agriculturai stories in marathi, agrowon, technowon, turmeric boiler for extra income, Murlidhar wanjari yashkatha | Agrowon

हळद बॉयलर सयंत्रातून मिळाला उत्पन्नाचा अतिरिक्त स्रोत
विनोद इंगोले
मंगळवार, 20 फेब्रुवारी 2018

भातउत्पादक म्हणून ओळख असलेल्या भंडारा जिल्ह्यात अलीकडे हळद लागवडीखालील क्षेत्र वाढत आहे. यातून हळद शिजवणीसह पुढील प्रक्रिया करण्याला मोठ्या संधी आहेत. त्याचा फायदा घेत जुनोना (ता. पवनी) येथील मुरलीधर वंजारी यांनी हळद शिजवण्यासाठी खास सयंत्र तयार केले आहे. हे बैलगाडीवर बसवले असून, परिसरातील शेतकऱ्यांना भाडेतत्त्वावर देत अतिरिक्त उत्पन्नाचा स्रोत तयार झाला आहे.

भातउत्पादक म्हणून ओळख असलेल्या भंडारा जिल्ह्यात अलीकडे हळद लागवडीखालील क्षेत्र वाढत आहे. यातून हळद शिजवणीसह पुढील प्रक्रिया करण्याला मोठ्या संधी आहेत. त्याचा फायदा घेत जुनोना (ता. पवनी) येथील मुरलीधर वंजारी यांनी हळद शिजवण्यासाठी खास सयंत्र तयार केले आहे. हे बैलगाडीवर बसवले असून, परिसरातील शेतकऱ्यांना भाडेतत्त्वावर देत अतिरिक्त उत्पन्नाचा स्रोत तयार झाला आहे.

भंडारा जिल्ह्यातील जुनोना (ता. पवनी) येथील मुरलीधर वंजारी कुटुंबीयांकडे चार एकर शेती आहे. वडिलापासून पारंपरिक धान (भात) आणि त्यानंतर हरभरा ही पिके घेतली जात. मात्र, या परिसरात भिवापूर (जि. नागपूर) भागातील शेतकऱ्यांनी शेती भाडेतत्त्वावर घेत हळद लागवड सुरू केली. मुरलीधर यांचे सासरे गोविंद आष्टणकर (भिसी, ता. चिमूर) यांच्याकडेही हळद पीक होते. 12 वर्षांपूर्वी मुरलीधर यांनी सासऱ्यांकडून बेणे घेत अर्धा एकरवर लागवड केली. त्यात टप्प्याटप्प्याने वाढ करत आता हळद दोन एकरापर्यंत पोचले आहे. जुनोना, भेंडळ, वडेगाव या तीन गावांमध्ये आज हळदीखाली एकूण क्षेत्र दीडशे एकर आहे.

तंत्रज्ञानाचा झाला अंतर्भाव
थेट जमिनीवरील लागवडीऐवजी रुंद वरंबा-सरी तंत्राने लागवड होते. यामुळे पाण्याचा निचरा उत्तम होऊन, पीक चांगले पोसते. पूर्वी एकरी 9 ते 10 क्‍विंटल उत्पादन होई. अलीकडे नव्या तंत्रामुळे 12 ते 17 क्‍विंटल एकरी उत्पादन मिळत असल्याचे मुरलीधर यांनी सांगितले.

बॉयलर केले तयार ः

  • हळद शिजवण्यासाठी घरगुती 200 लिटर क्षमतेच्या लोखंडी टाकी कापून सयंत्र मुरलीधर यांनी तयार केले. मात्र, त्यातून ऊर्जा वाया जात असल्याने जळण अधिक लागे. उष्णता बाहेर वाया जाऊ नये, यासाठी सुधारणा करण्याचा निर्णय घेतला.
  • 500 लिटर क्षमतेची टाकी खास तयार करून घेत, त्यात उष्णता टिकवण्यासाठी ग्लासवुलचा वापर करण्याची सोय करून घेतली. यात सुमारे 43 किलो ग्लासवुलचा वापरला. ग्लासवुल 110 रुपये किलोप्रमाणे मिळाला. टाकीचे वजन पाच क्‍विंटल भरते.
  • या टाकीत 20 लोखंडी पाइप उभे केले आहेत. ते पाईप गरम झाल्यानंतर पाणी गरम होते. या पाण्याच्या वाफेवर हळद शिजवली जाते. या पाण्याच्या टाकीतून दोन पाइप काढून ते अतिरिक्‍त दोन लोखंडी ड्रमला जोडले आहेत.
  • या संरचनेमुळे कार्यक्षमता वाढली आहे. हे सयंत्र बैलगाडीवर बसवले असल्याने शेतापर्यंत नेणे सोयीचे ठरते. सयंत्र निर्मितीसाठी एक लाख 45 हजार रुपयांचा खर्च झाल्याचे मुरलीधर वंजारी यांनी सांगितले.

