agriculturai stories in marathi, agrowon, post harvest technology in turmeric | Agrowon

सुधारित पद्धतीने शिजवा हळद
डॉ. जितेंद्र कदम, डॉ. केशव पुजारी
गुरुवार, 25 जानेवारी 2018

पारंपरिक पद्धतीमध्ये हळद पाण्यात शिजवली जाई. पाण्याऐवजी वाफेचे तापमान हे अधिक जाऊ शकते. त्यामुळे कमी कालावधीमध्ये हळद शिजवण्यासाठी वाफेचा वापर उपयुक्त ठरतो. वाफेवर हळद शिजविणे ही सर्वात सुधारित पद्धत आहे. पारंपरिक पद्धतीमध्ये हळद पाण्यामध्ये शिजविली जाते, तर या पद्धतीमध्ये हळद वाफेवर शिजवली जाते. या पद्धतीमध्ये ट्रॅक्‍टर ट्रॉलीच्या सांगाड्यावर २००० ते ३००० लिटर क्षमतेची पत्र्याची पाण्याची टाकी बसवलेली असते.

पारंपरिक पद्धतीमध्ये हळद पाण्यात शिजवली जाई. पाण्याऐवजी वाफेचे तापमान हे अधिक जाऊ शकते. त्यामुळे कमी कालावधीमध्ये हळद शिजवण्यासाठी वाफेचा वापर उपयुक्त ठरतो. वाफेवर हळद शिजविणे ही सर्वात सुधारित पद्धत आहे. पारंपरिक पद्धतीमध्ये हळद पाण्यामध्ये शिजविली जाते, तर या पद्धतीमध्ये हळद वाफेवर शिजवली जाते. या पद्धतीमध्ये ट्रॅक्‍टर ट्रॉलीच्या सांगाड्यावर २००० ते ३००० लिटर क्षमतेची पत्र्याची पाण्याची टाकी बसवलेली असते.

टाकीच्या खालील बाजूस लोखंडी पाईपच्या सहाय्याने उष्णता देण्यासाठी जागा वाढवलेली असते. त्यामुळे पाण्याची वाफ मोठ्या प्रमाणावर तयार होते.
पाण्याच्या टाकीला दोन व्हॉल्व्ह ठेवले असतात. खालील व्हॉल्व्हपर्यंत कमीत कमी पाणी असावे तर वरील व्हॉल्व्हपर्यंत जास्तीत जास्त पाणी भरावे.
वरील १० ते १२५ सें.मी. जागेमध्ये पाण्याची वाफ गोळा होते. ही वाफ पाइपच्या सहाय्याने हळदकंदांनी भरलेल्या ड्रममध्ये सोडली जाते. या पद्धतीमध्ये आवश्‍यकतेनुसार चार ड्रम (प्रति तास २ टन हळद शिजविण्यासाठी), दोन ड्रम (प्रति तास १ टन हळद शिजविण्यासाठी) यांचा वापर करता येतो. किंवा न हलवता येणारे दोन ड्रमचे संयंत्रही तयार करता येते.

वाफेवर हळद शिजविण्याचे फायदे ः

  • एका ड्रममध्ये २५० ते ३०० किलो हळद बसते.
  • ३ क्विंटल हळद शिजविण्यासाठी १५ ते २० मिनिटे लागतात.
  • कुशल मजुरांची गरज नसते. घरातील लोकही हे काम करू शकतात.
  • शेतकऱ्यांच्या आवश्‍यकतेनुसार या युनिटचे आकारमान वाढविता येते.
  • हळकुंड सुकण्यासाठी पारंपरिक पद्धतीपेक्षा कमी कालावधी लागतो.
  • एक एकर क्षेत्रातील हळद एका दिवसात शिजवू शकतो.

हळद शिजलेली ओळखण्याची चाचणी

  • कच्च्या हळदीमधून आगपेटीतील काडी सहजासहजी घुसत नाही. मात्र शिजलेल्या हळदीमध्ये ती सहजासहजी घुसते.
  • हळकुंड चांगले शिजले असल्यास अंगठ्या शेजारील बोटाने दाब दिल्यास ते चिरडते.
  • शिजलेले हळकुंड मधोमध हळुवारपणे मोडल्यास बारीक तार दिसते.

