agricultural news in marathi, summer sesamum plantation technology, Agrowon, Maharashtra | Agrowon

उन्हाळी तीळ लागवडीमुळे योग्य पीक फेरपालट
डॉ. एन. एस. वझिरे, डॉ. उषा डोंगरवार, प्रमोद पर्वते
बुधवार, 14 फेब्रुवारी 2018

उन्हाळी तीळ लागवडीसाठी जमीन भुसभुशीत करून घ्यावी. फेब्रुवारी महिन्याच्या पहिल्या पंधरवड्यापर्यंत पेरणी संपवावी. धान या पिकाच्या तुलनेत कमी पाण्यात येणारे व फेरपालटीचे पीक म्हणून उन्हाळी तीळ लागवड फायदेशीर ठरते.

विदर्भात उन्हाळी धान लागवड मोठ्या प्रमाणात होते. मात्र त्यामुळे खरीप हंगामातील धान पिकावर कीड-रोगांचा मोठ्या प्रमाणात प्रादुर्भाव होतो. अशा वेळी उन्हाळी तीळ लागवडीमुळे चांगली पीक फेरपालट होते. शेतकऱ्याचा उत्पादन खर्च कमी होतो.  

उन्हाळी तीळ लागवडीसाठी जमीन भुसभुशीत करून घ्यावी. फेब्रुवारी महिन्याच्या पहिल्या पंधरवड्यापर्यंत पेरणी संपवावी. धान या पिकाच्या तुलनेत कमी पाण्यात येणारे व फेरपालटीचे पीक म्हणून उन्हाळी तीळ लागवड फायदेशीर ठरते.

विदर्भात उन्हाळी धान लागवड मोठ्या प्रमाणात होते. मात्र त्यामुळे खरीप हंगामातील धान पिकावर कीड-रोगांचा मोठ्या प्रमाणात प्रादुर्भाव होतो. अशा वेळी उन्हाळी तीळ लागवडीमुळे चांगली पीक फेरपालट होते. शेतकऱ्याचा उत्पादन खर्च कमी होतो.  

लागवड तंत्रज्ञान
हवामान : तीळ पिकास २५ ते २७ अंश सेल्सिअस तापमानवाढीसाठी पोषक असते. अवकाळी पाऊस झाल्यास उत्पादनावर परिणाम होतो.
जमीन : चांगला निचरा होणाऱ्या सर्व प्रकारच्या जमिनीत हे पीक घेता येते.
पूर्वमशागत : तिळाचे बी बारीक असल्याने जमीन चांगली तयार करावी. ढेकळे फोडून घ्यावीत अन्यथा ढेकळे बियांवर पडून बी दाबले जाते. त्यासाठी जमीन उभी-आडवी नांगरून कोळपणी करुन भुसभुशीत करावी. त्यानंतर हेक्टरी ३ टन चांगले कुजलेले शेणखत मिसळून घ्यावे. पटाल फिरवून पेरणी करावी.
सुधारित जाती : एकेटी - १०१, पीकेव्ही एनटी - ११   
बियाणे प्रमाण : प्रतिहेक्टरी ३ -४ किलो
बियाणे प्रक्रिया : प्रतिकिलो बियाणे
थायरम - ३ ग्रॅम किंवा
कार्बेन्डाझिम - ३ ग्रॅम
अधिक
जैविक बुरशीनाशक ट्रायकोडर्मा व्हिरिडी - ४ ग्रॅम
टीप : प्रथम रासायनिक बुरशीनाशकांची बीजप्रक्रिया करून नंतर जैविक बुरशीनाशकाची बीजप्रक्रिया करावी.
पेरणीची वेळ : जानेवारी ते फेब्रुवारीचा पहिला पंधरवडा
पेरणी पद्धत : बी बारीक असल्याने त्यात समप्रमाणात वाळू /गाळलेले शेणखत / राख/ माती मिसळून पेरणी करावी. सलग लागवडीसाठी पेरणी पाभरीने किंवा तिफणीने ३० सें.मी. अंतरावर करावी.
आंतरपिके : तीळ अधिक मूग (३:३) आंतरपीक पद्धत फायदेशीर ठरते.
खत व्यवस्थापन :

