agricultural news in marathi, diseses of cattle , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

ओळखा लाळ्या खुरकुताचा प्रादुर्भाव
डॉ. सारीपुत लांडगे, डॉ. वैशाली बांठिया
शुक्रवार, 29 डिसेंबर 2017

सद्यस्थितीत जनवारांना लाळ्या व खुरकुत हा आजार होण्याची शक्यता आहे. त्याच्या नियंत्रणासाठी लक्षणे ओळखून वेळीच उपाययोजना कराव्यात.

लक्षणे :

सद्यस्थितीत जनवारांना लाळ्या व खुरकुत हा आजार होण्याची शक्यता आहे. त्याच्या नियंत्रणासाठी लक्षणे ओळखून वेळीच उपाययोजना कराव्यात.

लक्षणे :

  • जनावरांच्या तोंडामध्ये तसेच दोन खुरांच्या आतमध्ये फोड येतात. तोंडात झालेल्या जखमांमधून स्राव निघतो. तो लाळेसारखा सतत गळत राहतो.
  • जनावरे चारा खात नाहीत, जनावर मलुल राहते.
  • जनावराच्या शरीराचे तापमान १०४ ते १०५ अंश फॅरानाइटपर्यंत जाते. जनावराच्या तोंडात फोड तयार झाल्यावर शरीराचे तापमान कमी होते.
  • दुधाळ गाई, म्हशींच्या दुग्धोत्पादनात घट दिसून येते.

प्रसाराची कारणे :

  • जनावरांच्या तोंडामध्ये जखमा झाल्यानंतर तीन ते चार दिवसांनी पायाच्या खुरात जखमा होऊ लागतात. त्या मोठ्या होऊन त्यातून स्राव बाहेर पडतो.
  • जनावराचे तोंड आणि पायातील फोडातून पिवळसर चिकट स्राव बाहेर पडत असतो. या स्रावामध्ये रोगकारक विषाणू असतात. हा स्राव चारा आणि पाणी यामध्ये मिसळल्याने रोगाचा प्रसार झपाट्याने होता.
  • जास्त प्रमाणात प्रादुर्भाव असल्यास जनावराचे खूर गळून पडतात. अशी जनावरे लंगडतात. खूर गळून पडलेली जनावरे एका ठिकाणी शांत बसून राहतात.
  • जनावरांचे सड सातत्याने ओले राहत असतील तर सड आणि कासेरवर रोगाचे फोड दिसतात.

तातडीच्या उपाययोजना :

  • जनावराच्या तोंडातील जखमा :  बोरिक ॲसिड पावडर १५ ग्रॅम प्रति एक लिटर पाण्यात मिसळावी. या द्रावणाने तोंडातील जखमा धुवाव्यात. सलग ५ ते ६ दिवस दररोज चार वेळेस द्रावणाने जखमा धुवाव्यात.
  • जनावराच्या पायामधील जखमा  :  एक ग्रॅम पोटॅशिअम परमॅगनेट प्रति तीन लिटर पाण्यात मिसळावे. या द्रावणाने  सलग ५ ते ६ दिवस दररोज  चार वेळेस जखमा धुवाव्यात.
  • जखमांवर पशुतज्ज्ञांच्या शिफारशीनुसारच जंतूनाशक मलम लावावे. सलग तीन आठवडे आजारी जनावरांमध्ये उपचार करावे लागतात.पूर्ण गाव किंवा गोठ्यामध्ये रोगाचा प्रादुर्भाव असेल तर नियंत्रण मिळवण्यासाठी एक ते दोन महिने लागू शकतात.
  • सांसर्गिक रोगांचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी पशुवैद्यकाच्या सल्याने प्रतिजैविकांची मात्रा द्यावी.

लसीकरण आवश्यक :

  • पावसाळ्याच्या पूर्वी जनावरांना लसीकरण करणे आवश्यक आहे.सध्याच्या काळात रोगाचा प्रादुर्भाव दिसून येत असेल तर तातडीने निरोगी जनावरांना पशुवैद्यकाकडूनच प्रतिबंधात्मक लसीकरण करावे.

