agricultural news in marathi,paddy cultivation by sri system, Agrowon, Maharashtra | Agrowon

‘एसआरआय’पद्धतीने भात लागवडीचे तंत्र
डॉ. अनघा पाटील
शनिवार, 23 जून 2018

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड केल्यामुळे रोपे, माती, पाणी आणि अन्नद्रव्यांचा योग्य पद्धतीने वापर होताे. तसेच पीक उत्पादनात चांगली वाढ मिळते.  

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड करताना पारंपरिक पद्धतीनुसार शेतात नांगरणी, चिखलणी करावी. जर शेतात कोरडी नांगरणी केली असेल तर चिखलणी करू नये. शेणखत आणि मातीचे थर देऊन गादीवाफा तयार करावा आणि बी पेरून रोपवाटिका तयार करावी. गादीवाफा चार फूट रूंद ठेवावा. लांबी उपलब्ध जागेनुसार असावी. एक एकर लागवडीसाठी दोन किलो बियाणे
लागते.

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड केल्यामुळे रोपे, माती, पाणी आणि अन्नद्रव्यांचा योग्य पद्धतीने वापर होताे. तसेच पीक उत्पादनात चांगली वाढ मिळते.  

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड करताना पारंपरिक पद्धतीनुसार शेतात नांगरणी, चिखलणी करावी. जर शेतात कोरडी नांगरणी केली असेल तर चिखलणी करू नये. शेणखत आणि मातीचे थर देऊन गादीवाफा तयार करावा आणि बी पेरून रोपवाटिका तयार करावी. गादीवाफा चार फूट रूंद ठेवावा. लांबी उपलब्ध जागेनुसार असावी. एक एकर लागवडीसाठी दोन किलो बियाणे
लागते.

बियाणे : मोड आणण्यासाठी बियाणे बारा तास पाण्यात भिजवावे. त्यानंतर एक किलो बियाणास दोन ग्रॅम कार्बेन्डाझिमची प्रक्रिया करावी. प्रक्रिया केलेले बियाणे जूटच्या पिशवीत भरावे. ही पिशवी सावलीत मोड आणण्यासाठी ठेवावी. साधारणपणे तिसऱ्या दिवशी बियाणास मोड येतात.

रोपवाटिकेत बियाणे पेरणी :

  • पांढरे मोड आलेले बियाणे संध्याकाळी गादीवाफ्यावर सगळीकडे एकसारखे टाकावे. त्यामुळे बियातील पाण्याचे बाष्पीभवन कमी होते.
  • बी झाकण्यासाठी शेणखताचा पातळ थर किंवा कोरडी माती वापरावी किंवा भात पिंजार पसरावे. त्यामुळे पक्षांपासून बियाणांचे संरक्षण होते.
  • गरजेनुसार दररोज वाफ्याला सकाळी व संध्याकाळी पाणी द्यावे. पाणी हलकेच फवारावे.

लागवड तंत्र :

  • एसआरआय पद्धतीमध्ये २ ते ३ पाने फुटलेली ८ ते १० दिवसांची रोपे लावली जातात. कोणताही धक्का न लागू देता रोपांची लागवड करावी. शेतात रोपे नेताना मातीसकट न्यावीत.
  • मोजपट्टी (मार्कर) चा वापर : दोन रोपांमध्ये आणि दोन ओळींमध्ये २५ सें.मी. बाय २५ सें.मी.अंतर ठेवण्यासाठी मोजपट्टीचा वापर करावा. त्यासाठी नॉयलॉनची दोरीवर २५ सें.मी.वर गाठ मारून  किंवा खूण करून रोपे लावावीत. दोरीमुळे रोपे एकानंतर एक रांगेत लावली जातात.
  • या पद्धतीत रोपे मातीच्या वरच्या एक इंच थरात लावली जातात.
  • रोपे जमिनीवर ठेवून फक्त अंगठ्याने हळू दाबावीत. एका उंच ओट्यावर एकच रोप लावावे. या पद्धतीमुळे एका चौरस मीटर क्षेत्रात सोळा रोपे बसतात.
  • हात कोळप्याच्या साहाय्याने दर दहा दिवसांनी चार वेळा कोळपणी करावी. काढलेले तण शेताबाहेर न टाकता जमिनीतच गाडावे. त्याचा जैविक खत म्हणून फायदा होतो.
  • पिकास आवश्यकतेनुसार पाणी दिले जाते. पाणी फक्त माती ओली करण्यासाठी द्यावे. जेव्हा जमिनीला भेगा पडतात तेव्हाच पाणी  द्यावे. माती आणि वातावरण यानुसार सिंचनाची वेळ आणि प्रमाण ठरवावे.

