agricultural news in marathi, news about study of soil microbes , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

जमिनीतील जिवाणूंच्या गुणसूत्रीय रचनांचा झाला अभ्यास
कोजेन्सिस वृत्तसेवा
रविवार, 18 फेब्रुवारी 2018

जमीन ही पिकाचे उत्पादन घेण्यासाठी एकमेव परिपूर्ण माध्यम आहे. जमिनीची सुपीकता जपण्यात तिच्यामध्ये असणाऱ्या जिवाणूंचा मोठा वाटा असतो. या जिवाणूंचा अभ्यास स्पेनमधील माद्रीद येथील रे जॉन कार्लोस विद्यापीठातील संशोधकांनी केला आहे. संशोधनातून जिवाणूंचे निश्‍चित कार्य, गुणसूत्रीय रचना याबाबत त्यांना माहितीचा साठा मिळाला आहे. भविष्यात जमिनीची सुपीकता टिकविण्यासाठी व कृषी उत्पादनात भरीव वाढ करण्यासाठी या माहितीचा निश्‍चितच फायदा होईल असा दावा त्यांनी केला आहे. 

जमीन ही पिकाचे उत्पादन घेण्यासाठी एकमेव परिपूर्ण माध्यम आहे. जमिनीची सुपीकता जपण्यात तिच्यामध्ये असणाऱ्या जिवाणूंचा मोठा वाटा असतो. या जिवाणूंचा अभ्यास स्पेनमधील माद्रीद येथील रे जॉन कार्लोस विद्यापीठातील संशोधकांनी केला आहे. संशोधनातून जिवाणूंचे निश्‍चित कार्य, गुणसूत्रीय रचना याबाबत त्यांना माहितीचा साठा मिळाला आहे. भविष्यात जमिनीची सुपीकता टिकविण्यासाठी व कृषी उत्पादनात भरीव वाढ करण्यासाठी या माहितीचा निश्‍चितच फायदा होईल असा दावा त्यांनी केला आहे. 

रे जॉन कार्लोस विद्यापीठातील संशोधक फर्नांडो मेस्रे व त्यांच्या चमूने हे संशोधन केले आहे. संशोधकांनी जगभरात विविध देशांतील माती गोळा करून तिचा अभ्यास केला. साधारणपणे जिवाणूंच्या ५०० प्रजाती सर्व देशातल्या जमिनीत प्रभावीरीत्या कार्यरत असतात असे त्यांना दिसून आले आहे. संशोधनाबाबत ‘सायन्स’ या संशोधनपत्रिकेत माहिती प्रकाशित करण्यात आली आहे. संशोधनाबाबत अधिक माहिती देताना मुख्य संशोधक फर्नांडो मेस्रे म्हणाले, ‘‘जमिनीतील जैविक संपदेमध्ये जमिनीतील जिवाणूंचा मोठा वाटा असतो. पिकाच्या उत्पादनातही त्या भूमिका बजावतात. जमिनीतील पर्यावरणाचे संतुलन ठेवून सुपीकता टिकविण्यासाठी मोठा हातभार जिवाणू लावतात. जमिनीतील कर्बाच्या प्रमाणावरही ते प्रभाव टाकत असतात. मातीच्या छोट्याशा नमुन्यात जिवाणू व इतर सजिवांच्या लाखो प्रजाती दिसतात. ज्याबद्दल अद्याप पुरेशी माहिती नाही. त्यामुळे जमिनीची सुपीकता, सेंद्रिय कर्ब वाढविण्यासाठी करावयाच्या उपाययोजना प्रभावी ठरत नाहीत. जमिनीतील बहुतांश जिवाणूंची रचना सद्यस्थितीत शास्त्रज्ञांकडे असलेल्या जिवाणूंच्या रचनेपेक्षा खूपच वेगळी आहे. प्रयोगशाळेत अद्यापपर्यंत या जिवाणूंची निर्मिती करण्यात यश आलेले नाही. त्यामुळे आम्ही जगभरातील जमिनीतील जिवाणूंचा अभ्यास केला.’’

असे केले संशोधन :

  • संशोधनासाठी सहा खंडातील २३७ ठिकाणच्या जमिनींमधून अनेक मातीचे नमुने गोळा केले. त्यामध्ये वाळवंटी प्रदेश ते विषुवृत्तीय व ध्रुवीय प्रदेश अशा सर्वप्रकारच्या जमिनींचा समावेश होता.
  • जिवाणूंच्या भौतिक, रासायनिक तसेच गुणसूत्रीय रचनांचा अभ्यास करण्यात आला. विविध वातावरण व जमिनीत विशिष्ट जिवाणूंच्या कार्यक्षमतेवर होणाऱ्या परिणामांचाही अभ्यास करण्यात आला.

