agriculturai stories in marathi, agrowon, turmeric advice | Agrowon

हळदीवरील करपा, कंदकूज रोगांचे नियंत्रण
डॉ. जितेंद्र कदम, डॉ. केशव पुजारी
गुरुवार, 16 नोव्हेंबर 2017

हळद व आले या पिकांच्या शाकीय वाढीत निर्माण होणारी पानांची व फुटव्यांची संख्या यांचा उत्पादनवाढीमध्ये मोठा वाटा असतो. मात्र यंदा लांबलेल्या पावसामुळे शेतात पाणी साचून राहिले तसेच वातावरणात अधिक काळ आर्द्रता राहिली. परिणामी या पिकात कंदकूज व करपा या रोगाचा प्रादुर्भाव वाढला आहे. त्यांच्या नियंत्रणासाठी वेळीच उपाययोजना करावी.

हळद व आले या पिकांच्या शाकीय वाढीत निर्माण होणारी पानांची व फुटव्यांची संख्या यांचा उत्पादनवाढीमध्ये मोठा वाटा असतो. मात्र यंदा लांबलेल्या पावसामुळे शेतात पाणी साचून राहिले तसेच वातावरणात अधिक काळ आर्द्रता राहिली. परिणामी या पिकात कंदकूज व करपा या रोगाचा प्रादुर्भाव वाढला आहे. त्यांच्या नियंत्रणासाठी वेळीच उपाययोजना करावी.

हळद व आले या पिकांची शाकीय वाढ पूर्ण होऊन कंद वाढ होत आहे. शाकीय अवस्थेत पानात अन्न साठविले जाते. सातव्या महिन्यानंतर ते कंदाच्या वाढीसाठी वापरले जाते. मात्र रोग किंवा किडींचा प्रादुर्भाव झाल्यास रोग व कीड यांच्याकडूनच अन्नाचा वापर केला जातो. परिणामी उत्पादनात घट येते.

कंदकूज :
रोगकारक बुरशी : फ्युजॅरियम, पिथियम, फायटोप्थोरा, रायझोक्‍टोनिया
लक्षणे ः कंदकुजीचे प्रथम लक्षणे ही कंदातील कोवळ्या फुटव्यावर लगेच दिसून येतात. नवीन आलेल्या फुटव्याची पाने पिवळसर तपकिरी रंगाची होतात. खोडाचा रंग तपकिरी काळपट होतो. प्रादुर्भावग्रस्त फुटवा ओढल्यास सहज हातामध्ये येतो. जमिनीतील कंद बाहेर काढल्यास तो मऊ पडून त्यातून घाण वास येणारे पाणी बाहेर पडत असते.
नुकसान : उत्पादनात 50 टक्‍क्‍यांपेक्षा अधिक घट होते.

नियंत्रण ः
जैंविक नियंत्रण - प्रतिबंधात्मक उपाय
जैविक बुरशीनाशक ट्रायकोडर्मा प्लस 2 ते 2.5 किलो प्रतिएकरी 250 ते 300 किलो सेंद्रिय खतामध्ये
 

रासायनिक नियंत्रण :
आळवणी प्रतिलिटर पाणी
कॉपर ऑक्‍सिक्‍लोराइड 4 ते 5 ग्रॅम
रोगाची तीव्रता जास्त असल्यास आळवणी प्रतिलिटर
मेटॅलॅक्‍सिल 8 टक्के अधिक मॅंकोझेब 64 टक्के (संयुक्त बुरशीनाशक) 4 ग्रॅम
सूचना : आळवणी करताना जमिनीस वाफसा असावा. आळवणी केल्यानंतर पिकास थोडासा पाण्याचा ताण द्यावा. गरज वाटल्यास पुन्हा एकदा वरील औषधांची आळवणी करावी.

