agricultural news in marathi,drumstick plantation technology, Agrowon, Maharashtra | Agrowon

कोरडवाहूसाठी शेवगा लागवड फायदेशीर
अंबादास मेहेत्रे, डॉ. उल्हास सुर्वे, डॉ. एस. एच. पठाण
शुक्रवार, 15 जून 2018

पावसाचे प्रमाण कमी असलेल्या ठिकाणी व कोरडवाहू क्षेत्रामध्ये शेवगा हे पीक चांगले उत्पन्न देणारे आहे. पावसाळ्यामध्ये जमिनीच्या मगदुराप्रमाणे योग्य अंतरावर शेवग्याची लागवड करावी.

पावसाचे प्रमाण कमी असलेल्या ठिकाणी व कोरडवाहू क्षेत्रामध्ये शेवगा हे पीक चांगले उत्पन्न देणारे आहे. पावसाळ्यामध्ये जमिनीच्या मगदुराप्रमाणे योग्य अंतरावर शेवग्याची लागवड करावी.

तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश व कर्नाटक या राज्यांत शेवग्याची लागवड व्यापारी दृष्टीने केली जाते. फलोद्यान योजनेमुळे महाराष्ट्रातील फळबाग क्षेत्र वाढत आहे. सलग लागवडीसोबतच आंबा, पेरू, सीताफळ, मोसंबी, संत्री, लिंबू अशा अन्य फळबागांमध्ये आंतरपीक म्हणून शेवगा लागवड वाढत आहे. शेवगा हा बहुवर्षीय द्विदलवर्गीय वृक्ष असून, जमिनीत नत्र स्थिर करतो. त्याचा पाला गळून जमिनीवर पडत असल्याने जमिनीचा पोत  सुधारण्यास मदत होते.

हवामान : उत्तम वाढीसाठी समशीतोष्ण आणि दमट हवामान चांगले मानवते. सर्व साधारण २५ ते ३५ अंश सेल्सिअस तापमानात शेवग्याची वाढ चांगली होते. झाडास फुले व शेंगा भरपूर लागतात. तापमान ४० अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेल्यास फुलांची गळ मोठ्या प्रमाणात होते. तसेच ढगाळ हवामान, अतिथंड तापमान, धुके आणि अति पाउस या पिकाच्या वाढीस बाधक ठरते.

जमीन : शेवग्याची लागवड सर्व प्रकारच्या जमिनीत होऊ शकत असली तरी हलकी ते मध्यम, पाण्याचा उत्तम निचरा होणाऱ्या जमिनीत फायदेशीर ठरते. डोंगर उताराच्या हलक्या जमिनीही उपयुक्त ठरतात.  मात्र निचरा न होणाऱ्या भारी काळ्या जमिनीत शेवगा लागवड करू नये. अशा जमिनीत पाण्यामुळे झाडांची मुळे कुजतात. झाडे मरतात. जमिनीचा सामू ५ ते ७.५ च्या दरम्यान असावा.

लागवडीचा हंगाम : कोरडवाहू किंवा कमी पावसाच्या क्षेत्रात जून- जुलै महिन्यांमध्ये शेवगा पिकाची लागवड करावी.

लागवडीची पद्धत : बियांपासून तयार केलेल्या रोपांची लागवड कमी पावसाच्या प्रदेशात जून- जुलै महिन्यामध्ये करावी, तर कोकणासारख्या अति पावसाच्या प्रदेशात ऑगस्ट- सप्टेंबर या कालावधीत करावी. व्यापारी तत्त्वावर शेवग्याची लागवड करावयाची असल्यास मे- जून महिन्यांत २ x २ x २ फूट आकाराचे खड्डे घ्यावेत. त्यात एक घमेले चांगले कुजलेले शेणखत, २०० ग्रॅम सिंगल सुपर फॉस्फेट, ५०० ग्रॅम निंबोळी खत व १० ग्रॅम दाणेदार कीटकनाशक मातीत चांगले मिसळून घ्यावे. खड्डा भरून घ्यावा. हलक्या जमिनीत लागवड करताना दोन झाडांतील व ओळीतील अंतर २.५ मी x २.५ मी (प्रति हेक्टरी ६४० रोपे) व मध्यम जमिनीसाठी ३.० मी x ३.० मी  (प्रति हेक्टरी ४४४ रोपे) अंतर ठेवावे.
शेवग्याचे बियाणे उपलब्ध झाल्यावर त्याचे प्लॅस्टिक पिशवीत रोपे तयार करावी. बियाणे टोकताना त्यास इजा होऊ नये म्हणून बी न दाबता हळुवारपणे पिशवीत ठेवून नंतर त्यावर माती टाकावी. पाणी द्यावे. शेवग्याचे बी पिशवीत लावल्यानंतर एक महिन्याच्या आत लागवड होईल याची काळजी घ्यावी. रोप जास्त दिवस पिशवीत ठेवल्यास सोटमूळ वाढून वेटोळे होतात. रोप खराब होते.पाने गळून रोपे जळण्याची शक्यता असते.

काढणी व उत्पादन : शेंगा जातीनुसार लागवडीनंतर ५ ते ६ महिन्यांत तोडणीस येतात. पुढे ३ ते ४ महिने तोडणी चालते. शेंगा मांसल व मध्यम अवस्थेत तोडाव्यात. शेंगाकाढणी सकाळी लवकर किंवा सायंकाळी करावी. काढणीनंतर विक्रीपुर्वी शेंगाची जाडी, पक्वता व लांबीनुसार प्रतवारी करावी. ताजेपणा टिकण्यासाठी शेंगा ओल्या गोणपाटात गुंडाळून ठेवाव्यात. एक वर्षानंतर पूर्ण वाढ झालेल्या जातीनुसार झाडापासून २५ ते ३५ किलो शेंगा मिळतात.