  • प्रतिहेक्टरी २५ किलो नत्र व २५ किलो स्फुरद अशी खतमात्रा द्यावी. पेरणीवेळी अर्धे नत्र व संपूर्ण स्फुरद द्यावे. उर्वरित नत्र पेरणीनंतर ३० दिवसांनी द्यावे.  
  • जमिनीत झिंक व सल्फर या सूक्ष्म व दुय्यम अन्नघटकांची कमतरता असल्यास पेरणीवेळी प्रतिहेक्टरी झिंकसल्फेट २० किलो द्यावे.

विरळणी व खाडे भरणे : पेरणीनंतर ७-८ दिवसांनी खाडे भरावेत. दाट पीकसंख्या झाली असल्यास पेरणीनंतर १५ दिवसांनी पहिली व त्यानंतर ८ दिवसांनी दुसरी विरळणी करावी. दोन रोपांत अंतर १० ते १५ सें.मी. ठेवून हेक्टरी २.२५ ते २.५० लाख पीकसंख्या ठेवावी.  
आंतरमशागत व तण व्यवस्थापन: पेरणीपासून पहिल्या महिन्यापर्यंत  पीक तणविरहित ठेवावे. त्यासाठी आवश्‍यकतेनुसार २-३ कोळपण्या व खुरपण्या कराव्यात.
ओलित व्यवस्थापन : पेरणीनंतर त्वरित हलके पाणी द्यावे. त्यानंतर जमिनीच्या मगदुरानुसार १२ ते १५ दिवसांनी ओलित करावे. फुलोऱ्यास सुरवात होताना व बाेंड्या भरताना पाण्याचा ताण पडू देऊ नये. पाणी जमिनीत साचणार नाही याची काळजी घ्यावी.    
कापणी व मळणी :
पाने पिवळी पडून बाेंड्या पिवळ्या पडण्यास सुरवात होताच कापणी करावी. कापणीनंतर ताबडतोब पेंड्या बांधून उभ्या रचून ठेवाव्यात. बोंड्या ३ ते ४ दिवसांनंतर वाळल्यानंतर ताडपत्रीवर हळूच उलटे धरून काठीच्या साह्याने तीळ झाडावेत.

तीळ पिकावरील कीड, रोग व त्यांचे व्यवस्थापन

अ) कीड     वर्णन व नुकसानीचा प्रकार    व्यवस्थापन / उपाय
तुडतुडे     तुडतुडे पानाच्या खालच्या बाजूस राहून रसशोषण करतात व पणगुच्छ रोगाचा प्रसार करतात   क्विनॉलफॉस (२५ टक्के प्रवाही) २ मि.लि. प्रतिलिटर पाण्यात मिसळून पिकावर फवारणी करावी.
पाने - गुंडाळणारी / खाणारी / बोंड्या पोखरणारी अळी   अळी हिरवट फिक्कट रंगाची असून पाठीवर ठिपके व राठ केस असतात. अळी पानाची गुंडाळी करून त्यात राहते. कोवळी पाने व फुले खाते व बोंडात शिरून बी खाते.     पेरणी वेळेवर करावी. क्विनॉलफॉस (२५ टक्के प्रवाही) २ मि.लि.
या किटकनाशकाची प्रतिलिटर पाण्यात मिसळून पिकावर फवारणी करावी.
ब) रोग     वर्णन व नुकसानीचा प्रकार     नियंत्रण / उपाय
मर     रोगाचा प्रसार जमिनीमुळे व दूषित बियाण्यांमुळे होतो. जमिनीतून उद्भवतो.   बीज प्रक्रिया ः थायरम ३ ग्रॅम  प्रतिकिलो बियाणे
खोड / मूळ कुजव्या    
 खोडावर जमिनीलगत काळे ठिपके पडून ते शेंड्याकडे वाढतात व झाड वाळते.  
  ट्रायकोडर्मा व्हिरीडी ४ ग्रॅम प्रतिकिलो या प्रमाणात बियाण्यास चोळून बीज प्रक्रिया करावी.
अणुजीवी ठिपके व कडा करपा     पानावर लहान - मोठे पांढरे चट्टे दिसतात. नंतर खोडावर पसरतात व झाड वाळते.    मॅंकोझेब २ ग्रॅम + स्ट्रेप्टोमायसीन ०.६ ग्रॅम प्रतिलिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
भुरी रोग    पानांवर व खोडावर पांढऱ्या पावडर सारख्या पदार्थाचे आवरण आढळते. पान गळून पडतात.     विद्राव्य गंधक २५ ग्रॅम १० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.

