agriculturai stories in marathi, agrowon, technowon, turmeric boiler for extra income, Murlidhar wanjari yashkatha | Agrowon

हळद बॉयलर सयंत्रातून मिळाला उत्पन्नाचा अतिरिक्त स्रोत
विनोद इंगोले
मंगळवार, 20 फेब्रुवारी 2018

भातउत्पादक म्हणून ओळख असलेल्या भंडारा जिल्ह्यात अलीकडे हळद लागवडीखालील क्षेत्र वाढत आहे. यातून हळद शिजवणीसह पुढील प्रक्रिया करण्याला मोठ्या संधी आहेत. त्याचा फायदा घेत जुनोना (ता. पवनी) येथील मुरलीधर वंजारी यांनी हळद शिजवण्यासाठी खास सयंत्र तयार केले आहे. हे बैलगाडीवर बसवले असून, परिसरातील शेतकऱ्यांना भाडेतत्त्वावर देत अतिरिक्त उत्पन्नाचा स्रोत तयार झाला आहे.

भातउत्पादक म्हणून ओळख असलेल्या भंडारा जिल्ह्यात अलीकडे हळद लागवडीखालील क्षेत्र वाढत आहे. यातून हळद शिजवणीसह पुढील प्रक्रिया करण्याला मोठ्या संधी आहेत. त्याचा फायदा घेत जुनोना (ता. पवनी) येथील मुरलीधर वंजारी यांनी हळद शिजवण्यासाठी खास सयंत्र तयार केले आहे. हे बैलगाडीवर बसवले असून, परिसरातील शेतकऱ्यांना भाडेतत्त्वावर देत अतिरिक्त उत्पन्नाचा स्रोत तयार झाला आहे.

भंडारा जिल्ह्यातील जुनोना (ता. पवनी) येथील मुरलीधर वंजारी कुटुंबीयांकडे चार एकर शेती आहे. वडिलापासून पारंपरिक धान (भात) आणि त्यानंतर हरभरा ही पिके घेतली जात. मात्र, या परिसरात भिवापूर (जि. नागपूर) भागातील शेतकऱ्यांनी शेती भाडेतत्त्वावर घेत हळद लागवड सुरू केली. मुरलीधर यांचे सासरे गोविंद आष्टणकर (भिसी, ता. चिमूर) यांच्याकडेही हळद पीक होते. 12 वर्षांपूर्वी मुरलीधर यांनी सासऱ्यांकडून बेणे घेत अर्धा एकरवर लागवड केली. त्यात टप्प्याटप्प्याने वाढ करत आता हळद दोन एकरापर्यंत पोचले आहे. जुनोना, भेंडळ, वडेगाव या तीन गावांमध्ये आज हळदीखाली एकूण क्षेत्र दीडशे एकर आहे.

तंत्रज्ञानाचा झाला अंतर्भाव
थेट जमिनीवरील लागवडीऐवजी रुंद वरंबा-सरी तंत्राने लागवड होते. यामुळे पाण्याचा निचरा उत्तम होऊन, पीक चांगले पोसते. पूर्वी एकरी 9 ते 10 क्‍विंटल उत्पादन होई. अलीकडे नव्या तंत्रामुळे 12 ते 17 क्‍विंटल एकरी उत्पादन मिळत असल्याचे मुरलीधर यांनी सांगितले.

बॉयलर केले तयार ः

  • हळद शिजवण्यासाठी घरगुती 200 लिटर क्षमतेच्या लोखंडी टाकी कापून सयंत्र मुरलीधर यांनी तयार केले. मात्र, त्यातून ऊर्जा वाया जात असल्याने जळण अधिक लागे. उष्णता बाहेर वाया जाऊ नये, यासाठी सुधारणा करण्याचा निर्णय घेतला.
  • 500 लिटर क्षमतेची टाकी खास तयार करून घेत, त्यात उष्णता टिकवण्यासाठी ग्लासवुलचा वापर करण्याची सोय करून घेतली. यात सुमारे 43 किलो ग्लासवुलचा वापरला. ग्लासवुल 110 रुपये किलोप्रमाणे मिळाला. टाकीचे वजन पाच क्‍विंटल भरते.
  • या टाकीत 20 लोखंडी पाइप उभे केले आहेत. ते पाईप गरम झाल्यानंतर पाणी गरम होते. या पाण्याच्या वाफेवर हळद शिजवली जाते. या पाण्याच्या टाकीतून दोन पाइप काढून ते अतिरिक्‍त दोन लोखंडी ड्रमला जोडले आहेत.
  • या संरचनेमुळे कार्यक्षमता वाढली आहे. हे सयंत्र बैलगाडीवर बसवले असल्याने शेतापर्यंत नेणे सोयीचे ठरते. सयंत्र निर्मितीसाठी एक लाख 45 हजार रुपयांचा खर्च झाल्याचे मुरलीधर वंजारी यांनी सांगितले.

