स्थान सर्वोच्च मानलेले आहे, त्यातून अधिक पोषक घटक मिळतात.

जर्मनीतील संशोधक रेनर स्काराम्म यांनी समुद्राच्या तळाशी विजेची साठवणूक करण्याची कल्पना मांडली आहे. केवळ पाण्याच्या प्रचंड दाबाच्या साह्याने विजेची साठवणूक करणे शक्‍य होणार असल्याचे त्यांचे मत आहे. यासंदर्भात नॉर्वेच्या समुद्रामध्ये 400 ते 800 मीटर खोलीवर प्रकल्प उभारणीसाठी प्रयत्न सुरू आहेत.

ब्रिटिश संशोधक आणि अभियंत्यांच्या गटाने प्रति तास एक हजार मैल या वेगाने जाणाऱ्या कारची निर्मिती केली असून, ही जगातील सर्वांत वेगवान कार असल्याचा दावा केला आहे. नुकत्याच झालेल्या फार्नबोरोग आंतरराष्ट्रीय हवाई प्रदर्शनामध्ये ही 42 फूट लांबीची कार मांडण्यात आली होती. या कारला त्यांनी ब्लडहाउंड सुपरसॉनिक कार (एसएससी) असे नाव दिले आहे. गेल्या तीन वर्षांच्या अथक संशोधनानंतर सध्या एक प्रारूप तयार करण्यात आले आहे.

आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण चवीने ग्राहकांच्या जिभेवर अधिराज्य गाजविणाऱ्या "हापूस' आणि "केसर'च्या चवीने जगभरातील ग्राहकांना भुरळ घातली आहे. विविध देशांमधून हापूस आणि केसरला मागणी वाढत आहे. 2007 पासून पणन मंडळाच्या माध्यमातून भारतातून आंबा निर्यातीला सुरवात झाली. दरवर्षी आखाती देशांबरोबरच अमेरिका, इंग्लंड, ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड, जपान इ. देशांमध्ये आंबा निर्यात होत आहे. निर्यातीच्या पहिल्या वर्षी अवघा 157 टन आंबा विविध देशांमध्ये निर्यात झाला होता.

गावची लोकसंख्या दहा हजारांपर्यंत आहे. अजूनही गावचा मुख्य धंदा शेती हाच आहे. गाव थोडं आडवळणाला आहे. गावात शाळा आहे, शेतीशाळा आहे. आजूबाजूच्या कोणत्याही गावात अशी शेतीशाळा नाही. शाळेची साठ एकर शेती आहे. गावचे एक सधन शेतकरी, त्यांना मूलबाळ नव्हतं. ते त्याकाळच्या लोकल बोर्डावर निवडून गेले होते. त्यांनी गावाच्या विकासासाठी प्रयत्न केला. त्यांनीच लोकांना नवं तंत्रज्ञान वापरण्याची सवय लावली. त्यांचा वावर सगळीकडे असायचा.

आज जागतिक जैवविविधता दिन यंदाचे वर्ष "पाणी सहयोग आणि जैवविविधता वर्ष' जैवविविधतेचे महत्त्व सामान्य माणसांपर्यंत पोचविण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रसंघाने 22 मे हा दिवस आंतरराष्ट्रीय जैवविविधता दिवस म्हणून जाहीर केला. या माध्यमातून जगभरातील जैवविविधतेची माहिती आणि संवर्धनाबाबत विविध देशांत कार्यक्रम हाती घेण्यात आले आहेत. सन 2005 ते सन 2015 हे दशक पाण्याच्या जनजागृतीचे दशक म्हणून संयुक्त राष्ट्र संघाने अगोदरच घोषित केले आहे.

आणंद कृषी विद्यापीठातील संशोधकांनी मक्‍याची दुप्पट उत्पादन देणारी नवी संकरित जात गुजरात राज्यातील आदिवासी पट्ट्यासाठी विकसित केली आहे. या जातीचे नाव. गुजरात आणंद पिवळी संकरित मका 1 (GAYHM) असे आहे. उत्तर आणि मध्य गुजरात राज्यातील कोरडवाहू भागासाठी खरीप हंगामामध्ये पेरणीसाठी ही जात उपयुक्त ठरू शकत असल्याचे आणंद कृषी विद्यापीठाच्या अधिकृत सूत्रांनी सांगितले. गुजरात राज्यातील उत्तर आणि मध्य भागामध्ये आदिवासी लोकांचे प्रमाण अधिक आहे.