प्रतिबंधात्मक उपाय :

  • आजारी जनावरांना निरोगी जनावरांच्यापासून वेगळे ठेवावे.   गोठा स्वच्छ ठेवावा. गोठ्याचे निर्जंतुकीकरण करावे. निर्जंतुकीकरण करण्यासाठी १ ते २ टक्के चुना पाण्यात मिसळून द्रावण तयार करावे. या द्रावणाने गोठा स्वच्छ धुवावा. आजारी जनावरांची काळजी घेणाऱ्या व्यक्तीने निरोगी जनावरांना चारा, पाणी देऊ नये. जर संबंधित व्यक्ती निरोगी जनावरांना चारा, पाणी देणार असेल तर त्याने पहिल्यांना जंतुनाशकाने हात, पाय धुवावेत. स्वच्छ कपडे घालून मगच निरोगी जनावरांना चारा, पाणी द्यावे.  बाहेरील व्यक्तींना गोठ्यात येण्यास प्रतिबंध करावा.
  • नवीन खरेदी केलेल्या जनावरांना किमान पंधरा दिवस वेगळे ठेवावे.लाळ्या खुरकूत रोगाने जनावर दगावत नाही; परंतु रोगी जनावरास दुसऱ्या रोगाचा संसर्ग होऊन ते जनावर दगावल्यास त्या जनावरास खोल खड्यात पुरावे. खड्डा किमान पाच फूट खोल असावा.  पुरताना त्या जनावरांच्या अंगावर मीठ, चुना आणि त्यानंतर माती टाकून खड्डा पूर्णपणे भरावा.

संपर्क : टोल फ्री क्रमांक  १८००२३३३२६८
(विस्तार शिक्षण विभाग, महाराष्ट्र पशू व मत्स्य विज्ञान विद्यापीठ, नागपूर )
 

इतर कृषिपूरक
वंधत्व निवारणासाठी कृत्रिम रेतन फायदेशीरफायदेशीर व्यवसायासाठी जनावरे सुदृढ व प्रजननक्षम...
पावसाळ्यात सांभाळा शेळ्यांनापावसाळ्यात आर्द्रतेचे प्रमाण निश्चितच जास्त असते...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडअमरावती शहरातील ॲड. झिया खान यांनी भविष्याची सोय...
हिरव्या, कोरड्या चाऱ्याचे योग्य नियोजन...पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा...
रोखा शेळ्यांमधील जिवाणूजन्य अाजारपावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा...
महत्त्व सेंद्रिय पशुपालनाचे...सेद्रिय पशुपालन ही संकल्पना अापल्याकडे नविन असली...
कोंबड्या, जनावरांतील वाईट सवयींचे करा...कोंबड्या अाणि जनावरांस काही वाईट सवयी असतील, तर...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
बदलत्या वातावरणात जपा कोंबड्यांनापावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे...
फऱ्या, तिवा, घटसपर् रोगाची लक्षणे अोळखापावसाळ्यात जनावरे आजारी पडण्याचे व त्यामुळे...
शेतीला दिली शेळीपालनाची जोडपाटबंधारे खात्यातील नोकरी सांभाळून राम चंदर...
पोषक घटकांनीयुक्त शेळीचे दूधभारतामध्ये प्रामुख्याने गायीच्या व म्हशीच्या...
बोटुकली आकाराच्या मत्स्यबीजाचे संवर्धन...मत्स्यबीज केंद्रावर प्रेरित प्रजननाद्वारे तयार...
उत्कृष्ट शेळीपालन व्यवसायाचा आदर्शपरभणी जिल्ह्यातील वडाळी येथील ढोले बंधूंनी...
पंधरा हजार ब्रॉयलर पक्ष्यांचे काटेकोर...घरची सुमारे दहा ते अकरा एकर माळरानावरची शेती. चार...
अशी करा मत्स्यशेतीची पूर्वतयारी...मत्स्यबीज संगोपनाचे यश हे तळ्याच्या पूर्वतयारीवरच...
काळीपुळी रोग नियंत्रणासाठी...काळीपुळी रोग उष्ण प्रदेशात उन्हाळ्याच्या अखेरीस...
अोळखा जनावरांतील प्रजनन संस्थेचे आजारप्रजनन संस्थेशी निगडित संसर्गजन्य रोगांचा प्रसार...
शेतीचा हिशोब ठेवा शास्त्रीय पद्धतीनेशेतीकडे केवळ उपजीविकेचे साधन असे न समजता व्यवसाय...
काटेकोर व्यवस्थापनातून फायदेशीर...दुग्धव्यवसायात जनावरांना संतुलित खाद्यपुरवठा न...