अशी आहे सयंत्राची क्षमता

  • प्रतिदिन (आठ तासांमध्ये) 40 ड्रम हळद शिजवता येते. एका ड्रममध्ये 150 किलो या प्रमाणे 6 हजार क्‍विंटल हळद शिजवता येते.
  • साधारणतः 32 ड्रम हळद वाफेवर उकळल्यानंतर टाकीतील पाणी संपते. त्यामुळे 30 ड्रम झाल्यानंतर व्हॉल्वद्वारे टाकीतील उपलब्ध पाणी तपासले जाते.
  • इंधन म्हणून शेतीतील टाकाऊ घटकांचा वापर करता येतो.

परिसरामध्ये या सयंत्राला मागणी ः
परिसरातील हळद उत्पादकांकडून मुरलीधर वंजारी यांच्या मोबाईल बॉयलर सयंत्राला हंगामात चांगली मागणी राहते. प्रतिदिवस 1 हजार रुपये याप्रमाणे भाडे आकारले जाते. अतिरिक्‍त मजूर आवश्‍यक असल्यास 300 रुपये प्रमाणे पुरवले जातात.

आत्मा मधून मिळाले अनुदान

  • वंजारी यांनी गावातील तेराजणांसह संताजी कृषी स्वयंसहाय्यता समूह स्थापन केला आहे. यातून त्यांनी सयंत्र तयार करण्यासाठी 15 हजार रुपयांचे कर्ज घेतले.
  • वंजारी यांच्या प्रयोगशीलता व कल्पकतेला प्रोत्साहन म्हणून आत्मा यंत्रणेच्या वतीने 40 हजार रुपयांचे अनुदान दिले. त्यासाठी आत्माचे प्रकल्प संचालक के.बी. तरकसे, महाराष्ट्र स्पर्धाक्षम कृषी विकास प्रकल्पाचे योगेश खिराडे यांनी पुढाकार घेतल्याचे वंजारी सांगतात.

संपर्क ः मुरलीधर वंजारी, 9172474660

फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
खाद्य मिश्रण यंत्र, डाटा फ्लो तंत्राचा...सिन्नर (जि. नाशिक) येथील जनक कुंदे या अभियंता...
कडवंची : ब्लोअरनिर्मिती उद्योगाची सुरवातकडवंची गावातील कृष्णा क्षीरसागर, सुनील जोशी या...
सिरकॉटने तयार केले दहन सयंत्र, जिनिंग...नागपूर येथील इन्स्टिट्यूट ऑफ रिसर्च ऑन कॉटन टेक्‍...
फुलांचा ताजेपणा टिकविण्यासाठी...घर किंवा कार्यालयामध्ये सजावटीसाठी फुलांचा वापर...
शेतकऱ्यांना मिळाले क्षारपड जमिनी...उत्तर प्रदेश राज्यात हरदोई जिल्ह्यातील संताराहा...
विहीर, कूपनलिका पुनर्भरण करा, भूजल साठा...वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठातील अखिल...
‘सह्याद्री’ शेतकरी कंपनीकडून...नाशिक जिल्ह्यातील मोहाडी येथील सह्याद्री फार्मर्स...
कृत्रिम प्रकाशासाठी सोडियम दिव्यांच्या...परदेशाप्रमाणेच आपल्याकडे शेवंतीसह विविध पिकांच्या...
जमीन सपाटीकरणासाठी लेझर लॅंड लेव्हलरलेझर लॅंड लेव्हलर हे एक आधुनिक व अचूक यंत्र आहे,...
महिलांचे श्रम कमी करणारी अवजारे रोटरी टोकण यंत्र हे उभ्याने ढकला पद्धतीने...
ट्रॅक्टरचलित न्युमॅटिक प्लॅंन्टरउच्च गुणवत्तेच्या बियाण्यांचा वापर केल्याने...
दर्जेदार शेती अवजारे निर्मितीत उंद्री...बुलडाणा जिल्ह्यातील उंद्री गावाने शेती उपयोगी...
पुनर्भरणाद्वारे साधली पाण्याच्या...हरियाना येथील कैठाल जिल्ह्यातील मुंद्री, गियोंग,...
अवजारांच्या वापरांमुळे महिलांचे कष्ट...महिलांचा शेती कामातील वाटा लक्षात घेता,...
बंधाऱ्यांची परिस्थिती अन् परिणामसध्या जलसंधारण म्हटले की आपल्या डोळ्यांसमोर...
शेतीची कृत्रिम बुद्धिमत्तेकडे वाटचाल...इतिहासाच्या अभ्यासातून भविष्याचा अंदाज घेत...
योग्य प्रकारे ट्रॅक्‍टर चालवा, दुर्घटना...शेतमाल वाहतुकीचा मुख्य स्त्रोत ट्रॅक्‍टर आहे....
कडधान्यांपासून पोषक बेकरी उत्पादनेभारतीय आहारामध्ये प्रथिनाच्या पूर्ततेचे कार्य हे...
ट्रॅक्टर, ट्रॅक्टरचालकाची कार्यक्षमता...ट्रॅक्टरसाठी उपग्रह मार्गदर्शक आणि प्रकाश कांडी...
तण नियंत्रणासाठी स्वयंचलित यंत्रणातणे पिकांसोबत पाणी, अन्नद्रव्ये आणि...