agricultural news in marathi, bird raring advisory , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

कुक्कुटपालन सल्ला
डॉ. ज्योत्स्ना खोब्रागडे, डॉ. वैशाली बांठिया
रविवार, 29 एप्रिल 2018

कुक्कुटपालन व्यवसायात ६५ टक्के फायदा व्यवस्थापनावर अवलंबून असतो. महाराष्ट्रात वर्षभर सारखे तापमान नसते. पठारी भागात उन्हाळ्यात खूप उष्णता तर हिवाळ्यात खूप थंडी असते. तर समुद्रकिनाऱ्यालगतच्या, उदा. कोकणात बाष्पाच्या जास्त प्रमाणामुळे दमटपणा तसेच पावसाचे प्रमाणही जास्त असते. त्यामुळे ऋतुमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात बदल करावे लागतात.  

उपाययोजना

कुक्कुटपालन व्यवसायात ६५ टक्के फायदा व्यवस्थापनावर अवलंबून असतो. महाराष्ट्रात वर्षभर सारखे तापमान नसते. पठारी भागात उन्हाळ्यात खूप उष्णता तर हिवाळ्यात खूप थंडी असते. तर समुद्रकिनाऱ्यालगतच्या, उदा. कोकणात बाष्पाच्या जास्त प्रमाणामुळे दमटपणा तसेच पावसाचे प्रमाणही जास्त असते. त्यामुळे ऋतुमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात बदल करावे लागतात.  

उपाययोजना

  • शेडमध्ये पाण्याची भांडी वाढवावी. कोंबड्यांना पिण्यासाठी स्वच्छ अाणि थंड पाणी द्यावे.  
  • स्प्रिंकलर व फाॅगर लावून शेडमधील तापमान कमी करावे. कोंबड्यांना दुपारी खाद्य न देता सकाळी किंवा सायंकाळी द्यावे.
  • पाण्यामधून तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने साखर ग्लुकोज १० ग्रॅम/लिटर, इलेक्‍ट्रोलाइट, विटामीन सी मिसळून द्यावे. त्यामुळे उष्णतेमुळे कोंबड्यांवर येणारा ताण कमी होतो.
  • दूषित पाण्यामुळे कोलाय बॅसीलाॅसीससारखे आजार होतात, म्हणून जंतुनाशके पाण्यातून द्यावीत.
  • शेडचे छप्पर पांढऱ्या रंगाने रंगवून घ्यावे.
  • शेडमधील कोंबड्यांची संख्या कमी करून जास्तीत जास्त जागा द्यावी.
  • गादी कोरडी राहील याची काळजी घ्यावी. अोलसर गादीमुळे शेडमधील अमोनिया वायूचे प्रमाण वाढते. वेळोवेळी गादी खालीवर करून घ्यावी जेणेकरून त्यातील ओलावा कमी होईल.
  • गादी अगदीच ओली झाली असल्यास तेवढाच भाग काढावा व त्याठिकाणी नवीन लिटर अंथरावे. अधूनमधून लिटरमध्ये खालीवर करून चुना मिसळावा.
  • शेडवर, सिमेंटचे पत्रे असतील तर दिवसातून ३ ते ४ वेळा पाण्याचा फवारा मारावा. शेडच्या चारी बाजूस ३० मीटर अंतरावर सरळ उभी वाढणारी झाडे लावावीत, म्हणजे तापमान कमी होईल व शुद्ध हवा मिळेल. जमल्यास शेडमध्ये पंखे, एक्‍झॉस्ट फॅन लावावेत.
  • हवा अधिक उष्ण अाणि तापमान ३५ अंश सेल्सिअसपेक्षा अधिक असेल शेडच्या छतावर, बाजूच्या जमिनीवर थंड पाणी शिंपडावे म्हणजे थोडा थंडावा निर्माण होईल.
  • कोंबड्यांच्या अंगावर तुषार पडेल अशा रीतीने शेडमध्ये फॉगर बसवावेत, त्यामुळे थंडावा वाढतो.
  • शेडच्या उघड्या बाजूस ओले पोते लावावे.  
  • खाद्य सकाळी किंवा संध्याकाळच्या वेळी द्यावे.  
  • लसीकरण शक्‍यतो सकाळी किंवा संध्याकाळी थंड वातावरणात करावे.  
  • जीवनसत्त्वे सी, अ, क्षार अाणि प्रथिने योग्य प्रमाणात दिल्यास उष्णतेचा ताण कमी होऊन मरतुक कमी होते.

