agricultural news in marathi,crop management acording ti rain, Agrowon, Maharashtra | Agrowon

पावसाच्या आगमनानुसार पीक नियोजन
डॉ. एम. बी. धोंडे
शुक्रवार, 25 मे 2018

पावसाने ओढ दिल्याने पेरणीचे नियोजन चुकते. उपलब्ध पाण्याचा साठादेखील अनिश्चित असतो. अशा परिस्थितीत पुरेसा पाऊस झाल्यानंतर कोणते पीक घ्यावे हा प्रश्न असतो. अवर्षणप्रवण विभागात उत्पादनात स्थिरता येण्यासाठी शिफारशीनुसार पीक लागवडीचे नियोजन फायदेशीर ठरते.

गेल्या काही वर्षांत पावसाचे प्रमाण हे अनियमित झाले आहे. कमी कालावधीत जास्त पाऊस किंवा दोन पावसांत मोठा खंड पडत असल्यामुळे पीक उत्पादन निश्चित स्वरूपात मिळत नाही. हे लक्षात घेऊन पावसाच्या आगमनानुसार पीक लागवडीचे नियोजन करावे.

पावसाने ओढ दिल्याने पेरणीचे नियोजन चुकते. उपलब्ध पाण्याचा साठादेखील अनिश्चित असतो. अशा परिस्थितीत पुरेसा पाऊस झाल्यानंतर कोणते पीक घ्यावे हा प्रश्न असतो. अवर्षणप्रवण विभागात उत्पादनात स्थिरता येण्यासाठी शिफारशीनुसार पीक लागवडीचे नियोजन फायदेशीर ठरते.

गेल्या काही वर्षांत पावसाचे प्रमाण हे अनियमित झाले आहे. कमी कालावधीत जास्त पाऊस किंवा दोन पावसांत मोठा खंड पडत असल्यामुळे पीक उत्पादन निश्चित स्वरूपात मिळत नाही. हे लक्षात घेऊन पावसाच्या आगमनानुसार पीक लागवडीचे नियोजन करावे.

पावसाच्या आगमनानुसार पीक नियोजन
१५ जुलैपर्यंत पाऊस  :
पिके : सोयाबीन, कापूस, संकरित ज्वारी, संकरित बाजरी, तूर, सूर्यफूल, तीळ, मका,कांदा.
आंतरपिके : बाजरी + तूर (२ः१) , सूर्यफूल + तूर (२ः१), सोयाबीन + तूर (३ः१), गवार + तूर (२ः१)
चारा पिके :  गोड ज्वारी (फुले गोधन, रुचिरा, अमृता), मका
गवतवर्गीय पिके : फुले गोवर्धन, फुले जयवंत.

१६ जुलै ते ३१ जुलैदरम्यान पाऊस :
पिके : सूर्यफूल, तूर*, हुलगा, एरंडी, बाजरी, तीळ, सोयाबीन*, मका, रांगडा कांदा
आंतरपिके : सूर्यफूल + तूर (२ः१), तूर + गवार (१ः२), बाजरी + तूर (२ः१)
चारा पिके : गोड ज्वारी (फुले गोधन, रुचिरा, अमृता), मका
गवतवर्गीय पिके : फुले गोवर्धन, फुले जयवंत
टीप : * मध्यम कालावधीच्या जाती निवडाव्यात. संरक्षित पाणी व्यवस्थापन आवश्यक.

१ आॅगस्ट ते १५ आॅगस्टदरम्यान पावसाचे आगमन :
पिके : सूर्यफूल, तूर, एरंडी, रांगडा कांदा, मका, हुलगा, तीळ
चारा पिके : गोड ज्वारी (फुले गोधन, रुचिरा, अमृता), मका
गवतवर्गीय पिके : फुले गोवर्धन, फुले जयवंत
टीप : कमी पाणी व्यवस्थापनांतर्गत तांबडा भोपळा, गवार  या पिकांची लागवड करावी.रब्बी ज्वारीसाठी पाणी संवर्धनाचे नियोजन करावे.