उत्पादनाचे अनुभव :
दिलासा संस्थेने सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात एसआरआय पद्धतीने भात लागवडीबाबत शेतकऱ्यांना प्रशिक्षित केले आहे. एसआरआय पद्धतीने लागवड केलेल्या भात पिकातील दाण्यांचे वजन जास्त असून जनावरांसाठी गवतही मोठ्या प्रमाणावर मिळाले. सोरटी या स्थानिक भात जातीच्या उत्पादनात वाढ दिसून आली. शेतकऱ्यांना एसआरआय पद्धतीने सुधारित जातीचे एकरी  सरासरी २५ क्विंटल उत्पादन मिळाले आहे.

एसआरआय पद्धतीची वैशिष्ट्ये :

  • २ ते ३ पाने असलेली ८ ते १२ दिवसांच्या रोपांची लागवड.
  • दोन रोपे आणि दोन ओळीमध्ये २५ सें. मी. बाय २५ सें. मी. अंतर ठेवून लागवड.
  • रासायनिक खते, कीडनाशकांचा कमीत कमी वापर.
  • शेणखत, गांडूळखत,
  • हिरवळीच्या खतांचा जास्तीत जास्त वापर.
  • खाचरात भरगच्च पाणी न भरता गरजेनुसार पिकाला पाणी दिले जाते.
  • तण नियंत्रणासाठी हातकोळप्याचा वापर. त्यामुळे हवा खेळती राहते. काढलेले गवत जमिनीत गाडले जाते.

एसआरआय पद्धत आणि परंपरागत पद्धतीमधील फरक

  • पारंपरिक पद्धतीमध्ये हेक्टरी ५० ते ७५ किलो बियाणे लागते, एसआरआयमध्ये ५ ते ७ किलो बियाणे लागते.
  • पारंपरिक पद्धतीत २१ ते ३० दिवसांच्या रोपांची लागवड तर एसआरआय मध्ये ८ ते १२ दिवसांच्या रोपांची लागवड.
  • पारंपरिक पद्धतीत सरासरी चार रोपे एकत्र करून जमिनीत खोलवर पाणथळ जागेत लावली जातात. तर एसआरआय मध्ये एक ते दोन रोपे मातीच्या वरच्या थरात लावली जातात.
  • पारंपरिक पद्धतीत रोपांची लागवड १० ते १५ सें.मी. अंतरावर केली जाते. एसआरआय मध्ये २५ सें.मी. बाय २५ सें.मी. अंतरावर चौरसात रोप लागवड.
  • पारंपरिक पद्धतीत खाचरात १० ते १५ सें.मी. पाणी साचलेले असते. मात्र एसआरआय मध्ये पिकाला आवश्यकतेनुसार पाणी दिले जाते.
  • एसआरआयमध्ये जमिनीची सुपीकता राखण्यासाठी सेंद्रिय खतांचा जास्त वापर केला जातो. गरजेनुसार रासायनिक खतांची शिफारशीत मात्रा देऊन पोषक घटकांचा समतोल साधला जातो. परंपरागत पद्धतीत रासायनिक खतांचा जास्त वापर झाल्यामुळे जमिनीचे आरोग्य बिघडते.
  • एसआरआय मध्ये तण नियंत्रणासाठी हात कोळप्याचा वापर करून तण परत मातीत गाडले जाते.
  • एसआरआय पद्धतीत रोपांमध्ये रोगप्रतिकारक शक्ती जास्त असल्याने रासायनिक कीडनाशकांची कमी गरज पडते. परंपरागत पद्धतीत रासायनिक कीटकनाशकांचा आवश्यकतेनुसार उपयोग केला जातो.

