agriculturai stories in marathi, agrowon, DRIP IRRIGATION INCRESES EFFICIENCY OF FERTILISERS | Agrowon

खतांची कार्यक्षमता वाढवेल ठिबकचा वापर
विजय शं. माळी
बुधवार, 24 जानेवारी 2018

ऊस पिकामध्ये केवळ पाटपाण्याऐवजी ठिबक सिंचनाचा वापर केल्याने खतांची कार्यक्षमता ५० ते ७३ टक्क्यांपर्यंत वाढते. ऊस पिकाच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार अन्नद्रव्यांचे प्रमाण विभागून दिल्यास उत्पादनवाढीसाठी अधिक फायदा होतो.

ऊस पिकामध्ये केवळ पाटपाण्याऐवजी ठिबक सिंचनाचा वापर केल्याने खतांची कार्यक्षमता ५० ते ७३ टक्क्यांपर्यंत वाढते. ऊस पिकाच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार अन्नद्रव्यांचे प्रमाण विभागून दिल्यास उत्पादनवाढीसाठी अधिक फायदा होतो.

रासायनिक खतांचा वापर करण्यापूर्वी माती परीक्षण करणे आवश्यक आहे. त्यानुसार जमिनीत असलेल्या अन्न घटकानुसार खतांची मात्रा कमी जास्त करावी. सध्या जमिनीतील सेंद्रिय कर्ब, स्फुरद व पालाश या घटकांची उपलब्धता कमी झालेली दिसून येते. अशा जमिनीसाठी आडसाली ऊस पिकासाठी शिफारशीत एकरी मात्रा (१६०:६८:६८ किलो) ही २५ टक्क्यांनी वाढवून द्यावी. त्यानुसार एकरी ७० ते ८० मे.टन उत्पादन घेण्यासाठी एकरी २०० किलो नत्र, १०० किलो स्फुरद व १२० किलो पालाश वापरावा. ही मात्रा १०० टक्के पाण्यात विरघळणाऱ्या (विद्राव्य) खतांद्वारे द्यायचे ठरवल्यास खर्चात वाढ होते. अशा वेळी युरिया, अमोनियम सल्फेट व पांढरा पोटॅश ही खते पाण्यात १०० टक्के विद्राव्य असल्याने ठिबकद्वारे वापरता येतात. परंतू स्फुरदयुक्त खते महाग असल्याने शिफारशीच्या ५० टक्के मात्रा ऊस लागवडीवेळी आणि मोठ्या बांधणीच्या वेळी जमिनीतून दयावी. उरलेली ५० टक्के मात्रा ही ठिबकमधून द्यावी. या पद्धतीने खतावरील खर्चात बचत करता येते.

डुक्लॉज (२००२) या शास्त्रज्ञाने केलेल्या अभ्यासानुसार ऊस पीक वाढीच्या अवस्थेनुसार अन्नद्रव्यांची गरज वाढत जाते.

  • नत्र व स्फुरदाची गरज पहिल्या ६ ते ७ महिन्यांपर्यंत अधिक असते. त्यानंतर त्यांची गरज कमी कमी होत जाते.
  • पोटॅशची गरज सुरवातीला ६ महिन्यांपर्यंत कमी असते. ती सहा महिन्यांनंतर वाढत जाते. (तक्ता १ पहा)

तक्ता १ = ऊस पीक वाढीच्या अवस्था व अन्नद्रव्यांचे गुणोत्तर

फर्टिगेशन गुणोत्तर नत्र स्फुरद पालाश
उगवण (०-४५ दिवस) १.० ०.५ ०.५
फुटवा फुटणे (४५-९० दिवस) ३.० १.० १.०
कांडी सुटणे (९०-१८० दिवस) २.० २.५ ३.०
पक्वता (१८०-३६५ दिवस) ०.५ ०.५ ३.५

सिंचनाच्या पद्धतीनुसार रासायनिक खतांची कार्यक्षमता :
तामिळनाडू कृषी विद्यापीठातील संशोधनानुसार, पाटपाणी पद्धतीच्या तुलनेमध्ये ठिबक सिंचनाद्वारे खतांचा वापर केल्या रासायनिक खतांची कार्यक्षमता दुपटीपेक्षा जास्त वाढते.

