agricultural news in marathi,paddy cultivation by sri system, Agrowon, Maharashtra | Agrowon

‘एसआरआय’पद्धतीने भात लागवडीचे तंत्र
डॉ. अनघा पाटील
शनिवार, 23 जून 2018

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड केल्यामुळे रोपे, माती, पाणी आणि अन्नद्रव्यांचा योग्य पद्धतीने वापर होताे. तसेच पीक उत्पादनात चांगली वाढ मिळते.  

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड करताना पारंपरिक पद्धतीनुसार शेतात नांगरणी, चिखलणी करावी. जर शेतात कोरडी नांगरणी केली असेल तर चिखलणी करू नये. शेणखत आणि मातीचे थर देऊन गादीवाफा तयार करावा आणि बी पेरून रोपवाटिका तयार करावी. गादीवाफा चार फूट रूंद ठेवावा. लांबी उपलब्ध जागेनुसार असावी. एक एकर लागवडीसाठी दोन किलो बियाणे
लागते.

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड केल्यामुळे रोपे, माती, पाणी आणि अन्नद्रव्यांचा योग्य पद्धतीने वापर होताे. तसेच पीक उत्पादनात चांगली वाढ मिळते.  

एसआरआय पद्धतीने भात लागवड करताना पारंपरिक पद्धतीनुसार शेतात नांगरणी, चिखलणी करावी. जर शेतात कोरडी नांगरणी केली असेल तर चिखलणी करू नये. शेणखत आणि मातीचे थर देऊन गादीवाफा तयार करावा आणि बी पेरून रोपवाटिका तयार करावी. गादीवाफा चार फूट रूंद ठेवावा. लांबी उपलब्ध जागेनुसार असावी. एक एकर लागवडीसाठी दोन किलो बियाणे
लागते.

बियाणे : मोड आणण्यासाठी बियाणे बारा तास पाण्यात भिजवावे. त्यानंतर एक किलो बियाणास दोन ग्रॅम कार्बेन्डाझिमची प्रक्रिया करावी. प्रक्रिया केलेले बियाणे जूटच्या पिशवीत भरावे. ही पिशवी सावलीत मोड आणण्यासाठी ठेवावी. साधारणपणे तिसऱ्या दिवशी बियाणास मोड येतात.

रोपवाटिकेत बियाणे पेरणी :

  • पांढरे मोड आलेले बियाणे संध्याकाळी गादीवाफ्यावर सगळीकडे एकसारखे टाकावे. त्यामुळे बियातील पाण्याचे बाष्पीभवन कमी होते.
  • बी झाकण्यासाठी शेणखताचा पातळ थर किंवा कोरडी माती वापरावी किंवा भात पिंजार पसरावे. त्यामुळे पक्षांपासून बियाणांचे संरक्षण होते.
  • गरजेनुसार दररोज वाफ्याला सकाळी व संध्याकाळी पाणी द्यावे. पाणी हलकेच फवारावे.

लागवड तंत्र :

  • एसआरआय पद्धतीमध्ये २ ते ३ पाने फुटलेली ८ ते १० दिवसांची रोपे लावली जातात. कोणताही धक्का न लागू देता रोपांची लागवड करावी. शेतात रोपे नेताना मातीसकट न्यावीत.
  • मोजपट्टी (मार्कर) चा वापर : दोन रोपांमध्ये आणि दोन ओळींमध्ये २५ सें.मी. बाय २५ सें.मी.अंतर ठेवण्यासाठी मोजपट्टीचा वापर करावा. त्यासाठी नॉयलॉनची दोरीवर २५ सें.मी.वर गाठ मारून  किंवा खूण करून रोपे लावावीत. दोरीमुळे रोपे एकानंतर एक रांगेत लावली जातात.
  • या पद्धतीत रोपे मातीच्या वरच्या एक इंच थरात लावली जातात.
  • रोपे जमिनीवर ठेवून फक्त अंगठ्याने हळू दाबावीत. एका उंच ओट्यावर एकच रोप लावावे. या पद्धतीमुळे एका चौरस मीटर क्षेत्रात सोळा रोपे बसतात.
  • हात कोळप्याच्या साहाय्याने दर दहा दिवसांनी चार वेळा कोळपणी करावी. काढलेले तण शेताबाहेर न टाकता जमिनीतच गाडावे. त्याचा जैविक खत म्हणून फायदा होतो.
  • पिकास आवश्यकतेनुसार पाणी दिले जाते. पाणी फक्त माती ओली करण्यासाठी द्यावे. जेव्हा जमिनीला भेगा पडतात तेव्हाच पाणी  द्यावे. माती आणि वातावरण यानुसार सिंचनाची वेळ आणि प्रमाण ठरवावे.