इदाहो येथील शेतकऱ्याची निर्मिती उंदीरवर्गीय प्राण्यांमुळे पिकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होते. शेतामध्ये त्यांची बिळे हे दूरपर्यंत पसरलेली असतात. त्यामुळे त्यांचा माग घेण्यामध्येही अनेक अडचणी येतात. मात्र या उंदरांची बिळे नष्ट करण्यासाठी नांगरटीपासून अनेक उपाय राबवले जात असले तरी त्यांचा फारसा प्रभाव पडत नाही. त्यावर एक चांगला पर्याय शोधण्यात आला आहे. इदाहो येथील एड मेयर यांनी उंदराची बिळे नष्ट करण्यासाठी रोडेनेटर या उपकरणाची निर्मिती केली आहे.

एका कीटकभक्षी वनस्पतीच्या जनुकीय संरचनेचा अभ्यास आंतरराष्ट्रीय संशोधकांच्या गटाने केला आहे. उत्रीक्‍युलारिया गिबा या कीटकभक्षी वनस्पतीची जनुकीय संरचना अत्यंत लहान असून, त्यामध्ये नॉन कोडिंग डीएनए हे अत्यंत कमी प्रमाणात (तीन टक्के) असतात. स्वतःची नक्कल करत राहणाऱ्या डीएनएच्या जोड्यांची वनस्पतीच्या जीवनातील आवश्‍यक कामकाजासाठी आवश्‍यकता नसल्याचे दिसून आले आहे. आजवर जनुकीय अभ्यासामध्ये नॉन कोडिंग डीएनएच्या प्रचंड संख्येमुळे प्रचंड वेळ लागत असे.

टोळांचे श्वसन व कात टाकण्याच्या क्रियेमधील संबंधाचा घेतला शोध टोळांच्या वाढीच्या एका अवस्थेतून दुसऱ्या अवस्थेत जाताना कात टाकतात. ही कात टाकण्याची क्रिया ऑक्‍सिजनच्या कमी पुरवठ्यामध्ये वेगाने घडत असल्याचे अमेरिकेतील युनियन कॉलेजच्या जीवशास्त्र विभागातील संशोधक स्कॉट किर्कटन यांनी केलेल्या अभ्यासात दिसून आले आहे. त्यांनी टोळांच्या श्वसनाच्या प्रक्रियेचा आणि कात टाकण्याच्या क्रियेतील सहसंबंध शोधला आहे.

समुद्र आणि शेततळ्यांच्या माध्यमातून वाढवलेल्या सॅलमोनसारख्या माशांचा खाद्यासाठी मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. या माशांमध्ये असलेली मेदाम्ले ही आरोग्यवर्धक मानली जातात. मात्र, मासे अधिक शिजवल्यानंतर त्यामध्ये मेदाम्लाच्या विषारी ऑक्‍सिडाईज्ड उपपदार्थांचे प्रमाण वाढते. त्याविषयी अमेरिकन कृषी संशोधन संस्थेमध्ये संशोधन झाले आहे. शेततळ्यामध्ये वाढवलेले सॅलमोन मासे योग्य प्रमाणात शिजवल्यानंतर आरोग्यदायी ओमेगा- 3 ही स्थिर राहत असल्याचे आढळून आले आहे.

सूर्यप्रकाशामध्ये माणसांच्या त्वचेमध्ये नायट्रिक आम्ल हे संयुग तयार होत असून, ते रक्तवाहिनीमध्ये सोडले जाते. या संयुगामुळे रक्तदाब कमी होण्यास मदत होत असल्याचे स्कॉटलंड येथील इडनबर्ग विद्यापीठात झालेल्या संशोधनात दिसून आले आहे. त्याचबरोबर हृदयविकार आणि पक्षाघात या आजारांचा धोका कमी होत असल्याचे आढळले आहे. या अभ्यासाचे निष्कर्ष इडनबर्ग येथे नुकत्याच झालेल्या त्वचातज्ज्ञांच्या परिषदेमध्ये सादर करण्यात आले आहेत.

जागतिक कृषी पर्यटन दिवस शेती पर्यटन किंवा ऍग्रो टुरिझम हा जगातील वेगाने वाढणारा उद्योग ठरत आहे. हा उद्योग पर्यावरणपूरक असून शेती आणि शेतीशी संबंधित उद्योगासाठी अधिक फायदेशीर ठरत आहे. वाढत्या शहरीकरणामध्ये लोकांचे जीवन अत्यंत दगदगीचे होत आहे. रोजच्या धावपळीतून शांत, निवांत आणि निसर्गरम्य ठिकाणी जाण्याची ओढ प्रत्येक माणसांच्या मनात असते. ही ओढच कृषी पर्यटनाचा पाया आहे.