  • पाटपाण्यामध्ये नत्र, स्फुरद व पालाश या खतांची कार्यक्षमता सरासरी ३० टक्क्यांपर्यंत आहे.
  • नुसते ठिबक सिंचन बसवून खतांची मात्रा जमिनीमध्ये दिल्यास खतांची कार्यक्षमता ५० टक्के, तर ठिबक सिंचनमधून फर्टिगेशन केल्यास खतांची कार्यक्षमता ७३ टक्के पर्यंत मिळत असल्याचे आढळले आहे. (तक्ता २ पहा)
     

तक्ता २ ः
विविध पाणी वापराच्या पद्धतीमध्ये खतांची कार्यक्षमता

अन्नद्रव्ये खतांची कार्यक्षमता (टक्के)
  मोकाट पाट पाणी ठिबक सिंचन फर्टिगेशन
नत्र ३० ६५ ९५
स्फुरद २० ३० ४५
पालाश ४० ६० ८०
खतांची सरासरी कार्यक्षमता ( टक्के) ३० ५० ७३

उदा.
नत्रयुक्त खते ःपाटपाण्यामध्ये वापरलेल्या १०० किलो युरियापैकी फक्त २५ ते ३० किलो, ठिबक सिंचनाने पाणी दिल्यास ६५ किलो मिळतो. फर्टिगेशन केल्यास ९०-९५ किलो युरिया पिकास मिळतो.

स्फुरदयुक्त खते ः १०० किलो स्फुरदयुक्त खतापैकी पाटपाण्यामध्ये फक्त १५ ते २० किलो, तर ठिबक सिंचनाने पाणी दिल्यास ३० किलो पिकांना उपलब्ध होतो. फर्टिगेशन केल्यास ४५ किलो पिकास मिळतो.

पोटॅशयुक्त खते ः १०० किलो पोटॅशयुक्त खतांपैकी पाटपाण्यामध्ये फक्त ४० किलो, ठिबक सिंचनाने पाणी दिल्यास ६० किलो तर फर्टिगेशन केल्यास ८० किलोपर्यंत पोटॅश पिकांस मिळतो.

ठिबक सिंचनामुळे रासायनिक खतांची कार्यक्षमता पाटपाण्यामध्ये मिळणारी ३० टक्के वरून ७० ते ७३ टक्के पर्यंत वाढते. पाटपाण्यामध्ये मिळणारी पाण्याची कार्यक्षमता सरासरी ३० ते ३५ टक्केवरून ९० टक्क्यांपर्यंत वाढते. परिणामी उसाच्या पानांची लांबी, रुंदी वाढते. थोडक्यात, त्यांची अन्न तयार करण्याची क्षमता वाढून तयार झालेले अन्न कांडीमध्ये साठविले गेल्याने उसाच्या कांडीची लांबी, जाडी वाढते. ऊस उत्पादनात ४० ते १०० टक्क्यांपर्यंत भरघोस वाढ मिळते.

सेंद्रिय कर्बाची उपलब्धता करण्यासाठी :
सध्या माती परीक्षणाच्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार, जमिनीतील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण कमी होऊन ते ०.४ ते ०.५ टक्क्यांपर्यंत आले आहे. ते १ ते १.२५ टक्क्यांपर्यंत नेण्यासाठी एकरी २० बैलगाड्या किंवा ५ ते ६ ट्रॅाली चांगल्या कुजलेल्या शेणखताचा वापर करणे आवश्यक आहे.