करपा
रोगकारक बुरशी : कोलेटोट्रिकम कॅपसिसी, टॅफ्रिना
अनुकूल वातावरण : सकाळी पडणारे धुके व दव
लक्षणे : कोलेटोट्रिकम कॅपसिसी बुरशीमुळे अंडाकृती ठिपके पानावर पडतात. तीव्रता वाढल्यास संपूर्ण पान करपते. टॅफ्रिना या बुरशीमुळे असंख्य लहान तांबूस रंगाचे गोलाकार ठिपके पानावर आढळतात. पुढे ते वाढत जाऊन संपूर्ण पान करपते.
नुकसान : लागवडीपासून सात महिन्यांपूर्वी पाने करपल्यास उत्पादनामध्ये मोठी घट येते.

नियंत्रण : फवारणी प्रतिलिटर
मॅंकोझेब 2 ते 2.5 ग्रॅम किंवा
कॉपर ऑक्‍सिक्‍लोराइड 2.5 ते 3 ग्रॅम
सूचना : धुके 15 दिवसांपेक्षा जास्त दिवस राहिल्यास 15 दिवसांच्या अंतराने सात महिने पूर्ण होईपर्यंत आलटून-पालटून फवारण्या कराव्यात.

कंदमाशी
अनुकूल वातावरण : लांबलेला पावसाळा
ओळख : ही माशी डासासारखी पण आकाराने मोठी व काळसर रंगाची असते. माशीचे पाय शरीरापेक्षा लांब असतात. पायाची पुढील टोके पांढऱ्या रंगाची असतात. दोन्ही पंख पातळ व पारदर्शक असून, त्यांच्यावर राखाडी रंगाचे दोन ठिपके असतात. अळी पिवळसर असून, तिला पाय नसतात.
आढळ : कंदकूज झालेल्या रोगग्रस्त भागामध्ये प्रामुख्याने कंदमाशीच्या अळ्या सापडतात.
नियंत्रण :
वेळ : कंदमाशीचा प्रादुर्भाव दिसताच

  • फोरेट (10 टक्के) दाणेदार एकरी आठ किलो या प्रमाणात जमिनीत टाकावे. किंवा
  • क्‍लोरपायरीफॉस (50 टक्के) 5 मि.लि. प्रतिलिटर या प्रमाणात घेऊन आळवणी करावी.

इतर व्यवस्थापकीय बाबी :

  • पोटॅशची कमतरता असलेल्या शेतामध्ये एकरी 50 किलो पांढरा पोटॅश द्यावा. त्यामुळे हळकुंडाला वजन येण्यास तसेच जाडी वाढून चकाकी येण्यास मदत होते.
  • दुपारच्या वेळी साधारणतः तापमान 35 अंश सेल्सिअसच्यावर गेल्यानंतर हळदीची पाने गोलाकार झालेली दिसतात. हा कोणताही रोग नसून, जास्त उन्हापासून स्वतःचा बचाव करण्यासाठी पिकाची नैसर्गिक क्रिया आहे. अशी पाने तापमान कमी झाल्यानंतर पुन्हा सरळ होतात.
  • साधारणतः पाच महिने पूर्ण झाल्यानंतर हळदीला फुले येण्यास सुरवात होते. हळदीला फुले येणे म्हणजे हळदीच्या शाकीय वाढीचा कालावधी संपून हळदीस कंद सुटण्यास सुरवात झाल्याचे लक्षण आहे. हळदीची पाने तशीच झाडावर ठेवल्यास कोणताही तोटा होत नाही. परंतु, फुले कापून काढल्यास त्यांच्या देठाच्या कापलेल्या भागातून दुय्यम बुरशींचा पिकात शिरकाव होतो. परिणामी कंदकूज रोग लागण्याचा धोका निर्माण होतो.
  • कंद पोसण्याच्या कालावधीमध्ये हळदीला पाण्याची गरज मर्यादित असते. त्यामुळे सात महिने पूर्ण झाल्यानंतर हळदीस पाणी देण्याचा कालावधी हळूहळू कमी करत जावा. आठ महिने पूर्ण झाल्यानंतर जमिनीच्या प्रकारानुसार पाणी बंद करावे. त्यामुळे पानामधील अन्न कंदामध्ये उतरण्यास मदत होते व हळदीस उतारा चांगला मिळतो.
  • हळद पिकास लागवडीपासून नऊ महिने पूर्ण झाल्याशिवाय काढणीची गडबड करू नये; अन्यथा उत्पादनामध्ये घट होऊन हळदीची प्रत खालावते.

