agricultural news in marathi, coal production technology , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

तंत्र कोळसा उत्पादनाचे...
डॉ. वैभवकुमार शिंदे
शुक्रवार, 22 डिसेंबर 2017

कार्बनच्या प्रमाणावर कोळशाचे औष्णिक मूल्य ठरते. कार्बनायझेशनसाठी सर्वसाधारणपणे वापरले जाणारे तापमान आणि त्यातून मिळणारे औष्णिक मूल्य याची माहिती असणे आवश्यक आहे. इंधन, रसायन आणि वायूचे शुद्धीकरण करण्यासाठी कोळशाचा प्रामुख्याने वापर केला जातो.

कार्बनच्या प्रमाणावर कोळशाचे औष्णिक मूल्य ठरते. कार्बनायझेशनसाठी सर्वसाधारणपणे वापरले जाणारे तापमान आणि त्यातून मिळणारे औष्णिक मूल्य याची माहिती असणे आवश्यक आहे. इंधन, रसायन आणि वायूचे शुद्धीकरण करण्यासाठी कोळशाचा प्रामुख्याने वापर केला जातो.

प्रगतिशील देशांमध्ये घरगुती आणि औद्योगिक वापरासाठी अजूनही कोळशाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. यामध्ये प्रामुख्याने कार्बन असतो. हा उष्ण रासायनिक प्रक्रियेद्वारे तयार केला जातो. या प्रक्रियेमध्ये, जैवभारामधील पाण्याचे प्रमाण कमी केले जाते. त्यामुळे उत्पादनातील कार्बनचे प्रमाण वाढते. यास  कार्बनायझेशन असे म्हणतात. कार्बनायझेशन मध्ये हवेचा प्रतिबंधितीत प्रवाह सोडून लाकूड तापवले जाते.

अशी होते प्रक्रिया :

  • सर्वसाधारणपणे  तापमान १७० ते ५०० अंश सेल्सिअस कार्बनायझेशन मध्ये घडून येते. हे घडवून आणण्यासाठी किल्न या यंत्रणेचा वापर केला जातो. कार्बनायझेशन प्रक्रियेमध्ये सर्व  वायूरूपात जाणाऱ्या घटकाचे वायूमध्ये रूपांतरण होते आणि ते लाकडातून बाहेर पडतात. यामध्ये कार्बन मोनॉक्साइड आणि कार्बन डायॉक्साईड हे वायू असतात. याचबरोबरीने यामध्ये मिथेनॉल, आम्ल, हलके टार वगैरे हे घनरुपामध्ये वेगळे होतात.

 

  • कार्बनायझेशनमध्ये घडणारी प्रक्रिया :
    C6 (H2O) 5n  --- (उष्णता देणे, प्रतिबंधित हवा)  --- 6n C + 5n H2O
  • कोळशाची गुणवत्ता ही त्याला दिल्या जाणाऱ्या तापमानावर अवलंबून असते. त्यात असलेल्या कार्बनच्या प्रमाणावर कोळशाची गुणवत्ता ठरते.
  • जो कोळसा २०० अंश सेल्सिअस तापमानात तयार करतात, त्यामध्ये ५० टक्के कार्बन असतो. जो कोळसा ६०० अंश  सेल्सिअस तापमानात तयार करतात, त्यात ८८ टक्क्यांपर्यंत कार्बन असतो.
  • कार्बनच्या प्रमाणावर कोळश्याचे औष्णिक मूल्य सुद्धा ठरते. कार्बनायझेशनसाठी सर्वसाधारणपणे वापरले जाणारे तापमान आणि त्यातून मिळणारे औष्णिक मूल्य याची माहिती असणे आवश्यक आहे.

कोळशाचा वापर :

  • इंधन म्हणून वापर.
  • साखर उद्योगात रंग प्रतिबंधक घटक.
  • रसायन आणि वायुचे शुद्धीकरण करण्यासाठी
  • रासायनिक प्रक्रियांमध्ये मध्यस्त घटक.