१६ आॅगस्ट ते ३१ आॅगस्टदरम्यान पावसाचे आगमन
पिके : सूर्यफूल, तूर*, एरंडी, रांगडा कांदा, मका
चारा पिके : गोड ज्वारी (फुले गोधन, रुचिरा, अमृता), मका
गवतवर्गीय पिके : फुले गोवर्धन, फुले जयवंत
टीप : *मध्यम कालावधीच्या जाती निवडाव्यात. संरक्षित पाणी व्यवस्थापन आवश्यक आहे.

पीक व्यवस्थापन :

  • पाणीटंचाईच्या काळात कोळपणी ही महत्त्वाची आंतरमशागत अाहे. यामुळे उपलब्ध ओलाव्याचे संवर्धन होण्यास मदत होते. तसेच तणनियंत्रणाबरोबरच जमीन भुसभुशीत होऊन भेगा बुजल्यामुळे जमिनीतील ओलावा टिकून राहतो.
  • आच्छादनामुळे जमिनीतील ओलाव्याचे बाष्पीभवन कमी होण्यास मदत होते. काडी कचरा, उसाचे पाचट, तूरकाट्या, ज्वारीची धसकटे, वाळलेल्या गवताचे आच्छादन करावे.
  • आच्छादन केल्यामुळे पिकास ३५ ते ५० मिलिमीटर ओलावा मिळतो.
  • रोपांची विरळणी करून जमिनीतील अन्न व पाणी यांची बचत करावी. हे अन्न, पाणी इतर रोपांना मिळून ती ताण सहन करतात.
  • खतांचा वापर, पीकसंरक्षण ही कामे वेळेवर केल्याने पिकांचे तेज चांगले राहते. पाण्याचा ताण सहन करण्याची क्षमता वाढते.
  • पाण्याच्या कार्यक्षम वापरासाठी पिकास सरी आड सरी पद्धतीने पाणी द्यावे.
  • पिकांच्या पानांची संख्या कमी करून पर्ण बाष्पीभवन कमी होते.पाणीटंचाई कालावधीतील तूर आणि सोयाबीन आंतरपीक

पद्धत :

  • पाणीटंचाईच्या काळात सहा फुटांवर तुरीची पेरणी करून दोन रोपांतील अंतर एक फूट ठेवावे.
  • तुरीच्या मधल्या पट्ट्यामध्ये संरक्षित पाणी उपलब्ध असल्यास सोयाबीनच्या दीड फुटाच्या अंतराने तीन ओळी पेराव्यात किंवा मधल्या पट्ट्यात रिजरने खोल सरी काढून त्यामध्ये पावसाच्या पाण्याचे संधारण करावे. किंवा
  • तूर आणि सोयबीन आंतरपीक घेताना तीन फुटांवर सलग सरी पाडाव्यात. एक आड एक वरंब्यामध्ये तूर व सोयाबीनची टोकण करावी. तुरीची लागवड वरंब्याच्या मध्यभागी (१८०  सें. मी. X ३० सें. मी.) आणि सोयाबीन वंरब्याच्या दोन्ही बगलांमध्ये (४५ सें. मी. X १० सें. मी.) लागवड करावी.

 जमिनीच्या खोलीनुसार पीक नियोजन:

जमिनीची खोली (सें.मी.)    उपलब्ध ओलावा (मि.मी.)     पीक नियोजन
७.५ पेक्षा कमी    १५-२०  गवत, वन शेती, कोरडवाहू फळबाग
७.५ ते २२.५     ३०-३५     गवत, हुलगा, मटकी, एरंडी, वनशेती व फळबाग, बाजरी+हुलगा/मटकी (२ः१) आंतरपीक
२२.५ ते ४५   ४०-६०       सलग सूर्यफुल, बाजरी, तुर व बाजरी+तुर आंतरपीक (२ः१) यामध्ये ३ः१ याप्रमाणे मटकी पट्टा ते पेर पद्धत

 

