agricultural news in marathi,technology for grafting , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

दर्जेदार कलमांसाठी दाब, गुटी कलम पद्धत
अमोल क्षीरसागर, चंद्रशेखर गुळवे
शनिवार, 14 जुलै 2018

फळबाग उत्पादन हा दीर्घकाळ व्यवसाय असल्याने जातिवंत व दर्जेदार कलम निवड अत्यंत महत्त्वाची असते. रोपवाटिका करताना कलमाचे विविध प्रकार अाहेत. त्यापैकी दाब कलम व गुटी कलम करण्याची पद्धत समजून घेऊ.

फळबाग उत्पादन हा दीर्घकाळ व्यवसाय असल्याने जातिवंत व दर्जेदार कलम निवड अत्यंत महत्त्वाची असते. रोपवाटिका करताना कलमाचे विविध प्रकार अाहेत. त्यापैकी दाब कलम व गुटी कलम करण्याची पद्धत समजून घेऊ.

कलम किंवा रोपांची निर्मिती किंवा अभिवृद्धी प्रामुख्याने अशाकीय व शाकीय अशा दोन प्रकारे केली जाते.
अशाकीय अभिवृद्धी म्हणजेच बियांपासून केली जाणारी अभिवृद्धी. उदा. पपई, नारळ, कागदी लिंबू. यासाठी बियाणे मूळ जातीच्या गुणधर्माचे असावे. बियाची उगवण क्षमता किमान ८० टक्के असावी. बियांची सुप्तावस्था मोडण्यासाठी योग्य संजीवकाचा शिफारशीप्रमाणे वापर करावा. बियाणे रुजवण्यासाठी गादी वाफे तयार करून ते निर्जंतुक करावेत. त्यावर लावण्यापूर्वी बियांना बुरशीनाशकाची प्रक्रिया करावी.
शाकीय अभिवृद्धी म्हणजेच वनस्पतीच्या वेगवेगळ्या अवयवांपासून स्वतंत्र वनस्पती तयार करणे होय. उदा. केळी व अननस यांची अभिवृद्धी मनुव्याद्वारे केली जाते. स्ट्रॉबेरीची अभिवृद्धी धावती खोडापासून (रनर्स) केली जाते. इतर प्रमुख फळपिकांसाठी खालील तक्ता पाहा.

कलमांचा प्रकार   फळपिके
गुटी कलम    डाळिंब, पेरू
दाब कलम    पेरू
कोय कलम    आंबा
पाचर कलम     आंबा, सिताफळ
भेट कलम     चिकू
डोळा भरणे     मोसंबी

गुटी कलम
डाळिंब गुटी कलम करण्यासाठी जातिवंत व वाढ झालेल्या मातृवृक्षांची निवड करावी. मातृवृक्षाच्या पक्व फांदीवर दोन डोळ्यांच्या मध्ये २ ते ३ सें.मी. रुंदीची गोलाकार साल काढावी. ओलसर शेवाळ (स्पॅगनम मॉस) घट्ट गुंडाळावे. यावरती १२x१२ सें.मी. आकाराच्या २०० गेज जाडीचा पॉलिथीन कागद सुतळीच्या साह्याने घट्ट बांधावा. गुटी कलमे बांधल्यानंतर ४ ते ५ आठवड्यांनी मुळ्या येण्यास सुरुवात होते. ६० ते ८० दिवसांनी मुळ्यांचा रंग तांबडा झाल्यावर गुटीच्या खालच्या बाजूने सिकेटरच्या साह्याने काप घ्यावा. कलमे मातृवृक्षापासून वेगळी करावी. कापलेल्या गुट्यावरील पॉलिथीन पेपर, सुतळी काढून टाकावी. गुटी मॉससहीत बुरशीनाशकाच्या पाण्यात बुडवावीत. शेणखत, माती मिश्रणाने भरलेल्या पिशवीत लावावी.

दाब कलम
पेरू दाब कलम करण्यापूर्वी पूर्ण वाढ झालेल्या मातृवृक्षाची परिपक्व फांदी निवडावी. दाब कलम करण्यासाठी रोपवाटिकेत मातृवृक्ष बागेची जमिनीलगत छाटणी केली जाते. अशी छाटणी केल्यामुळे नवीन येणाऱ्या फांद्या जमिनीच्या लगत समांतर अशा वाढतात.  परिपक्व फांदीला खालील बाजूस फांदीच्या टोकाच्या दिशेने जिभलीसारखा २.५ ते ५ सें.मी. लांबीचा काप घ्यावा.
जिभलीचा काप उघडा राहण्यासाठी त्यात बारीक काडी बसवावी. मातीच्या पेल्यामध्ये शेणखत, माती मिश्रण भरुन घ्यावे. या पेल्यामध्ये सदरील काप वाकवून मातीमध्ये पुरावा. फांदी वर येऊ नये किंवा हलू नये, यासाठी मातीमध्ये पुरलेल्या कापावर दगड ठेवावा. कलमीकरण व्यवस्थित होण्यासाठी पेल्याला व मातृवृक्षाला नियमित पाणीपुरवठा करावा. ‍कलमाला ७० ते ९० दिवसांमध्ये मुळे फुटतात. पुरेशा प्रमाणात मुळ्या फुटल्यावर कलम मातृवृक्षापासून अलग करावे. त्यासाठी मुळे फुटलेल्या जागेच्या मागे लहान काप घ्यावा. नंतर ८ ते १० दिवसांनी त्याच जागी खोल काप देऊन कलम मातृवृक्षापासून वेगळे करावे. सावलीत ठेवावे.