कार्बनायझेशनसाठी वापरले जाणारे तापमान
आणि त्यातून मिळणारे औष्णिक मूल्य

तापमान
(अंश सेल्सिअस)  
 कार्बन (टक्के)   औष्णिक मूल्य
(MJ- kg)
३००     ३०     २३
४००    ७०    ३०
६००    ८८    ३३
     

 

कोळसा आणि त्यातील घटक
घटक  
 प्रमाण (टक्के)
व्होलाटाईल     २० ते ३०
स्थीर कार्बन    ७८ ते ९०
राख     १.५ ते ५
ओलावा   ५ ते ८
घनता     १३० किलो प्रति घन मीटर

संपर्क : डॉ. वैभवकुमार शिंदे, ९९६०९७५२७१
(कृषी अभियांत्रिकी विभाग,महाराष्ट्र इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, औरंगाबाद.)

फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
रोपांच्या मुळांची गुंडाळी टाळण्यासाठी...ट्रे किंवा प्लॅस्टिक पिशव्यांमध्ये रोपांची...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
सुधारित अवजारे करतात कष्ट कमीवैभव विळा : १) गहू, ज्वारी, गवत कापणी जमिनीलगत...
सुधारित ट्रेलरमुळे कमी होईल अपघाताचे...ट्रॅक्टर व उसाने भरलेला ट्रेलर हे ग्रामीण...
कांदा बी पेरणी यंत्राने लागवड खर्चात बचतश्रीरामपूर (जि. नगर) येथे साधारण बारा वर्षांपासून...
मका उत्पादनाच्या अचूक अंदाजासाठी...विविध पिकांची लागवड देशभरामध्ये होत असते. मात्र,...
मळणी यंत्राची कार्यक्षमता महत्त्वाची...मळणी यंत्राची कार्यक्षमता ही जाळीचा आकार, जाळीचा...
योग्य पद्धतीने वापरा मळणी यंत्रसुरक्षित मळणी करण्यासाठी आयएसआय मार्क असलेले...
घरीच तयार करा सौरकुकरआपल्याकडे सौरऊर्जा मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध आहे,...
तण काढण्यासाठी पॉवर वीडर उपयुक्तलहान शेतकऱ्यांची गरज ओळखून बाजारपेठेत आता पॉवर...
गुणवत्तापूर्ण अवजारे, ट्रॉली निर्मितीचा...गुणवत्तापूर्ण शेती उपयोगी अवजारे व ट्रॉलीच्या...
डेअरी उत्पादनातील साखर कमी करण्याची...जगभरामध्ये डेअरी उत्पादनांची लोकप्रियता मोठी असून...
ट्रॅक्‍टर, कृषी अवजारे उत्पादकांची...मजुरांचा तुटवडा आणि बैल सांभाळण्यातील चाऱ्यासह...
इलेक्ट्रीक ट्रॅक्टरमध्य फ्रान्स येथील ॲलेक्झांड्रे प्रेवॉल्ट (वय ३०...
ताणस्थितीतही मिळतील अधिक चवदार टोमॅटोतुर्कस्तान येथील इझमीर तंत्रज्ञान संस्थेतील...
दर्जेदार उत्पादनासाठी फ्रिज ड्रायिंगरूढ झालेल्या यांत्रिक ड्रायर्सच्या तुलनेत फ्रिज...
जमीन व्यवस्थापनातून जागतिक तापमानवाढीचा...कर्बवायूचे उत्सर्जन रोखण्यासाठी जमिनीच्या...
योग्य प्रकारे करा विद्राव्य खतांचा वापरपिकांमध्ये अन्नद्रव्याच्या कमतरतेची लक्षणे...
आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापरातून...नेदरलॅंड येथील पिएट जॅन थिबाऊडीअर (वय ३१ वर्षे)...
ड्रॅगन फ्रूटपासून आरोग्यवर्धक जेली, जॅम...कमी शर्करा असलेल्या फळांमध्ये ड्रॅगन फ्रूट हे...