agricultural news in marathi, technology of rejuvanation of old orchard , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

फळबागांचे पुनरुज्जीवन फायद्याचे
शशांक भराड, प्रवीण देशमुख
शनिवार, 30 डिसेंबर 2017

फळबागा फार जुन्या झाल्यानंतर त्यांची उत्पादकता घटते. फळांचा आकार लहान होतो. अशा परिस्थितीत शेतकरी बागा सोडून नवीन बागेच्या लागवडीकडे वळतात, त्यामुळे खर्च वाढून नवीन उत्पन्न उशिरा मिळते. मात्र सुधारित तंत्रज्ञान, योग्य छाटणीचा वापर करून फळ बागांचे पुनरुज्जीवन करता येते.

बहुतांशी फळबागांचा ऱ्हास हा अपेक्षित उत्पादन देण्यापूर्वीच झालेला पहावयास मिळत आहे. त्यामुळे फळबागांचा ऱ्हास होण्याची कारणे व जुन्या बागांमध्ये भेडसावणाऱ्या समस्या यांची माहिती घेऊन उपाययोजना कराव्यात.

फळबागांचा अवेळी ऱ्हास होण्याची कारणे  

फळबागा फार जुन्या झाल्यानंतर त्यांची उत्पादकता घटते. फळांचा आकार लहान होतो. अशा परिस्थितीत शेतकरी बागा सोडून नवीन बागेच्या लागवडीकडे वळतात, त्यामुळे खर्च वाढून नवीन उत्पन्न उशिरा मिळते. मात्र सुधारित तंत्रज्ञान, योग्य छाटणीचा वापर करून फळ बागांचे पुनरुज्जीवन करता येते.

बहुतांशी फळबागांचा ऱ्हास हा अपेक्षित उत्पादन देण्यापूर्वीच झालेला पहावयास मिळत आहे. त्यामुळे फळबागांचा ऱ्हास होण्याची कारणे व जुन्या बागांमध्ये भेडसावणाऱ्या समस्या यांची माहिती घेऊन उपाययोजना कराव्यात.

फळबागांचा अवेळी ऱ्हास होण्याची कारणे  

  • शास्त्रीय व्यवस्थापन पद्धतीचा अवलंब न करणे.
  • फळबागांना संतुलित खत व्यवस्थापन व पाणी व्यवस्थापन न करणे
  • अयोग्य कीड-रोग नियंत्रण व्यवस्थापन
  • तांत्रिक माहितीचा अभाव आणि त्याचा योग्य वेळेस वापर न करणे.
  • लागवडीसाठी अयोग्य जमिनीची व कलमांची/ रोपांची निवड
  • कुचकामी व सदोष तण नियंत्रण
  • फळ पिकांचा लांब गर्भावस्था कालावधी
  • अयोग्य पद्धतीने फळांची काढणी
  • काढणीपश्चात व्यवस्थापनाकडे दुर्लक्ष  
  • फळ झाडे १५ ते २० वर्षांची झाल्यानंतर  

जुन्या बागांमध्ये भेडसावणाऱ्या अडचणी

  • बारमाही फळ पिकांचे कॅनोपी व्यवस्थापन अनियमितपणे होत असते. कॅनोपीच्या अनियमित आकारामुळे मोठे नुकसान होते. कारण अशा फळ झाडांत हळूहळू फांद्यांची दाटी वाढते. परिणामी फांद्या एकमेकांत अडकून मोडतात. उत्पादनक्षम फांद्यांची संख्या घटते. परिणामी फळ उत्पादनात घट होते.
  • वेडीवाकडी वाढ झालेल्या फांद्यांची अन्नद्रव्य वहनक्षमता घटते. पंधरा वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या झाडांची नवीन फांद्या येण्याची क्षमता कमी झालेली असते.
  • दाट फांद्यांमुळे रोग व किडींचे प्रमाणही मोठ्या प्रमाणात वाढलेले असते. त्यामुळे उत्पादनात लक्षणीय घट येते. मिळणारी फळेदेखील चांगल्या प्रतीची नसतात. अशी बाग शेतकऱ्यांना आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर होत नाही.
  • जुन्या फळ बागांमध्ये झाडांचा घेर मोठा झाल्याने सूर्यप्रकाश आतपर्यंत व्यवस्थित पोचत नाही. परिणामी नवीन पालवी फारच कमी येते. अशा प्रकारच्या बागांमध्ये कीटकनाशके व संजीवके यांची फवारणी करणेही कठीण जाते. परिणामी मोहोर तसेच फळे गळतात.
  • जुन्या बागांमधील झाडे फार उंच वाढलेली असल्याने फळे काढणे अवघड होते.

