agriculturai stories in marathi, agrowon, agralekh on soil health card | Agrowon

आरोग्यपत्रिकेच्या उपयुक्ततेसाठी...
विजय सुकळकर
शुक्रवार, 26 जानेवारी 2018

आरोग्याबाबतची पत्रिका मग ती मानवाची असो की मातीची, त्यात संख्यात्मक कामाचा फारसा उपयोग होत नाही, तर ती गुणात्मक पातळीवर परिपूर्ण असायलाच हवी.

देशभरातील जमिनीची धूप मोठ्या प्रमाणात होत आहे. लागवडयोग्य जमिनीचे अनेक विकासकामांना अधिग्रहण होत आहे. पिकाखालील क्षेत्र कमी होत असताना उपलब्ध जमिनीतून लागोपाठ पिके घेऊन उत्पादन वाढविण्यासाठी रासायनिक खते, पाण्याचा अतिवापर होत आहे. सेंद्रिय घटकांचा वापर मात्र कमी झाला आहे. परिणामी जमिनीचे आरोग्य बिघडत चालले आहे. याचा थेट परिणाम म्हणजे पिकांची उत्पादकता घटत चालली आहे.

बहुतांश शेतकऱ्यांना त्यांच्याकडील जमिनीची प्रत कशी आहे, त्यात कुठली पिके घ्यावीत, त्यांना कोणती खते घालावीत याची माहिती तर नाहीच; परंतु त्याबाबत त्यांना शास्त्रीय मार्गदर्शनदेखील होत नाही. अशा वेळी देशभरातील शेतकऱ्यांना त्यांच्या मातीचे परीक्षण करून आरोग्यपत्रिका देण्याचे काम २०१५ पासून सुरू आहे. या योजनेवर केंद्र सरकारकडून अब्जावधी रुपये खर्च केले जात आहेत. या अभियानांतर्गत राज्यात जमीन आरोग्यपत्रिका वाटपाचे काम जोरात सुरू अाहे. त्यास संख्यात्मक यश चांगले लाभल्याचे कबूल करून यातील गुणात्मक कामांवर भर देण्याची गरज कृषी आयुक्त सच्चिंद्र प्रताप सिंह यांनी बोलून दाखविली आहे.

खरे तर आरोग्याबाबतची पत्रिका मग ती मानवाची असो की मातीची, त्यात संख्यात्मक कामाचा फारसा उपयोग होत नाही, तर ती गुणात्मक पातळीवर परिपूर्ण असायलाच हवी. सध्या शासनाकडून वाटप होत असलेल्या जमिनीच्या आरोग्यपत्रिकेबाबत बोलायचे झाले, तर त्यात अनेक त्रुटी असून, त्याच्या स्वरूपापासून ते शिफारशींपर्यंत मोठे बदल करावे लागतील.

जमिनीच्या प्रकारानुसार त्यातील उपलब्ध अन्नद्रव्ये बदलतात. त्यामुळे एका शेतकऱ्याकडे जेवढे जमिनीचे प्रकार तेवढ्या आरोग्यपत्रिका पाहिजेत. अशा वेळी ठराविक विभागातील एका जमिनीचे परीक्षण करून त्यानुसार त्या भागातील सर्वांना आरोग्यपत्रिकेचे वाटप करणे कितपत योग्य, याचा विचार व्हायला हवा. आरोग्यपत्रिका वाटपात मात्र असेच होत आहे. १०० नमुने तपासून त्यावरून हजार शेतकऱ्यांना जमीन आरोग्यपत्रिका वाटल्या जात आहेत. हे तत्काळ थांबायला हवे. त्यानंतर जमीन आरोग्यपत्रिकेतील त्रुटी दूर करण्यास प्राधान्य द्यावे लागेल. मातीतील अन्नद्रव्ये पिकांना उपलब्ध होण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या सर्व घटकांचा समावेश (खासकरून कॅल्शियम कार्बोनेट) आरोग्यपत्रिकेत हवा.