उष्णतेमुळे होणारे बदल
कोंबड्या खाद्य कमी खातात.
कोंबड्यांची वाढ कमी होऊन वजनामध्ये घट होते.
उत्पादन व प्रजनन क्षमता अाणि रोगप्रतिकारशक्ती कमी होते.
कोंबड्या पाण्यामध्ये चोच, पिसे बुडवून बसतात.
विषाणूंमुळे होणाऱ्या रोगाचा प्रादुर्भाव वाढतो, त्यामुळे मरतुकीचे प्रमाण वाढते.

संपर्क : डॉ. ज्योत्स्ना खोब्रागडे, ९४२०६४२४०९
(नागपूर पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, नागपूर)

इतर कृषिपूरक
पशुआहारात वापरा शतावरीजनावरांच्या स्वास्थासाठी वनौषधींचा उपयोग फायदेशीर...
जनावरांना द्या पुरेसा आहार, पाणीजनावरांना आपण गरजेनुसार पाणी देण्याऐवजी आपल्या...
दूध गुणवत्तावाढीसाठी सुप्त कासदाह टाळादुधाळ जनावरांमध्ये साधारणपणे १० ते १२ टक्के या...
सक्षम करा दुग्धव्यवसाय डेअरी हा व्यवसाय म्हणून पाहावा. त्याचे अर्थकारणही...
वाढत्या तापमानात गाई, म्हशींचे आरोग्य...सध्या काही भागांत प्रमाणापेक्षा उष्ण तापमान व...
खाऱ्या पाण्याचा जनावरांच्या आरोग्यावर...खारे पाणी जनावरांची कार्यक्षमता, उत्पादनक्षमता...
भारतातील आधुनिक मधमाश्‍या पालनाचा इतिहासजागतिक मधमाश्‍या दिन विशेष भारतीय उपखंड हे...
तुती लागवडीत आच्छादन करा, संरक्षित पाणी...तुती लागवड तसेच रोपवाटिकेत काळे पॉलिथीन आच्छादन...
शेततळ्यातील मत्स्यशेती शेततळ्यात पाणलोट क्षेत्रातून येणाऱ्या...
बैलामधील खांदेसूजीवर उपायउन्हाळ्यात नांगरणी, कुळवणी, तसेच पावसाळ्याच्या...
कोकण कन्याळ शेळी सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विविध तालुक्‍यांतील...
शेळ्यांसाठी चारासाधारणपणे शेळ्यांना प्रतिदिन अडीच किलो हिरवा चारा...
लेप्टोस्पिरोसिसपासून जनावरांची काळजी...निरोगी जनावरांचा बाधित जनावरांशी संबंध, गोठ्यातील...
योग्य वेळी लसीकरण करा, आजार टाळाजनावरांतील आजारांच्या नियंत्रणासाठी मार्गदर्शक...
नर रेडकांच्या संगोपनातून वाढवा नफा नर रेडकांचा व्यवस्थित सांभाळ करून, त्यांना योग्य...
पशू उपचारासाठी औषधी वनस्पती ठरताहेत...भारतात पुरातन काळापासून मानवी तसेच पशू उपचारासाठी...
जनावरांचे लसीकरण महत्त्वाचेपशुधन, पाळीव प्राणी व वन्यजीवांपासून अनेक रोग...
शेळ्यांची निवडशे ळ्या विकत घेताना पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार...
पशुआहारावरील खर्च कमी करण्याचे उपायउन्हाळ्यात गाई, म्हशी व इतर जनावरांची भूक कमी...
जनावरातील मुतखड्यावर उपचारजनावरात मुतखडा झाल्यावर तो शस्त्रक्रियेने बरा...