agriculturai stories in marathi, agrowon, SOLAR DRYER | Agrowon

पदार्थांची गुणवत्ता टिकवणारा सोलर ड्रायर
विनोद इंगोले
सोमवार, 22 जानेवारी 2018

अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाच्या अपारंपरिक ऊर्जास्रोत व विद्युत अभियांत्रिकी विभागाने सोलर ड्रायर विकसित केला आहे. याद्वारे प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांची चव, स्वाद, रंग पर्यायाने त्याची गुणवत्ता टिकून राहते. हे संशोधन केवळ विद्यापीठापुरते मर्यादित न राहता राज्यातील विविध भागांतील शेतकरी व खासगी उद्योगांपर्यंत त्याचा विस्तार झाला आहे.

अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाच्या अपारंपरिक ऊर्जास्रोत व विद्युत अभियांत्रिकी विभागाने सोलर ड्रायर विकसित केला आहे. याद्वारे प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांची चव, स्वाद, रंग पर्यायाने त्याची गुणवत्ता टिकून राहते. हे संशोधन केवळ विद्यापीठापुरते मर्यादित न राहता राज्यातील विविध भागांतील शेतकरी व खासगी उद्योगांपर्यंत त्याचा विस्तार झाला आहे.

अलीकडील काळात प्रक्रिया उद्योगाचे महत्त्व वाढले आहे. अन्नपदार्थांचे निर्जलीकरण हा या उद्योगातील महत्त्वाचा टप्पा आहे. काळाची हीच गरज अोळखून अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाच्या अपारंपरिक ऊर्जास्रोत व विद्युत अभियांत्रिकी विभागाने सोलर ड्रायर अर्थात सौरऊर्जेवरील सुकवणी यंत्र तयार केले आहे. विभागप्रमुख व संशोधक अभियंता डॉ. सुरेंद्र काळबांडे यांनी या तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी पुढाकार घेतला आहे.

सौरऊर्जेवरील तंत्रज्ञानाचा फायदा
वास्तविक शेतमालाची सुकवणी प्रक्रिया करताना पारंपरिक पद्धतीत जैविक, विद्युत, पेट्रोलियम इंधनाचा वापर करून हवा उष्ण केली जाते. त्याचा पदार्थ सुकवणीसाठी उपयोग होतो. मात्र, पारंपरिक इंधनाच्या किमती, उपलब्धता व प्रदूषण यांच्या तुलनेत सौरऊर्जा हा किफायतशीर पर्याय होऊ शकतो, असे डॉ. सुरेंद्र काळबांडे सांगतात. देशात विविध प्रकारचे सोलर ड्रायर उपलब्ध आहेत; परंतु डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाने अर्धगोलाकार आकाराचा ड्रायर विकसित केला आहे. त्याची एकवेळची पदार्थ सुकवण्याची क्षमता १०० किलो एवढी आहे. अर्धगोलाकार पाइपच्या सांगाड्यावर ‘अल्ट्रा व्हायोलेट’ पॉलिथीन फिल्म झाकलेली असते. या ड्रायरमध्ये दिवसा हरितगृह परिणामामुळे आतील तापमानात वाढ होते. स्वच्छ सूर्यप्रकाश असेल तर आतील तापमान हे वातावरणातील तापमानापेक्षा सुमारे १५ ते २० अंश सेल्सिअस अधिक राहते, तर दुपारी १२ ते दोन या वेळेत ते ६० ते ६५ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोचते.

सोलर ड्रायरची संरचना

  • एकवेळेस पदार्थ वाळविण्याची क्षमता - १०० किलो
  • ड्रायरचा आकार - सहा मीटर लांब, तीन मीटर रुंद व दोन मीटर उंची. जीआय पाइप २५ मिमी. व्यासाचे अर्धगोलाकार आकारात वाकवत उभारणी
  •  जमिनीलगतचा पृष्ठभाग सिमेंट काँक्रीटचा
  • पृष्ठभागावर काळा रंग लावला असून, तो शंभर टक्‍के उष्णता शोषून घेतो.
  • यूव्ही. पॉलिथीन शीट - जाडी २०० मायक्रॉन
  • दोन चिमण्या
  • वायुविजनासाठी पंखा ४० वाॅट क्षमतेचा
  • यंत्राची किंमत सुमारे ४० ते ५० हजार रुपये

सोलर ड्रायरची वैशिष्ट्ये

  • सौर ड्रायरची पूर्व- पश्‍चिम दिशेस बांधणी करावी.
  • स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असणाऱ्या साहित्यातून तयार करणे शक्य. गृह व लघु उद्योगाकरिता उपयुक्‍त  
  • इंधन व वीज लागत नाही.   
  • पारंपरिक पदार्थ सुकवणी पद्धतीपेक्षा कमी वेळ लागतो.
  • या ड्रायरच्या वापराने पदार्थांची गुणवत्ता व त्यातील पोषक घटकांचे प्रमाण टिकून राहते.

तंत्राचा झाला प्रसार
डॉ. काळबांडे म्हणाले, की राज्यभरात विविध दहा ते बारा ठिकाणी आमच्या सोलर ड्रायर तंत्रज्ञानाचा प्रसार झाला आहे. यात शेतकरी गट व खासगी लघुउद्योग यांचा समावेश आहे.  यातील काही ठिकाणी प्रत्यक्ष जाऊन ड्रायर्स स्थापित केले आहेत.