उत्पादनाचे अनुभव :
दिलासा संस्थेने सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात एसआरआय पद्धतीने भात लागवडीबाबत शेतकऱ्यांना प्रशिक्षित केले आहे. एसआरआय पद्धतीने लागवड केलेल्या भात पिकातील दाण्यांचे वजन जास्त असून जनावरांसाठी गवतही मोठ्या प्रमाणावर मिळाले. सोरटी या स्थानिक भात जातीच्या उत्पादनात वाढ दिसून आली. शेतकऱ्यांना एसआरआय पद्धतीने सुधारित जातीचे एकरी  सरासरी २५ क्विंटल उत्पादन मिळाले आहे.

एसआरआय पद्धतीची वैशिष्ट्ये :

  • २ ते ३ पाने असलेली ८ ते १२ दिवसांच्या रोपांची लागवड.
  • दोन रोपे आणि दोन ओळीमध्ये २५ सें. मी. बाय २५ सें. मी. अंतर ठेवून लागवड.
  • रासायनिक खते, कीडनाशकांचा कमीत कमी वापर.
  • शेणखत, गांडूळखत,
  • हिरवळीच्या खतांचा जास्तीत जास्त वापर.
  • खाचरात भरगच्च पाणी न भरता गरजेनुसार पिकाला पाणी दिले जाते.
  • तण नियंत्रणासाठी हातकोळप्याचा वापर. त्यामुळे हवा खेळती राहते. काढलेले गवत जमिनीत गाडले जाते.

एसआरआय पद्धत आणि परंपरागत पद्धतीमधील फरक

  • पारंपरिक पद्धतीमध्ये हेक्टरी ५० ते ७५ किलो बियाणे लागते, एसआरआयमध्ये ५ ते ७ किलो बियाणे लागते.
  • पारंपरिक पद्धतीत २१ ते ३० दिवसांच्या रोपांची लागवड तर एसआरआय मध्ये ८ ते १२ दिवसांच्या रोपांची लागवड.
  • पारंपरिक पद्धतीत सरासरी चार रोपे एकत्र करून जमिनीत खोलवर पाणथळ जागेत लावली जातात. तर एसआरआय मध्ये एक ते दोन रोपे मातीच्या वरच्या थरात लावली जातात.
  • पारंपरिक पद्धतीत रोपांची लागवड १० ते १५ सें.मी. अंतरावर केली जाते. एसआरआय मध्ये २५ सें.मी. बाय २५ सें.मी. अंतरावर चौरसात रोप लागवड.
  • पारंपरिक पद्धतीत खाचरात १० ते १५ सें.मी. पाणी साचलेले असते. मात्र एसआरआय मध्ये पिकाला आवश्यकतेनुसार पाणी दिले जाते.
  • एसआरआयमध्ये जमिनीची सुपीकता राखण्यासाठी सेंद्रिय खतांचा जास्त वापर केला जातो. गरजेनुसार रासायनिक खतांची शिफारशीत मात्रा देऊन पोषक घटकांचा समतोल साधला जातो. परंपरागत पद्धतीत रासायनिक खतांचा जास्त वापर झाल्यामुळे जमिनीचे आरोग्य बिघडते.
  • एसआरआय मध्ये तण नियंत्रणासाठी हात कोळप्याचा वापर करून तण परत मातीत गाडले जाते.
  • एसआरआय पद्धतीत रोपांमध्ये रोगप्रतिकारक शक्ती जास्त असल्याने रासायनिक कीडनाशकांची कमी गरज पडते. परंपरागत पद्धतीत रासायनिक कीटकनाशकांचा आवश्यकतेनुसार उपयोग केला जातो.

