agricultural news in marathi, diseses of cattle , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

ओळखा लाळ्या खुरकुताचा प्रादुर्भाव
डॉ. सारीपुत लांडगे, डॉ. वैशाली बांठिया
शुक्रवार, 29 डिसेंबर 2017

सद्यस्थितीत जनवारांना लाळ्या व खुरकुत हा आजार होण्याची शक्यता आहे. त्याच्या नियंत्रणासाठी लक्षणे ओळखून वेळीच उपाययोजना कराव्यात.

लक्षणे :

सद्यस्थितीत जनवारांना लाळ्या व खुरकुत हा आजार होण्याची शक्यता आहे. त्याच्या नियंत्रणासाठी लक्षणे ओळखून वेळीच उपाययोजना कराव्यात.

लक्षणे :

  • जनावरांच्या तोंडामध्ये तसेच दोन खुरांच्या आतमध्ये फोड येतात. तोंडात झालेल्या जखमांमधून स्राव निघतो. तो लाळेसारखा सतत गळत राहतो.
  • जनावरे चारा खात नाहीत, जनावर मलुल राहते.
  • जनावराच्या शरीराचे तापमान १०४ ते १०५ अंश फॅरानाइटपर्यंत जाते. जनावराच्या तोंडात फोड तयार झाल्यावर शरीराचे तापमान कमी होते.
  • दुधाळ गाई, म्हशींच्या दुग्धोत्पादनात घट दिसून येते.

प्रसाराची कारणे :

  • जनावरांच्या तोंडामध्ये जखमा झाल्यानंतर तीन ते चार दिवसांनी पायाच्या खुरात जखमा होऊ लागतात. त्या मोठ्या होऊन त्यातून स्राव बाहेर पडतो.
  • जनावराचे तोंड आणि पायातील फोडातून पिवळसर चिकट स्राव बाहेर पडत असतो. या स्रावामध्ये रोगकारक विषाणू असतात. हा स्राव चारा आणि पाणी यामध्ये मिसळल्याने रोगाचा प्रसार झपाट्याने होता.
  • जास्त प्रमाणात प्रादुर्भाव असल्यास जनावराचे खूर गळून पडतात. अशी जनावरे लंगडतात. खूर गळून पडलेली जनावरे एका ठिकाणी शांत बसून राहतात.
  • जनावरांचे सड सातत्याने ओले राहत असतील तर सड आणि कासेरवर रोगाचे फोड दिसतात.

तातडीच्या उपाययोजना :

  • जनावराच्या तोंडातील जखमा :  बोरिक ॲसिड पावडर १५ ग्रॅम प्रति एक लिटर पाण्यात मिसळावी. या द्रावणाने तोंडातील जखमा धुवाव्यात. सलग ५ ते ६ दिवस दररोज चार वेळेस द्रावणाने जखमा धुवाव्यात.
  • जनावराच्या पायामधील जखमा  :  एक ग्रॅम पोटॅशिअम परमॅगनेट प्रति तीन लिटर पाण्यात मिसळावे. या द्रावणाने  सलग ५ ते ६ दिवस दररोज  चार वेळेस जखमा धुवाव्यात.
  • जखमांवर पशुतज्ज्ञांच्या शिफारशीनुसारच जंतूनाशक मलम लावावे. सलग तीन आठवडे आजारी जनावरांमध्ये उपचार करावे लागतात.पूर्ण गाव किंवा गोठ्यामध्ये रोगाचा प्रादुर्भाव असेल तर नियंत्रण मिळवण्यासाठी एक ते दोन महिने लागू शकतात.
  • सांसर्गिक रोगांचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी पशुवैद्यकाच्या सल्याने प्रतिजैविकांची मात्रा द्यावी.

लसीकरण आवश्यक :

  • पावसाळ्याच्या पूर्वी जनावरांना लसीकरण करणे आवश्यक आहे.सध्याच्या काळात रोगाचा प्रादुर्भाव दिसून येत असेल तर तातडीने निरोगी जनावरांना पशुवैद्यकाकडूनच प्रतिबंधात्मक लसीकरण करावे.

प्रतिबंधात्मक उपाय :

  • आजारी जनावरांना निरोगी जनावरांच्यापासून वेगळे ठेवावे.   गोठा स्वच्छ ठेवावा. गोठ्याचे निर्जंतुकीकरण करावे. निर्जंतुकीकरण करण्यासाठी १ ते २ टक्के चुना पाण्यात मिसळून द्रावण तयार करावे. या द्रावणाने गोठा स्वच्छ धुवावा. आजारी जनावरांची काळजी घेणाऱ्या व्यक्तीने निरोगी जनावरांना चारा, पाणी देऊ नये. जर संबंधित व्यक्ती निरोगी जनावरांना चारा, पाणी देणार असेल तर त्याने पहिल्यांना जंतुनाशकाने हात, पाय धुवावेत. स्वच्छ कपडे घालून मगच निरोगी जनावरांना चारा, पाणी द्यावे.  बाहेरील व्यक्तींना गोठ्यात येण्यास प्रतिबंध करावा.
  • नवीन खरेदी केलेल्या जनावरांना किमान पंधरा दिवस वेगळे ठेवावे.लाळ्या खुरकूत रोगाने जनावर दगावत नाही; परंतु रोगी जनावरास दुसऱ्या रोगाचा संसर्ग होऊन ते जनावर दगावल्यास त्या जनावरास खोल खड्यात पुरावे. खड्डा किमान पाच फूट खोल असावा.  पुरताना त्या जनावरांच्या अंगावर मीठ, चुना आणि त्यानंतर माती टाकून खड्डा पूर्णपणे भरावा.

संपर्क : टोल फ्री क्रमांक  १८००२३३३२६८
(विस्तार शिक्षण विभाग, महाराष्ट्र पशू व मत्स्य विज्ञान विद्यापीठ, नागपूर )
 

इतर कृषिपूरक
तुती लागवडतुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
दुग्धोत्पादनात पाण्याचे महत्त्वपाण्याच्या कमतरतेमुळे जनावरांच्या शरीरातील...
ओळखा जनावरांतील परजिवींचा प्रादुर्भाव...सध्याचा उन्हाळा आणि त्यानंतर येणारा पावसाळा...
कोंबड्यांचा ताण करा कमीतापमानवाढीचा सर्वाधिक त्रास हा कोंबड्यांना होतो....
जनावरांच्या आरोग्यासाठी जीवनसत्त्वेजीवनसत्त्वांची कमतरता असेल तर जनावरांचे स्वास्थ्य...
तापमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात...उन्हाळ्यात तापमान ४१ ते ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत...
जनावरांतील उष्माघाताची कारणे, लक्षणे,...वाढते तापमान आणि प्रखर उन्हामुळे जनावरांमध्ये...
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...