महत्त्वाचे म्हणजे शेतकऱ्यांना जमीन आरोग्यपत्रिका मिळाली म्हणजे झाले, असा समज चुकीचा आहे. आरोग्यपत्रिका वाचून त्यानुसार त्यात कोणती पिके घ्यावीत, पीकनिहाय खते कोणती आणि किती मात्रेत द्यावीत, जमिनीचा सामू अधिक असेल तर तो कसा कमी करायचा, कमी असेल तर कसा वाढवायचा, सेंद्रिय कर्ब कसा वाढवायचा, याबाबतचे मार्गदर्शन मिळायला पाहिजे. गाव पातळीवर हे काम करण्यासाठी कृषी विभागाकडे सध्यातरी सक्षम यंत्रणा दिसत नाही. कृषी सहायक, पर्यवेक्षक यांच्याकडून हे काम करून घ्यायचे म्हणजे आधी त्यांना प्रशिक्षित करावे लागेल. या उपाययोजना केल्याशिवाय आरोग्यपत्रिकेचा खऱ्या अर्थाने शेतकऱ्यांना काहीही उपयोग होणार नाही. त्यामुळे किती जणांना जमीन आरोग्यपत्रिका वाटल्या यापेक्षा किती शेतकऱ्यांनी त्यानुसार पीकपद्धती, खतवापर यात बदल केला, हे पाहणे अधिक महत्त्वाचे ठरेल.

इतर अॅग्रो विशेष
लातूरच्या अडत बाजारात २१४७ कोटींची...लातूर : जिल्ह्यात सतत दोन वर्ष पडलेला पाऊस,...
जळगावात बुधवारी जमीन सुपीकतेविषयी...जळगाव  ः शेतीचे ज्ञान, तंत्रज्ञान, बाजारातील...
विकास यात्रेत प्रत्येक भारतीयाचे योगदान...नवी दिल्ली ः चार वर्षांपूर्वी भारतात बदल...
मॉन्सून आज अरबी समुद्रातपुणे ः मॉन्सून शुक्रवारी (ता. २५) अंदमानात दाखल...
विदर्भात उष्णतेची लाट; चंद्रपूर ४६.३...पुणे ः विदर्भात उष्णतेची लाट टिकून राहण्याबरोबरच...
कृषी तंत्रनिकेतन अभ्यासक्रम सुरू ठेवणार...पुणे ः तीन वर्षांचा कृषी तंत्रनिकेतनचा अभ्यासक्रम...
‘अॅग्रोस्को’मध्ये १५६ शिफारशींना मंजुरीदापोली, जि. रत्नागिरी : राज्यातील चारही कृषी...
कृषी शिक्षण घेताना दुग्ध व्यवसायाचा...सातारा जिल्ह्यातील जांभगाव येथील नीता शंकर जांभळे...
‘दिलासा`ने दिली शाश्वत ग्रामविकासाची...औरंगाबाद येथील दिलासा जनविकास प्रतिष्ठान ही...
मोदी सरकार पास की नापास? बघा रिपोर्ट...मोदी सरकारचा चार वर्षांचा प्रवास, पुढच्या...
भारत शेतीमध्ये जागतिक महासत्ता :...बारामती ः भारत हा शेतीच्या बाबतीत जगातील महासत्ता...
माॅन्सून अंदमानात; मंगळवारपर्यंत केरळातपुणे : नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी (मॉन्सून) बंगालच्या...
जॉईंट अॅग्रेस्को : ‘कृषी’च्या मंथनाकडे...दापोली, जि. रत्नागिरी : शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या...
मध्य महाराष्ट्रात पावसाचा अंदाजपुणे ः पावसाला पोषक हवामान असल्याने कोकण,...
गोष्ट अश्‍वमेधाच्या डिजिटल घोड्यांचीनरेंद्र मोदी देशाच्या राजकारणात उतरले तेच मुळी...
छत्तीसगडच्या शेतकऱ्यांना सीताफळाने...सीताफळ शेतीत देशात अाघाडीवर महाराष्ट्राची भुरळ...
चला आटपाडीला देशी शेळी, माडग्याळी मेंढी...आटपाडी (जि. सांगली) येथील अोढा पात्रात दर शनिवारी...
विशेष संपादकीय : देशाच्या 'फिटनेस'चे...नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखालील भारतीय जनता...
मोदी सरकार चार वर्ष : अपेक्षा...गेल्या चार वर्षांत नरेंद्र मोदी सरकारला अनेक चढ-...
विवेकबुद्धी, स्वयंप्रेरणाच बनली धूसरमोदी सरकारच्या काळात हिंदुत्व आणि नरम हिंदुत्व...