संपर्क : डॉ. अनघा पाटील ९८२२०९७२६४
(लेखिका दिलासा जनविकास प्रतिष्ठान, औरंगाबाद येथे कार्यरत आहेत)

फोटो गॅलरी

इतर तृणधान्ये
खपली गहू लागवडीचे सुधारित तंत्रगेल्या काही दशकांमध्ये कमी उत्पादकतेमुळे खपली गहू...
जिरायती गहू पिकासाठी ओलावा महत्त्वाचाजिरायती गव्हाच्या लागवडीमध्ये ओलाव्याचे महत्त्व...
जिरायती गहू लागवडीतील तंत्रेजिरायती गव्हाची लागवड ऑक्‍टोबरअखेर ते...
जमिनीच्या खोलीनुसार पेरा ज्वारीचे वाणरब्बी हंगामामध्ये ज्वारी हे महत्त्वाचे पीक आहे....
भातावरील तुडतुडे प्रादुर्भावाकडे...सध्या खरीप हंगामातील भात पीक बहुतेक ठिकाणी...
नियोजन रब्बी ज्वारी लागवडीचे...रब्बी ज्वारी लागवडीसाठी मूलस्थानी जलसंधारण...
कॅल्शियम, प्रथिनांचा उत्तम स्राेत ः...मानवी अाहारात गव्हाव्यतिरिक्त इतर धान्यांचा...
भातपिकातील रासायनिक खतांचा वापरभातपिकाच्या भरपूर उत्पादनासाठी त्याच्या संतुलित...
भात पिकातील एकात्मिक खत व्यवस्थापनभात पिकामध्ये हेक्टरी सरासरी उत्पादन कमी...
मका उत्पादनावर जाणवतील तापमानवाढीचे...हवामानातील बदलांचे एकूण अंदाज पाहता तापमानातील...
लागवड गोड ज्वारीची...गोड ज्वारीच्या ताटांमध्ये शर्करा व प्रथिनांचे...
तंत्र नाचणी लागवडीचे...नाचणीचे अपेक्षित उत्पादन मिळविण्यासाठी सुधारित...
‘एसआरआय’पद्धतीने भात लागवडीचे तंत्रएसआरआय पद्धतीने भात लागवड केल्यामुळे रोपे, माती,...
लागवड सावा पिकाची...जून महिन्यात सावा पिकाची पेरणी करावी. दोन ओळीतील...
ज्वारीच्या संकरित जातींचा वापर फायदेशीरज्वारीच्या संकरित जातींचे सुधारित जातींपेक्षा...
ज्वारी उत्पादनवाढीची प्रमुख सूत्रेज्वारीची पेरणी जूनचा दुसरा आठवडा ते जुलैच्या...
मका उत्पादनवाढ अन् प्रक्रियेलाही संधीमका उत्पादकता वाढीसाठी एकेरी संकरित, उशिरा पक्व...
राष्ट्रीय धोरणात हवे मक्याला स्थानदेशातील एकूण मक्याच्या खपामध्ये पोल्ट्री...
कृषि सल्ला गहू सध्या पीक दाणे भरणे किंवा काढणीच्या अवस्थेत...
फुलोरा, चिकाच्या अवस्थेत गव्हास पाणी...सद्यःस्थितीत शेतात वेळेवर पेरणी केलेला व उशिरा...