सुधारित जाती :
पी के एम-१ (कोईमतूर-१,), पी के एम-२ (कोईमतूर-२): तमिळनाडू कृषी विद्यापीठाद्वारे प्रसारित केलेल्या या जाती आहेत. शेंगा लवकर येतात तसेच भरपूर प्रथिनयुक्त असतात. शेंगा दोन ते अडीच फूट लांब, पोपटी रंगाच्या, भरपूर आणि चविष्ट गराच्या असल्यामुळे देशांतर्गत व निर्यातीसाठी चांगली मागणी आहे.
कोकण रुचिरा : डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाद्वारे प्रसारित या शेंगाची लांबी १.५ ते २ फूट असून, शेंगा त्रिकोणी आकाराच्या असतात. पूर्ण वाढलेल्या झाडापासून सरासरी ३५ ते ४० किलो शेंगा मिळतात.
भाग्या (के. डी. एम.-०१) : कर्नाटकातील बागलकोट कृषी विद्यापीठाद्वारे प्रसारित ही जात बारमाही उत्पादन देणारी असून, ४ ते ५ महिन्यांत फलधारणा होते. शेंगांची चव उत्तम असून, २०० ते २५० शेंगा प्रति झाड प्रति वर्ष मिळतात.
ओडिसी : या जातीला वर्षातून दोनदा बहर येतो. लागवडीनंतर अवघ्या ४ ते ५ महिन्यांत फुले गुच्छाने लागतात, सहा महिन्यांपासून हिरव्या रंगाच्या शेंगांची तोड सुरू होते. शेंगांची लांबी १.५ ते २ फूट असून, झाडांना शेंगा घोसाने लागतात. शेंगांत गराचे प्रमाण जास्त असून चव उत्कृष्ट असते. काढणी नंतरची टिकवणक्षमता चांगली असल्याने अन्य शेंगांच्या तुलनेत बाजारभाव चांगला मिळतो. पूर्ण वाढलेल्या एका झाडापासून सरासरी वर्षाला २५ ते ३० किलो शेंगा मिळतात. एकदा लागवड केल्यास व वेळेवर छाटणी केल्यास ४ ते ५ वर्षे सलग उत्पन्न मिळत राहते.

संपर्क : अंबादास मेहेत्रे, ९५४५३२३९०६
(कृषी विद्या विभाग, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी.)

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
राष्ट्रीय महामार्गाचे चौपदरीकरण...जळगाव : जळगाव आणि धुळे जिल्ह्यांतून जाणाऱ्या...
अंजनीसह पाच गावांची पाण्याविना आबाळसांगली ः तासगाव तालुक्‍याचा पूर्वभागात भीषण...
सोलापुरात दुष्काळ जाहीर करण्याची मागणीसोलापूर : सोलापूर जिल्ह्यात अद्यापही दमदार पाऊस...
गोंदिया जिल्ह्यात गणेशोत्सवाद्वारे शेती...गोंदिया :गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून कृषी...
सातारा जिल्ह्यात स्ट्रॉबेरी लागवडीस...सातारा   ः राज्यभरात गोडव्यासाठी प्रसिद्ध...
सोलापूर जिल्ह्यावर दुष्काळ अन हुमणीचे...सोलापूर   ः जिल्ह्यात यंदाच्या हंगामात...
पीकविमा योजनेतून कंपन्यांचे भले ः विखे...पुणे   ः शेतकऱ्यांच्या पिकांना संरक्षण...
कृषी सल्ला : ऊस, कापूस, सोयाबीन, मका,...ऊस हुमणी किडीच्या नियंत्रणासाठी, फिप्रोनील (०.३...
अार्थिक व्यवस्थापनात राज्य सरकार अपयशी...मुंबई  : काँग्रेसच्या कार्यकाळात राज्याची...
कृषी सल्ला : भात, नागली, आंबा, नारळ,...भात  अवस्था ः पोटरी ते लोंबी बाहेर...
अकोल्यात मूग प्रतिक्विंटल ३८०० ते ५३००...अकोला ः या हंगामात लागवड झालेल्या मुगाची काढणी...
सोयाबीन, मूग, उडदासाठी १९ खरेदी केंद्रे...नगर ः शेतकऱ्यांचा शेतमाल हमीदराने खरेदी करता यावा...
शेतीमाल तारण योजनेत शेतकरी उत्पादक...कोल्हापूर : राज्यात शेतीमाल तारण योजना बाजार...
जळगावात आले २५०० ते ६००० रुपये...जळगाव ः येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
सिंदखेडराजा दुष्काळग्रस्त जाहीर कराअकोला : जिल्ह्यात या मोसमात तेल्हारा व अकोट या...
खान्देशातील धरणांत अल्प पाणीसाठा जळगाव : खान्‍देशातील तापी व पांझरा नदीवरील...
कोल्हापूरात धरणे भरली; नद्यांची...कोल्हापूर : केवळ पंधरा दिवसांतच जिल्ह्यातील...
जळगाव जिल्हा परिषदेत विरोधक शांत;...जळगाव : पोषण आहार, शिक्षक बदल्या यावरून जिल्हा...
नगर जिल्ह्याच्या काही भागांत पावसाचे...नगर ः गेल्या अनेक दिवसांपासून गायब झालेला आणि...
भंडारा जिल्ह्यातील धान उत्पादनात घटीची...भंडारा : गेल्या वीस दिवसांपासून धानपट्ट्यात...