फळबाग पुनरुज्जीवनाची उद्दिष्टे

  • फळ बागांचे नूतनीकरण करण्यासाठी केलेली उपाययोजना म्हणजे पुनरुज्जीवन.
  • उत्पादकता आणि फळ बागांचे आर्थिक वय (उत्पादनक्षम) वाढविणे.
  • कमी उत्पादक व रोगग्रस्त फळ झाडांचे उच्च उत्पादनक्षम झाडांत रूपांतर करणे.
  • फळ धारणेचा कालावधी कमी करणे.
  • फळांचे जास्तीत जास्त उत्पादन घेणे.
  • रोग व किडीचा प्रादुर्भाव कमी करणे.
  • उच्च प्रतीच्या फळांचे उत्पादन घेणे.

फळ बागांचे पुनरुज्जीवन करण्यामागील तत्त्वे

  • फळ झाडांचा वरील वाढता शेंडा कापून झाडांवर फळ धारण करणाऱ्या भागालगत नवीन फुटव्यांची संख्या वाढविणे.
  • फळ झाडांचा वाढता शेंडा कापून झाडांमधील मुळे व शेंडे यांच्यातील असमतोल दूर केला जातो. परिणामी झाडांवर नवीन फांद्यांची उगवण सुरू होते.

 संपर्क : शशांक भराड, ९६५७७२५७११
(उद्यानविद्या विभाग, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला)

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
मत्स्यपालनामध्ये योग्य तांत्रिक बदलांची...सध्याच्या मत्स्यपालन पद्धतीमध्ये कोणतेही बदल न...
जळगाव बुरशीयुक्त शेवयांच्या प्रकरणात...जळगाव ः शालेय पोषण आहार वाटपानंतर अंगणवाडीमधील...
सातगाव पठार परिसरात बटाटा लागवडीस सुरवातसातगाव पठार, जि. पुणे : काही गावांमध्ये पावसाने...
सोलापूर जिल्ह्यात विजांच्या कडकडाटासह...सांगोला/करमाळा : जिल्ह्याच्या काही भागांत...
पुणे जिल्ह्यात पावसामुळे भात...पुणे : गेल्या काही दिवसांपासून पावसाने दडी...
मातीचा प्रत्येक कण सोन्यासारखा; तो वाया...नाशिक : शेतातील माती म्हणजे कोट्यवधी सूक्ष्म...
नांदेड जिल्ह्यात १ लाख ६५ हेक्टरवर पेरणीनांदेड ः नांदेड जिल्ह्यामध्ये यंदाच्या खरीप...
शेतकऱ्यांना पीककर्ज देणे टाळले तर ठेवी...नगर  ः शेतकऱ्यांना सध्या खरीप हंगामासाठी...
सातारा जिल्ह्यात पावसाचा जोर कायमसातारा  ः जिल्ह्यातील वाई, महाबळेश्वर, माण,...
नांदेड जिल्ह्यात फक्त ८.२९ टक्के...नांदेड ः नांदेड जिल्ह्यातील यंदा खरीप पीककर्ज...
तापीच्या पाण्यास गुजरातचा नकारमुंबई  ः पार-तापी नर्मदा नद्याजोड...
कापूस पीक नियोजनातून हमखास उत्पादन वाढसोनगीर, जि. धुळे ः कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांनी...
औरंगाबाद जिल्ह्यात अखेर पाऊस बरसलाऔरंगाबाद  : पावसाच्या प्रतीक्षेत असलेल्या...
`दमणगंगा नदीजोड योजनेचे फेरसर्व्हेक्षण...नाशिक : दमणगंगा (एकदरे) नदीजोड योजनेचे...
मराठवाड्यात साडेतीन लाख हेक्‍टरवर पेरणीऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांत ३ लाख ६७...
पीककर्जासाठी बँक अधिकाऱ्याने केली...दाताळा, जि. बुलडाणा : पीककर्ज मंजूर करून...
माॅन्सून सक्रिय, सर्वत्र चांगल्या...महाराष्ट्रावरील हवेचे दाब कमी झालेले असून १००४...
‘एसआरआय’पद्धतीने भात लागवडीचे तंत्रएसआरआय पद्धतीने भात लागवड केल्यामुळे रोपे, माती,...
भूमिगत निचरा प्रणालीद्वारे जमिनींची...पाणी व रासायनिक खते यांच्या अनियंत्रित वापरामुळे...
लागवड सावा पिकाची...जून महिन्यात सावा पिकाची पेरणी करावी. दोन ओळीतील...