जमिनीचा प्रकार, उपलब्ध पाण्याच्या पाळ्यानुसार पीक नियोजन

पाण्याची परिस्थिती     जमिनीचा प्रकार     उपलब्ध पाण्याच्या पाळ्यांची संख्या     पिके     आवश्‍यक पाण्याच्या पाळ्या
भरपूर पाणी     मध्यम ते भारी जमीन     ६ ते ८   भुईमुग
मका
सूर्यफूल
सोयाबीन  
३-४
२-३
२-३
२-३
मध्यम पाणी    मध्यम ते भारी जमीन   ४ ते ६   भुईमुग
मका
सूर्यफुल
सोयाबीन  
१-२
२-३
३-४
२-३
पाण्याची परिस्थिती   जमिनीचा प्रकार  उपलब्ध पाण्याच्या पाळ्यांची संख्या    पिके     आवश्‍यक
पाण्याच्या पाळ्या
कमी पाणी    मध्यम ते भारी जमीन     ३ ते ४     बाजरी
भुईमुग
मुग    
१-२
१-२
अत्यंत कमी पाणी    मध्यम ते भारी जमीन     २    बाजरी
मुग  
 १

 

संपर्क : ०२३२४-२४३२३९
(प्रमुख, कृषी विद्या विभाग, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी, जि. नगर)

इतर ताज्या घडामोडी
अवर्षणाचा पिकावरील ताण कमी करण्यासाठी...कोरडवाहू शेतीत पीक उत्पादनाच्या दृष्टीने “ओल तसे...
कोल्हापुरात केळी लागवड कमी होण्याची शक्...कोल्हापूर : पुरेशा पाण्याअभावी जिल्ह्यात केळीच्या...
नगरमधील आठ तालुके अद्यापही रब्बी...नगर ः नगर जिल्ह्यामध्ये रब्बीची आतापर्यंत अवघी नऊ...
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
परभणी जिल्ह्यात हुमणीच्या नुकसानीचा कहरपरभणी ः परभणी जिल्ह्यात उद्‍भवलेल्या दुष्काळी...
बाजार समिती कर्मचारी शासन आस्थापनावर...पुणे  ः राज्यातील बाजार समित्यांमधील...
पुणे विभागात चारापिकांची एक लाख...पुणे   ः जनावरांसाठी चाऱ्याची अडचण येऊ नये...
साताऱ्यात उसावर ‘हुमणी’चा प्रादुर्भावसातारा  ः जिल्ह्यातील विविध पिकांवर ‘हुमणी’...
नगर जिल्ह्यात ३५ हजार हेक्‍टरवरील उसावर...नगर  ः नगर जिल्ह्यात यंदा उसावर ‘हुमणी’चा...
‘पंदेकृवि’तील शिवारफेरीला शेतकऱ्यांचा...अकोला  ः डाॅ. पंजाबराव देशमुख कृषी...
महसूल राज्यमंत्र्यांनी घेतला महागावमधील...महागाव, जि. यवतमाळ  ः दुष्काळग्रस्त भागात...
महाराष्ट्रातील जनताच पंतप्रधान मोदी...शिर्डी, जि. नगर   ः घरकुलाचा लाभ देण्यासाठी...
सरकारने कर्जमाफीत घोटाळा केला : उध्दव...नगर  ः राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी कर्जमाफी...
पुण्यात भाजीपाल्याच्या मागणीत वाढ; दरही...पुणे ः गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
नाशिक जिल्ह्यात सर्वपक्षीय पाणी बचाव...नाशिक  : मराठवाड्यातील जायकवाडी धरणात नाशिक...
इंदापूर बाजार समितीत शेतीमाल तारण योजना...इंदापूर, जि. पुणे  ः महाराष्ट्र राज्य कृषी...
नगर जिल्ह्यात एप्रिलपासून चाराटंचाई...नगर  ः जिल्ह्यात यंदा पाऊस नसल्याचे...
शेतीतील सुधारणांसाठी कृषी विद्यापीठांची...अकोला   ः बदललेल्या परिस्थितीत शेतीतही मोठी...
नगर जिल्हा परिषदेत सरकार विरोधात...नगर  ः जिल्हा परिषदेच्या मालकीच्या...
शेतकऱ्यांच्या मागण्यांबाबत ‘राष्ट्रवादी...अकोला  ः तूर, सोयाबीन, हरभरा या पिकांचा विमा...