संपर्क : डॉ. उषा डोंगरवार,९४०३६१७११३
(कृषि विज्ञान केंद्र, साकोली, जि. भंडारा)

इतर ताज्या घडामोडी
अवर्षणाचा पिकावरील ताण कमी करण्यासाठी...कोरडवाहू शेतीत पीक उत्पादनाच्या दृष्टीने “ओल तसे...
कोल्हापुरात केळी लागवड कमी होण्याची शक्...कोल्हापूर : पुरेशा पाण्याअभावी जिल्ह्यात केळीच्या...
नगरमधील आठ तालुके अद्यापही रब्बी...नगर ः नगर जिल्ह्यामध्ये रब्बीची आतापर्यंत अवघी नऊ...
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
परभणी जिल्ह्यात हुमणीच्या नुकसानीचा कहरपरभणी ः परभणी जिल्ह्यात उद्‍भवलेल्या दुष्काळी...
बाजार समिती कर्मचारी शासन आस्थापनावर...पुणे  ः राज्यातील बाजार समित्यांमधील...
पुणे विभागात चारापिकांची एक लाख...पुणे   ः जनावरांसाठी चाऱ्याची अडचण येऊ नये...
साताऱ्यात उसावर ‘हुमणी’चा प्रादुर्भावसातारा  ः जिल्ह्यातील विविध पिकांवर ‘हुमणी’...
नगर जिल्ह्यात ३५ हजार हेक्‍टरवरील उसावर...नगर  ः नगर जिल्ह्यात यंदा उसावर ‘हुमणी’चा...
‘पंदेकृवि’तील शिवारफेरीला शेतकऱ्यांचा...अकोला  ः डाॅ. पंजाबराव देशमुख कृषी...
महसूल राज्यमंत्र्यांनी घेतला महागावमधील...महागाव, जि. यवतमाळ  ः दुष्काळग्रस्त भागात...
महाराष्ट्रातील जनताच पंतप्रधान मोदी...शिर्डी, जि. नगर   ः घरकुलाचा लाभ देण्यासाठी...
सरकारने कर्जमाफीत घोटाळा केला : उध्दव...नगर  ः राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी कर्जमाफी...
पुण्यात भाजीपाल्याच्या मागणीत वाढ; दरही...पुणे ः गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
नाशिक जिल्ह्यात सर्वपक्षीय पाणी बचाव...नाशिक  : मराठवाड्यातील जायकवाडी धरणात नाशिक...
इंदापूर बाजार समितीत शेतीमाल तारण योजना...इंदापूर, जि. पुणे  ः महाराष्ट्र राज्य कृषी...
नगर जिल्ह्यात एप्रिलपासून चाराटंचाई...नगर  ः जिल्ह्यात यंदा पाऊस नसल्याचे...
शेतीतील सुधारणांसाठी कृषी विद्यापीठांची...अकोला   ः बदललेल्या परिस्थितीत शेतीतही मोठी...
नगर जिल्हा परिषदेत सरकार विरोधात...नगर  ः जिल्हा परिषदेच्या मालकीच्या...
शेतकऱ्यांच्या मागण्यांबाबत ‘राष्ट्रवादी...अकोला  ः तूर, सोयाबीन, हरभरा या पिकांचा विमा...