संपर्क : डॉ. अनघा पाटील ९८२२०९७२६४
(लेखिका दिलासा जनविकास प्रतिष्ठान, औरंगाबाद येथे कार्यरत आहेत)

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
एचटी सीड ‘एसआयटी’ची पोलिसांच्या...नागपूर  ः राज्य शासनाने स्थापन केलेल्या एच....
इतिहासकालीन जलसंधारण अन् त्यामागचे...दरवर्षी पिढ्यानपिढ्या पावसाचे पाणी वेगवेगळे उपाय...
अभ्यासक्रमात हवा भूसूक्ष्मजीवशास्त्राचा...महाराष्ट्रात चार कृषी विद्यापीठे असून, तिथे १२...
ठिबकचे अनुदान वाटपासाठी अधिकाऱ्यांची...पुणे ः शासनाकडून ठिंबक सिंचनासाठी तरतूद केलेली...
होळीमुळे द्राक्ष काढणी मंदावलीनाशिक : द्राक्षपट्ट्यात द्राक्ष काढणीसाठी आदिवासी...
एकरकमी एफआरपीबाबत साखर कारखान्यांचे मौनसातारा ः जिल्ह्यातील बहुतांशी कारखान्यांचा ऊस...
‘बळिराजा'चे सोळा उमेदवार जाहीरकोल्हापूर : देशात शिक्षण, आरोग्य, रोजगार तसेच...
साताऱ्यात हिरवी मिरची ४०० ते ५०० रुपये...सातारा ः येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीत मंगळवारी...
धुळ्यात भाजपमध्ये अंतर्गत धुसफुसजळगाव ः लोकसभा निवडणुकीत भाजपचे जळगाव व...
नाशिकमध्ये युतीचे उमेदवार ठरेनानाशिक: लोकसभेच्या निवडणुकीसाठी नाशिक व दिंडोरी...
पुणे जिल्ह्यातील सात साखर कारखान्यांचा...पुणे ः पुणे जिल्ह्यातील साखर कारखान्यांचा ऊस गाळप...
उष्णतेचे कारण देऊन पपईच्या दरात अडवणूकनंदुरबार : जिल्ह्यातील पपई उत्पादकांना अपेक्षित...
नांदेड जिल्ह्यात साडेअकराशे हेक्टरवर...नांदेड ः नांदेड जिल्ह्यात गुरुवार (ता. १४) पर्यंत...
नगर जिल्हाधिकाऱ्यांच्या तपासणी मोहिमेची...नगर : जनावरांच्या छावण्या सुरू केल्या. मात्र,...
वऱ्हाडात हळद काढणीला सुरवातअकोला : वऱ्हाडात दुष्काळी परिस्थिती, तसेच पाणी...
परभणीतील पशुवैद्यक विद्यार्थ्यांचे भीक...परभणी ः पशुसंवर्धन विभागांतर्गंत पशुधन सहायकांना...
नाशिक जिल्ह्यात बिबट्यांचा धुमाकूळनाशिक : नाशिक शहर व जिल्ह्यात बिबट्याच्या...
सोलापूर कृषी विज्ञान केंद्राला...सोलापूर : भारतीय कृषी व संशोधन परिषदेअंतर्गत...
नगर जिल्ह्यात सव्वा कोटी टन उसाचे गाळपनगर ः जिल्ह्यातील २३ सहकारी व खासगी साखर...
सोलापूर जिल्हा दूध संघाचे पैसे...सोलापूर : दूध अनामत रक्कम, पशुखाद्य व गायी...