हळद सुकविणे ः

  • हळदीच्या उत्तम गुणवत्ता आणि टिकाऊपणासाठी भिजवलेली हळद एकसारखी व चांगली वाळविणे आवश्‍यक असते. त्यासाठी खालील बाबींकडे लक्ष द्यावे.
  • हळद शिजवल्यानंतर सुकण्यासाठी टाकताना ५ सें.मी. पेक्षा जास्त थर देऊ नये. वाळत घातलेली हळकुंडे दोन ते तीन दिवसांनी हलवावीत.
  • हळद सुकवण्यासाठी शेडनेट किंवा जुन्या साड्यांचा वापर करावा. हळदीचे पाऊस, धुके, दव यांच्यापासून संरक्षण करावे.
  • हळद शिजविताना त्यामध्ये ७२ ते ७५ टक्के पाण्याचा अंश असतो, तो सुकलेल्या हळदीमध्ये ६ ते ८ टक्‍क्‍यांपर्यंत येईपर्यंत हळद सुकवावी.
  • हळद शिजवण्याच्या पद्धतीनुसार हळद सुकण्यासाठी बारा ते पंधरा दिवस लागतात.

संपर्क : डॉ. जितेंद्र कदम, ९८२२४४९७८९
(काढणीपश्‍चात व्यवस्थापन पदव्युत्तर संस्था, रोहा, जि. रायगड)

टॅग्स

इतर कृषी प्रक्रिया
अंकुरित धान्यांपासून बेकरी उत्पादनेअंकुरलेल्या धान्यामध्ये अधिक पोषक तत्त्वे असतात....
अन्नप्रक्रिया उद्योगातील परवाने, कायदेप्रक्रिया उद्योग स्थापन केल्यानंतर या...
प्रक्रियेद्वारा आल्याचे मूल्यवर्धनआरोग्यदायी गुणधर्मामुळे आल्यापासून बनविलेल्या...
शेतकरी आठवडे बाजारचालक शेतकऱ्यांना...पुणे : शेतकरी उत्पादक कंपनीच्या वतीने बाणेर येथे...
कांदा निर्जलीकरणास आहे वावकांदा हे भारतातील प्रमुख पीक असून, ते मुख्यत्वे...
प्रक्रिया उद्योगातून आर्थिक स्थिरतासगरोळी (ता. बिलोली, जि. नांदेड) येथील श्रद्धा...
शेवगा पानांचे आरोग्यवर्धक गुणधर्मशेवग्याच्या वाळलेल्या पानामध्ये ताज्या...
हळद पॉलिश, प्रतवारी महत्त्वाचीलोखंडी ड्रममधून शिजवलेली हळद २० ते ३० मिनिटांसाठी...
पौष्टिक अंजिराचे प्रक्रियायुक्त पदार्थअंजिरामध्ये आहारमूल्याबरोबरच औषधी गुणधर्म मुबलक...
डाळिंबापासून अनारदाना, अनाररबडाळिंबापासून तयार होणाऱ्या अनारदाना या पदार्थास...
औषधी जायफळाचे मूल्यवर्धनजायफळ सालीचे वजन ६० टक्के असते. जायफळ सालीमध्ये...
कॅल्शिअम, लोहाचा उत्तम स्त्रोत ः नाचणीआहारच्या दृष्टीने नाचणी एक अत्यंत महत्त्वाचे...
मोहापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थमोहाची फुले झाडावर काही मर्यादित काळच उपलब्ध...
अनेक प्रक्रिया पदार्थांमध्ये सीताफळ गर...सीताफळ हे नाशवंत फळ असल्यामुळे त्यावर प्रक्रिया...
कच्च्या पपईपासून पेपेन निर्मितीपपई हे जवळजवळ वर्षभर उत्पादन देणारं पीक असून,...
मार्मालेड, टुटीफ्रुटी निर्मितीसाठी पपईपपई झाडांपासून वर्षभर फळे मिळतात; परंतु दूरच्‍या...
आरोग्यवर्धक फळांची भुकटीप्रक्रिया उद्योगामध्ये ग्राहकांच्या आवडीनुसार अणि...
कवठ प्रक्रियेला आहे संधीकवठ हे तसे दुर्लक्षित फळ. आंबट, गोड चवीमुळे...
पेरूची टॉफी, स्क्वॅश, गरपेरूमध्ये जीवनसत्त्व सी, कॅल्शिअम, फॉस्फरस, लोह,...
पेरू प्रक्रियेतून वाढवा फायदापेरू नाशवंत असल्यामुळे प्रक्रियेद्वारा पेरूचे...