प्रतिक्रिया :
अामच्या संशोधनात जगभरातील जमिनीत जिवाणूंच्या ५०० प्रजाती प्रभावी असल्याचे दिसून आले. त्यातील अनेक प्रजातींच्या गुणसूत्रीय रचना व जमिनीच्या जडणघडणीत त्यांचे कार्य याबाबत भरपूर माहिती मिळाली. अभ्यासातून जमिनीतील या जिवाणूंची संख्या जपण्याबाबत नेमके काय करता येईल याची माहिती मिळाली. त्याचा उपयोग कृषी उत्पादन वाढविण्यासाठी करता येऊ शकतो. माहितीचा उपयोग करून विविध देशातील जमिनीतील प्रभावी जिवाणूंच्या वितरणाचा नेमका नकाशाकृत आराखडा करता येईल. जमिनीतील उपयुक्त जिवाणूंच्या वाढीसाठी व त्यामाध्यमातून जमिनीची सुपीकता वाढविण्यासाठी जागतिक पातळीवर करावयाच्या उपाययोजनांबाबत धाेरण ठरविण्यासाठी त्याचा उपयोग करता येईल.
फर्नांडो मेस्त्रे, मुख्य संशाेधक,
रे जॉन कार्लोस विद्यापीठ, माद्रिद, स्पेन
 

इतर सेंद्रिय शेती
बायोडायनॅमिक शेती पद्धतीचे महत्त्व,...बायोडायनामीक शेती पद्धतीचे उद्गाते डॉ. रुडॉल्फ...
बायोडायनॅमिक पद्धतीने कमी काळात कंपोस्ट...बायोडायनॅमिक तंत्रज्ञान हे मूलत: भारतीय वेदांवर...
सेंद्रिय खत व्यवस्थापनासाठी...माझ्याप्रमाणे हरितक्रांतीमध्येही पहिली १५-२०...
शून्य मशागत... नव्हे, निरंतर मशागतीची...कोणत्याही पिकापूर्वी मशागत झालीच पाहिजे, हा...
अन्नद्रव्यांचा समतोल वापर आवश्यक...जमिनीतील अन्नद्रव्यांचा मोठ्या प्रमाणावर होत...
आच्छादनासह गांडूळखत वापरातून वाढवा...सेंद्रिय शेतीमध्ये जमिनीवर आच्छादन, गांडूळखताची...
जमिनीत वाढवा सेंद्रिय घटकसेंद्रिय कर्बामुळे जमिनीत योग्य प्रमाणात हवा आणि...
जमीन सुपीकतेसाठी सेंद्रिय कर्बाचे...जमिनीच्या सुपीकतेमध्ये सेंद्रिय कर्ब हे अत्यंत...
स्फुरद विरघळविणाऱ्या जिवाणू संवर्धकांचा...फळभाज्या तसेच फळांच्या वाढीसाठी स्फुरद हे...
मुंबईसह शेजारील शहरांत सेंद्रिय...मुंबईसह शेजारील शहरांमध्ये सेंद्रिय उत्पादनांना...
नाशिक जिल्ह्यात सेंद्रिय शेतीची वाटचाल...नाशिक जिल्ह्यात सेंद्रिय शेतीचे तीन वर्षांपूर्वी...
सांगली जिल्ह्यात सेंद्रिय शेतमालाला हवी...सांगली जिल्ह्यामध्ये सेंद्रिय शेतीमाल विक्री...
सेंद्रिय शेतीसाठी शासनाच्या विविध योजनासेंद्रिय शेती आणि पीक उत्पादनवाढीसाठी राज्य आणि...
जमिनीचा पोत वाढवण्यासाठी हिरवळीची खतेहिरवळीच्या खताचा अधिक फायदा मिळण्यासाठी या पिकाचे...
जमिनीच्या सुपीकतेसाठी वापरा हिरवळीची खतेशेतीमध्ये रासायनिक घटकांचा वापर वाढत चालला असून,...
पुण्यातील भिडे यांनी केले मातीला ‘कर्ब... पुणे : पुणे येथील सुनील भिडे यांनी दक्षिण...
मानवी आरोग्यासाठी मातीच्या आरोग्याकडे...मे महिन्याचा दुसरा रविवार हा जागतिक मातृदिन...
टिकवून ठेवा जमिनीची सुपीकताजमीन हा निसर्गाकडून मिळालेला अनमोल ठेवा आहे....
पीक फेरपालट, सेंद्रिय खतांचा केला वापरप्रभाकर चौधरी हे १९७६ पासून शेती करतात. त्यांची...
खडकाळ, हलक्या जमिनीतही आणली सुपीकताकोणतेही पीक येईल की नाही, अशा खडकाळ जमिनीचे संजय...