देशमुख यांचा प्रातिनिधिक अनुभव
कोल्हापूर जिल्ह्यातील कोडोली येथील महेश देशमुख यांनी डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाच्या या सोलर टनेल ड्रायरचा वापर केला आहे. त्यांच्याकडे कढीपत्ता आहे. गव्हांकुरचे उत्पादन ते हायड्रोपोनिक्स पद्धतीने घेतात. निर्जलीकरणयुक्त पदार्थांची
मागणी लक्षात घेऊन त्याकडे वळल्याचे देशमुख सांगतात.  

यातील काही मुख्य उदाहरणे
तुमसर (जि. भंडारा) - दोन ड्रायर्स - शेतकरी गटासाठी - आवळा कॅंडी व सुपारीसाठी.
कोल्हापूर - दोन ड्रायर्स - येथील एक शेतकरी कढीपत्ता, मोड आलेली मटकी, अौषधी वनस्पती आदींसाठी वापर करीत आहे.
बोर्डी (जि. अकोला) - एक ड्रायर
शिरूर (जि. अहमदनगर) - एक ड्रायर - चहाची पाने सुकवणी
औरंगाबाद - तृणांकुर- हर्बल पावडरनिर्मिती
मुक्‍ताईनगर (जि. जळगाव) - एक ड्रायर - आवळा कॅंडी व सुपारी
नाशिक - हिरवी मिरची, तृणांकुर, कांदा पात.

या ड्रायरमध्ये वाळवलेल्या पदार्थाची चव, स्वाद आणि रंग टिकून राहतो. ज्या शेतकऱ्यांना सुकवणी प्रक्रियेसाठी ड्रायरची गरज आहे, त्यांना सर्वतोपरी मदत करण्यासाठी विद्यापीठ तयार आहे.
- डॉ. सुरेंद्र काळबांडे   (संपर्क : ७५८८७६३७८७)

 

फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
ट्रॅक्टरचलित न्युमॅटिक प्लॅंन्टरउच्च गुणवत्तेच्या बियाण्यांचा वापर केल्याने...
दर्जेदार शेती अवजारे निर्मितीत उंद्री...बुलडाणा जिल्ह्यातील उंद्री गावाने शेती उपयोगी...
पुनर्भरणाद्वारे साधली पाण्याच्या...हरियाना येथील कैठाल जिल्ह्यातील मुंद्री, गियोंग,...
अवजारांच्या वापरांमुळे महिलांचे कष्ट...महिलांचा शेती कामातील वाटा लक्षात घेता,...
बंधाऱ्यांची परिस्थिती अन् परिणामसध्या जलसंधारण म्हटले की आपल्या डोळ्यांसमोर...
शेतीची कृत्रिम बुद्धिमत्तेकडे वाटचाल...इतिहासाच्या अभ्यासातून भविष्याचा अंदाज घेत...
योग्य प्रकारे ट्रॅक्‍टर चालवा, दुर्घटना...शेतमाल वाहतुकीचा मुख्य स्त्रोत ट्रॅक्‍टर आहे....
कडधान्यांपासून पोषक बेकरी उत्पादनेभारतीय आहारामध्ये प्रथिनाच्या पूर्ततेचे कार्य हे...
ट्रॅक्टर, ट्रॅक्टरचालकाची कार्यक्षमता...ट्रॅक्टरसाठी उपग्रह मार्गदर्शक आणि प्रकाश कांडी...
तण नियंत्रणासाठी स्वयंचलित यंत्रणातणे पिकांसोबत पाणी, अन्नद्रव्ये आणि...
फळे, भाजीपाला वाळवणीसाठी ‘डोम ड्रायर’बाजारपेठेतील गुणवत्तापूर्ण उत्पादनांची मागणी...
गहू बीजोत्पादनातून साधली उद्योजकताशिक्षण कमी असतानाही सातत्यपूर्ण कष्ट आणि...
जमीन सुधारणेसाठी मोल नांगरभारी काळ्या जमिनीमधून प्रभावी निचरा होण्यासाठी...
टोमॅटोमध्ये आणता येईल तिखटपणामिरचीचा तिखटपणा त्यातील कॅपासिसीन या घटकांमुळे...
हळद शिजविण्यासाठी वापरा बॉयलरकाढणीनंतर हळदीवर ४ ते ५ दिवसांमध्येच शिजविण्याची...
धान्यांच्या तात्पुरत्या साठवणीचे...अन्नधान्यांचे उत्पादन हे हंगामी होऊन साधारणपणे...
शून्य मशागत... नव्हे, निरंतर मशागतीची...कोणत्याही पिकापूर्वी मशागत झालीच पाहिजे, हा...
शेतकऱ्यांचे श्रम, वेळ आणि पैशाची बचत...औरंगाबाद : आपल्या कल्पकतेचा वापर करून देवगिरी...
गव्हाच्या काडाचा भुसा करण्यासाठी भुसा...राहिलेल्या काडापासून भुसा मिळवण्यासाठी भुसा...
पाणी बचत, दर्जेदार उत्पादनासाठी मल्चिंग...पॉलिथिन कागद आच्छादनासाठी वापरल्याने पिकासोबत...