कलमे निवडताना आवश्‍यक बाबी  

  • कलमे जातिवंत, दर्जेदार, कीड, रोगमुक्त असावीत. लागवडीपूर्वी कलमे कणखर (हार्डनिंग) झालेली असावीत.
  • खुंट व कलम काडी सारख्या आकाराची असावी. कलम जोड एकजीव असावा.
  • कलमे शक्‍यतो एक वर्ष वयाची, मध्यम वाढीची, ६० ते ७५ सें.मी. उंचीची असावी.
  • कलम, डोळा भरणे जमिनीपासून २० सें.मी. पेक्षा जास्त उंच नसावे. कलमांना भरपूर मुळ्या असाव्यात. वाढ समतोल असावी.
  • शेंडा कलम/ पाचर कलम रोपांच्या खुंटावरील फूट काढलेली असावी.
  • गरजेपेक्षा १० ते १५ टक्के जास्त रोपे खरेदी करावी. नांगे भरण्यासाठी उपयोग होतो.

संपर्क : अमोल क्षीरसागर, ९८२२९९१४९५ (उद्यानविद्या विभाग, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी.)

इतर अॅग्रो विशेष
आज शिवजयंती : शिवनेरीवर पारंपारिक...पुणे : फाल्गुन वद्य तृतीया या तिथीनुसार आज (ता....
अतितीव्र हवामानस्थितीला कर्बाचे वाढते...पुणे : वातावरणातील कार्बनडाय ऑक्साईडचे (कर्ब)...
कमतरतेनुसार सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा वापर...अलीकडे सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता अधिक...
पिंप्री गावाने कमावले लसूणघास शेतीत नाव पिंप्री (वळण) (ता. राहुरी, जि. नगर) हे गाव मुळा...
दुष्काळातही सुरती हुरड्याची  चवच काही...औरंगाबाद जिल्ह्यातील सारंगपूर येथील अरुण कडूबाळ...
। तुका म्हणे कान्हा । भूक लागली नयनां ।।देहू : तुकाराम तुकाराम...असा नामघोष आणि...
नांदेड जिल्ह्यात कापूस उत्पादकता...नांदेड ः नांदेड जिल्ह्यात २०१८-१९ च्या खरीप...
नगरची लढत राहणार लक्षवेधीनगर : राज्याच्या सर्वाधिक लक्ष असलेल्या नगर (...
रब्बी पीकविम्याला बोगस प्रकरणांचे ग्रहणमुंबई ः २०१८-१९ च्या रब्बी हंगामात पंतप्रधान...
सहा कारखान्यांची धुराडी थंडावलीऔरंगाबाद  : मराठवाडा व खानदेशातील पाच...
बेदाण्याला दराची गोडीसांगली ः होळी सणाच्या पार्श्वभूमीवर बेदाण्याची...
आनंदाचा उतरता आलेखजगभरातील आनंदी देशांचा अहवाल (वर्ल्ड हॅपीनेस...
आदित्यात् जायते वृष्टि:जगात एकूण १९५ देश आहेत, पण आकार, आर्थिक स्थिती,...
आज संत तुकाराम बीजदेहू, जि. पुणे  : जगद्‌गुरू संत श्री तुकाराम...
उज्ज्वल भविष्याचा सर्वोत्तम मार्ग ‘जल...भारत जलसंकट समस्येचा सामना करत आहे. वाढती...
जल‘मुक्त’ शिवारवॉ टर ग्रीडच्या माध्यमातून मराठवाड्यातील सर्व...
राज्यात शंभर लाख टन साखर उत्पादनभवानीनगर, जि. पुणे ः राज्यात ३० टक्के हुमणीग्रस्त...
मध्य महाराष्ट्र, मराठवाड्यात अवकाळीची...पुणे : रविवारी, सोमवारी पुन्हा काही अंशी...
जैविक कीड-नियंत्रणासाठी उपयुक्त बुरशीगेल्या काही वर्षांमध्ये कीडनियंत्रणासाठी...
केशर आंबा फळगळीची कारणे अन् उपाययोजना  सद्यःस्थितीत हवामान आंबा झाडांसाठी...