अशी आहे सयंत्राची क्षमता

  • प्रतिदिन (आठ तासांमध्ये) 40 ड्रम हळद शिजवता येते. एका ड्रममध्ये 150 किलो या प्रमाणे 6 हजार क्‍विंटल हळद शिजवता येते.
  • साधारणतः 32 ड्रम हळद वाफेवर उकळल्यानंतर टाकीतील पाणी संपते. त्यामुळे 30 ड्रम झाल्यानंतर व्हॉल्वद्वारे टाकीतील उपलब्ध पाणी तपासले जाते.
  • इंधन म्हणून शेतीतील टाकाऊ घटकांचा वापर करता येतो.

परिसरामध्ये या सयंत्राला मागणी ः
परिसरातील हळद उत्पादकांकडून मुरलीधर वंजारी यांच्या मोबाईल बॉयलर सयंत्राला हंगामात चांगली मागणी राहते. प्रतिदिवस 1 हजार रुपये याप्रमाणे भाडे आकारले जाते. अतिरिक्‍त मजूर आवश्‍यक असल्यास 300 रुपये प्रमाणे पुरवले जातात.

आत्मा मधून मिळाले अनुदान

  • वंजारी यांनी गावातील तेराजणांसह संताजी कृषी स्वयंसहाय्यता समूह स्थापन केला आहे. यातून त्यांनी सयंत्र तयार करण्यासाठी 15 हजार रुपयांचे कर्ज घेतले.
  • वंजारी यांच्या प्रयोगशीलता व कल्पकतेला प्रोत्साहन म्हणून आत्मा यंत्रणेच्या वतीने 40 हजार रुपयांचे अनुदान दिले. त्यासाठी आत्माचे प्रकल्प संचालक के.बी. तरकसे, महाराष्ट्र स्पर्धाक्षम कृषी विकास प्रकल्पाचे योगेश खिराडे यांनी पुढाकार घेतल्याचे वंजारी सांगतात.

संपर्क ः मुरलीधर वंजारी, 9172474660

फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
कमी वेळेत चांगल्या मशागतीसाठी रोटाव्हेटर१९३०च्या दशकात रोटरी कल्टिव्हेटर (रोटा + व्हेटर)...
पाच मिनिटांत एका एकरवर फवारणी !...शेतीमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञान आले पाहिजे, असे जो तो...
रोपांच्या मुळांची गुंडाळी टाळण्यासाठी...ट्रे किंवा प्लॅस्टिक पिशव्यांमध्ये रोपांची...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
सुधारित अवजारे करतात कष्ट कमीवैभव विळा : १) गहू, ज्वारी, गवत कापणी जमिनीलगत...
सुधारित ट्रेलरमुळे कमी होईल अपघाताचे...ट्रॅक्टर व उसाने भरलेला ट्रेलर हे ग्रामीण...
कांदा बी पेरणी यंत्राने लागवड खर्चात बचतश्रीरामपूर (जि. नगर) येथे साधारण बारा वर्षांपासून...
मका उत्पादनाच्या अचूक अंदाजासाठी...विविध पिकांची लागवड देशभरामध्ये होत असते. मात्र,...
मळणी यंत्राची कार्यक्षमता महत्त्वाची...मळणी यंत्राची कार्यक्षमता ही जाळीचा आकार, जाळीचा...
योग्य पद्धतीने वापरा मळणी यंत्रसुरक्षित मळणी करण्यासाठी आयएसआय मार्क असलेले...
घरीच तयार करा सौरकुकरआपल्याकडे सौरऊर्जा मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध आहे,...
तण काढण्यासाठी पॉवर वीडर उपयुक्तलहान शेतकऱ्यांची गरज ओळखून बाजारपेठेत आता पॉवर...
गुणवत्तापूर्ण अवजारे, ट्रॉली निर्मितीचा...गुणवत्तापूर्ण शेती उपयोगी अवजारे व ट्रॉलीच्या...
डेअरी उत्पादनातील साखर कमी करण्याची...जगभरामध्ये डेअरी उत्पादनांची लोकप्रियता मोठी असून...
ट्रॅक्‍टर, कृषी अवजारे उत्पादकांची...मजुरांचा तुटवडा आणि बैल सांभाळण्यातील चाऱ्यासह...
इलेक्ट्रीक ट्रॅक्टरमध्य फ्रान्स येथील ॲलेक्झांड्रे प्रेवॉल्ट (वय ३०...
ताणस्थितीतही मिळतील अधिक चवदार टोमॅटोतुर्कस्तान येथील इझमीर तंत्रज्ञान संस्थेतील...
दर्जेदार उत्पादनासाठी फ्रिज ड्रायिंगरूढ झालेल्या यांत्रिक ड्रायर्सच्या तुलनेत फ्रिज...
जमीन व्यवस्थापनातून जागतिक तापमानवाढीचा...कर्बवायूचे उत्सर्जन रोखण्यासाठी जमिनीच्या...
योग्य प्रकारे करा विद्राव्य खतांचा वापरपिकांमध्ये अन्नद्रव्याच्या कमतरतेची लक्षणे...