agricultural news in marathi,farmer's experience of organic farming -kiran pawar ,AGROWON,marathi | Agrowon

सेंद्रिय शेतीचा वसा घेत व्यावसायिक पिकांची शेती
चंद्रकांत जाधव
शनिवार, 25 नोव्हेंबर 2017

घोडेगाव (जि. जळगाव) येथील किरण पवार गेल्या तीन वर्षांपासून सेंद्रिय शेती करीत आहेत. कापूस, कांदा, मोसंबी, डाळिंब आदी पिकांमध्ये त्याचे प्रयोग सुरू आहेत. मिळणाऱ्या एकरी उत्पादनाबाबत, गुणवत्तेबाबत ते समाधानी आहेतच. शिवाय उत्पादन खर्चातही बचत झाल्याने किरण यांच्या चेहऱ्यावर समाधानाचे भाव आहेत.

घोडेगाव (जि. जळगाव) येथील किरण पवार गेल्या तीन वर्षांपासून सेंद्रिय शेती करीत आहेत. कापूस, कांदा, मोसंबी, डाळिंब आदी पिकांमध्ये त्याचे प्रयोग सुरू आहेत. मिळणाऱ्या एकरी उत्पादनाबाबत, गुणवत्तेबाबत ते समाधानी आहेतच. शिवाय उत्पादन खर्चातही बचत झाल्याने किरण यांच्या चेहऱ्यावर समाधानाचे भाव आहेत.
    
रासायनिक निविष्ठांच्या अनियंत्रित वापरामुळे जमिनीतील सेंद्रिय घटकांचे विशेषतः सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण घटले आहे. रासायनिक खते, कीडनाशके यावरील खर्च वाढतो आहे. या समस्यांमधून बाहेर पडण्यासाठी घोडेगाव (ता. चाळीसगाव, जि. जळगाव) येथील मध्यमवयीन शेतकरी किरण भीमराव पवार सुमारे तीन वर्षांपूर्वी सेंद्रिय शेतीकडे वळले. पहिल्या वर्षी केवळ सेंद्रिय पद्धतीने व्यवस्थापन करताना अनेक अडचणी आल्या. त्रास झाला. उत्पादनही म्हणावे तेवढे मिळाले नाही. परंतु जसजसे सेंद्रिय शेतीत सातत्य ठेवत गेले तसतसे त्याचे फायदे दिसू लागले.  

सेंद्रिय शेतीचा घेतलेला वसा :
किरण यांची संयुक्त कुटुंबाची सुमारे २५ एकर शेती आहे. यातील आठ एकर शेतात त्यांनी पूर्णतः सेंद्रिय शेतीचे उपक्रम राबविण्यास सुरवात केली आहेत. महागड्या रासायनिक निविष्ठा वापरूनही समाधानकारक उत्पादन येत नव्हते. अशातच किरण सेंद्रिय शेतीचे विविध प्रयोग काम करणारे पिंप्री खुर्द (ता. चाळीसगाव) येथील शेतकरी नाना पाटील यांच्या संपर्कात आले. नानांनी त्यांना सेंद्रिय शेतीचे महत्त्व व फायदे समजावून देत मार्गदर्शनही केले. मात्र केवळ सेंद्रिय पध्दतीचा वापर केल्यास उत्पादनावर परिणाम होईल या भीतीने घरातून सुरवातीला विरोध झाला. परंतु, किरण आपल्या निश्चयावर ठाम राहिले. त्यांनी दशपर्णी अर्क, जीवामृत स्लरी तयार करण्याचे प्रशिक्षण तालुका कृषी विभागातर्फे घेतले. सेंद्रिय शेतीसंबंधीचे शेतकऱ्यांचे अनुभव अभ्यासले.  

मोसंबी, कांदा, कपाशी :
किरण यांनी तीन एकर मोसंबीची लागवड केली अाहे. त्यातही जीवामृत स्लरी, दशपर्णी अर्क यांचा वापर केला जातो. सुमारे २० गुंठ्यात डाळिंब असून लहान झाडे असल्याने त्यात कांद्याचे आंतरपीक घेतले आहे. डाळिंबासाठीही सेंद्रिय घटकांचाच वापर सुरू आहे. मोसंबी बागेत कपाशीचे आंतरपीक घेतले जाते. उर्वरित चार एकरांत सलग कपाशी आहे.  
 
जैविक घटकांचा वापर :

  • दशपर्णी अर्कचा तयार करताना प्रति दोनशे लिटर पाण्यात पाच किलो कडुनिंबाचा पाला, यासोबत एरंडी, करंजी, सीताफळ, धोत्रा, कण्हेर आदी झाडांचा पाला वापरला जातो. साधारण २१ दिवस हे मिश्रण आंबवले जाते.
  • जीवामृत स्लरीमध्ये गोमूत्र, बेसन पीठ, गूळ, शेण यांचे मिश्रण तयार केले जाते. आठवडाभर ते आंबवले जाते. शेतातच कडूनिंबाच्या झाडाखाली झाकून ठेवले जाते. दशपर्णी अर्क व जैविक स्लरीसाठी प्लॅस्टिकच्या टाकी आहेत. मोसंबीला झाडांच्या मुळानजीक ही स्लरी दिली जाते. तर कपाशी व कांद्यामध्ये पाट पद्धतीने सिंचन करताना स्लरीचे मिश्रण चारीत टाकले जाते. म्हणजे पाण्यात स्लरी मिसळून ती झाडांच्या मुळांपर्यंत जाते.  
  •  शेतात तयार होणारा पालापाचोळा तसेच पिकांचे अवशेष न जाळता, बांधाबाहेर न फेकता शेतातच कुजविण्यावर भर असतो. तणही भांगलणीनंतर शेतातच कुजविले जाते. या सर्वांचा उत्तम खत म्हणून वापर होतो.  