  • शेणखत उपलब्ध नसल्यास, एकरी ५ ते ६ मे. टन कारखान्यातील प्रेसमड केकपासून तयार केलेल्या कंपोस्ट खतांचा वापर करावा.
  • ऊस लागवडीपूर्वी हिरवळीचे पीक (उदा. ताग किंवा धैंचा) घेऊन ४५ ते ५० दिवसांनी सुमारे ५ टक्के पिवळी फुले आल्यानंतर जमिनीत गाडावीत. यापासून ४ ते ५ मे. टन (८ ते १० बैलगाड्या) सेंद्रिय खतांची बरोबरी करते. या हिरवळीच्या पिकासाठी पेरणीच्या वेळी एकरी २ गोण्या सिंगल सुपर फॅास्फेट व पेरणीनंतर २० ते २५ दिवसांनी १ गोणी युरिया वापरल्यास हिरवळीच्या पिकाची वाढ चांगली होऊन अधिक बायोमास मिळतो. जास्त प्रमाणात हिरवळीचे खत तयार होते.
  • वरील नियोजनाप्रमाणे २० बैलगाड्या किंवा ५ ते ६ मे. टन कंपोस्ट खत वापरले असल्यास त्यातून पिकाला सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची उपलब्धता होते. सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता फारशी जाणवत नाही.

संपर्क : विजय माळी, ०९४०३७७०६४९
(वरिष्ठ कृषी विद्यावेत्ता, जैन इरिगेशन सिस्टीम्स् लि, जळगाव.)

इतर ताज्या घडामोडी
मराठवाड्यातील लघू प्रकल्प आले २७ टक्‍क्...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८६४ लघू, मध्यम, मोठ्या...
गारपीटग्रस्त केळी बाग सुधारणेच्या...अवकाळी पाऊस व गारपिटीमुळे  केळी पिकाचे कमी-...
नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत १५...नांदेड : केंद्र शासनाच्या किंमत समर्थन...
जळगाव जिल्हा परिषदेच्या अर्थसंकल्पात...जळगाव  : जिल्हा परिषदेचा अर्थसंकल्प यंदा सहा...
ब्रॉयलर्स बाजार दहा रुपयांनी उसळला,...ब्रॉयलर्सचा बाजार अपेक्षेप्रमाणे जोरदार उसळी...
पुण्यात कलिंगड, खरबुजाच्या आवकेत वाढपुणे : गुलटेकडी येथील बाजार समितीमध्ये...
'मॅग्नेटिक महाराष्ट्र'चे आज उद्‌घाटनमुंबई : राज्याच्या औद्योगिक वाढीसाठी उपयुक्त ठरणा...
उत्तम निचऱ्याच्या जमिनीत पपई लागवड...पपई फळपिकाच्या लागवडीसाठी उत्तम निचऱ्याची जमीन...
जमिनीतील जिवाणूंच्या गुणसूत्रीय रचनांचा...जमीन ही पिकाचे उत्पादन घेण्यासाठी एकमेव परिपूर्ण...
तुटपुंजी मदत नको, शंभर टक्के भरपाई द्या...अकोला : गारपिटीने नुकसान झालेल्या...
ग्रामीण भागातील अतिक्रमित घरे नियमित...मुंबई : ग्रामीण महाराष्ट्रातील शासकीय जमिनींवरील...
राज्यातील २६ रेशीम खरेदी केंद्रे बंदसांगली ः कमी गुंतवणूक, खात्रीशीर व कायमची...
शिवनेरीवर उद्या शिवजन्मोत्सव सोहळापुणे : छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या जयंतीनिमित्त...
नगर जिल्ह्यात सव्वातीन हजार हेक्‍टरवर...नगर : नगर जिल्ह्यामध्ये महाबीजतर्फे गहू, ज्वारी,...
बदलत्या वातावरणाचा केळीला फटका जळगाव : हिवाळ्याच्या शेवटच्या कालावधीत विषम...
‘ग्रामस्थांचा विरोध असेल तर नाणार...मुंबई : कोकणातील नाणार रिफायनरी प्रकल्पाच्या...
आपले सरकारचे संगणकचालक सात...मुंबई : ग्रामविकास व माहिती तंत्रज्ञान...
जाहीर केलेला हप्ता द्या ः राजू शेट्टीकोल्हापूर : कोल्हापुरातील साखर कारखान्यांनी जाहीर...
औरंगाबाद येथे हमीभावाने शेतमाल...औरंगाबाद (प्रतिनिधी) : शेतीमालाची शासनानेच ठरवून...
सत्तर वर्षे होऊनही शेतकऱ्यांच्या...राळेगणसिद्धी, जि. नगर : देशाला स्वतंत्र...