संपर्क ः डॉ. जितेंद्र कदम, 9822449789
(काढणीपश्‍चात व्यवस्थापन, पदव्युत्तर संस्था, किल्ला रोहा, जि. रायगड)

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
अवजार उद्योगाला अर्थसंकल्पात प्रोत्साहन...अवजार क्षेत्राबाबत अनेक महिन्यांपासून शासन...
दुग्ध व्यवसायासाठी हवा स्वतंत्र निधीगेल्या वर्षभरात दूध व्यवसाय मोठ्या संकटाला तोंड...
‘पोल्ट्री’च्या वाढीसाठी हवे ठोस सरकारी...दुष्काळी भागातील कोरडवाहू शेतकऱ्यांना उद्योजकतेची...
पीकसंरक्षणातील खर्च कमी करायला हवायवतवाळ जिल्ह्यात कीडनाशक विषबाधेची जी गंभीर घटना...
राज्याचाही पिकांना दीडपट हमीभाव?मुंबई : आगामी निवडणुका डोळ्यासमोर ठेवून राज्यातील...
केवळ विदर्भातच थंडीपुणे : हवेतील आर्द्रता कमी होऊ लागली आहे....
शेतीमाल मूल्यसाखळी मजबुतीसाठी ठोस धोरण...शेतीमालाचे उत्पादन, काढणीपश्चात तंत्रज्ञान आणि...
पारंपरिक उत्साहात शिवजयंती साजरीपुणे : संपूर्ण महाराष्ट्रासह देश-विदेशात अनेक...
माजी आमदार जयंत ससाणे यांचे निधन नगर  :  कॉंगेसचे जिल्हाध्यक्ष माजी...
मराठवाड्याच्या तहानेवर इस्रायली उपाय!७००-८०० मि.मी पाऊस पडणाऱ्या मराठवाड्यात...
जगणे सुसह्य करण्यासाठी जागे व्हाअखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन शेती,...
‘महामेष’ योजना ३४ जिल्ह्यांत राबविणार...औरंगाबाद : राजे यशवंतराव होळकर महामेष योजना...
शेतीतील यांत्रिकीकरणासाठी हवे शासनाचे...अकोला ः अाजच्या बदलत्या काळात शेती पद्धतीत...
मध्य प्रदेशात गारपीटग्रस्तांना हेक्टरी...नवी दिल्ली ः मध्य प्रदेश राज्यात नुकत्याच...
गारपीटग्रस्तांना भरीव मदतीचा प्रस्ताव...नागपूर ः गारपीटग्रस्तांना सरकारकडून जाहीर करण्यात...
शेतकरी कंपन्यांच्या धान्य खरेदीबाबत...पुणे : हमीभावाने धान्य खरेदीत शेतकरी उत्पादक...
महसूल मंडळातील सरासरी उत्पादकतेनुसार...परभणी : केंद्र शासनाच्या किंमत समर्थन...
गारपीटग्रस्त क्षेत्र तीन लाख हेक्टरमुंबई : राज्यात गेल्या आठवड्यात झालेल्या...
राजधानी दिल्लीत शेती क्षेत्रावर आज...नवी दिल्ली : देशाला नवे कृषी धोरण देण्यासाठी...
‘कापूस ते कापड’पासून आता ‘पिकणे ते...नाशिक : राज्यातील कापसावर प्रक्रिया होऊन...