पशुधनाचे संगोपन :
सेंद्रिय शेतीत गोमूत्र, शेणाची मोठ्या प्रमाणात गरज भासते. त्यामुळे पवार कुटुंबाकडे लहान, मोठी, अशी एकूण २२ जनावरे आहेत. त्यात सहा देशी गायी, एक म्हैस, वासरू, पारडू, एक बैलजोडी यांचा समावेश आहे. दररोज गोमूत्र १० लिटर तर शेण ३० ते ४० किलो मिळते. शेण, दूध काढण्याचे काम किरण यांचे बंधू अरुण पवार व पुतणे आदी करतात.

उत्पादन :
सेंद्रिय शेतीच्या पहिल्या वर्षी किरण यांना कपाशीचे एकरी ९ क्विंटल तर त्यापुढील वर्षी ८ क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळाले. रासायनिक शेतीतील उत्पादनात व सेंद्रिय उत्पादनात फारसा फरक नाही. म्हणजेच उत्पादन घटलेले नाही. यंदा पाणी खूप कमी होते. मात्र एकरी आठ क्विंटलपर्यंत उत्पादनाचा अंदाज आहे. मोसंबी तोडणीवर आली आहे. कांद्याचे पहिले उत्पादन एकरी १४० क्विंटल तर दुसऱ्या वर्षी रोगाची समस्या आल्याने उत्पादन ७० ते ८० क्विंटल मिळाले. कपाशीला पूर्वी एकरी वीसहजार ते २२ हजार रुपये किमान खर्च यायचा. आता तो दहा ते बारा हजार रुपयांपर्यंत कमी झाला आहे.

सेंद्रिय शेतीचे झालेले फायदे :
रासायनिक खते व कीडनाशके यांच्या खर्चात पूर्ण बचत झाली आहे. स्लरी, अर्क तयार करण्यासाठी सर्व बाबी मात्र काळजीपूर्वक हाताळाव्या लागतात. आता जमिनीची सुपिकताही वाढीस लागणार आहे.
पूर्वी जमीन कडक वाटायची. त्यावरून पायी चालणे जिकिरीचे जायचे. आता ती भुसभुशीत, मऊ झाली असल्याचे पवार सांगतात.

संपर्क : किरण पवार, ९५०३३१७६९१

टॅग्स

इतर ताज्या घडामोडी
संत्रा पीक सल्लासध्या विविध ठिकाणी संत्राबागेमध्ये फळगळची व काळी...
कृषी सल्ला : भात, नागली, आंबा, काजू,...भात पावसाचे प्रमाण कमी असल्याने...
श्रावणमासानिमित्त जळगावातून केळीपुरवठा...जळगाव ः जिल्ह्यात दर्जेदार केळीला क्विंटलमागे १५०...
कळमणा बाजारात बटाट्याची वाढली आवकनागपूर ः बटाटा आणि डाळिंब या शेतमालाची सर्वाधिक...
मोसंबी, डाळिंबाच्या दरात चढउतारऔरंगाबाद : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये गत...
नगरमध्ये हरभरा प्रतिक्विटंल ३७५० रुपयेनगर ः नगर बाजार समितीत मागील सप्ताहात ४३४ क्विंटल...
कोल्हापुरात घेवडा प्रतिदहा किलो ३००...कोल्हापूर : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीत या...
आता खाण्यातही क्रिकेट !क्रिकेट हा आपला खेळ म्हणून माहित असला तरी त्या...
चीन येथील सफरचंद उत्पादकांचा निर्यातीवर...चीनमधील काही भागांमध्ये सफरचंदांचे उत्पादन होते....
राधानगरी धरणाचे दोन दरवाजे उघडलेकोल्हापूर : जिल्ह्याच्या पश्‍चिम भागासह पूर्व...
संत्र्याकरिता शेतकरी उत्पादक कंपन्या,...अमरावती : सिट्रस इंडिया लिमिटेड नांदेड आणि...
ठिबकसाठी २ टक्के व्याजाने कर्जपुरवठा सांगली ः पाण्याची बचत व ऊस उत्पादनवाढीसाठी कमी...
‘भंडारदरा’ तांत्रिकदृष्ट्या भरल्याचे...नगर : नगर जिल्ह्यामध्ये उत्तरेतील तालुक्‍यासाठी...
बोंड अळी नियंत्रणासाठी डोमकळ्या नष्ट करापरभणीः गुलाबी बोंड अळीच्या प्रभावी नियंत्रणासाठी...
धुळ्याच्या बुराई नदीवरील ३२ बंधाऱ्यांचे...धुळे : साक्री व शिंदखेडा तालुक्‍यांतून वाहणारी...
सहकार विकास महामंडळाला शेअर्स विक्रीतून...सोलापूर : "सहकारी पतसंस्थांना भविष्यात आर्थिक मदत...
भाजीपाल्याची हंगामातील विक्रमी २२५ ट्रक...पुणे ः ९ आॅगस्टचा महाराष्ट्र बंद, शनिवार (ता. ११...
कंपोस्ट खतनिर्मिती यंत्राचे तयार केले... स्वयंपाक घरातील ओला कचरा हा कचरा कुंडीत न...
पुणे जिल्ह्याच्या धरणक्षेत्रात पावसाची...पुणे : सह्याद्रीच्या पूर्व उतारावर असलेल्या...
भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग योजनेसाठी दोन...पुणे ः चालू वर्षी खरीप हंगामात फळबाग लागवड करू...