agricultural stories in marathi, agro vision, A global conflict- agricultural production vs. biodiversity | Agrowon

कृषी उत्पादन, जैवविविधता यांतील संघर्ष टाळण्यासाठी होतोय अभ्यास
वृत्तसेवा
बुधवार, 14 मार्च 2018

निसर्गाचे संवर्धन आणि कृषी उत्पादनासाठी शेती या दोन्ही बाबींमध्ये संघर्षाची स्थिती राहिलेली आहे. त्यासाठी जमिनीच्या वापराचे उत्तम नियोजन करण्याची आवश्यकता जागतिक पातळवरील तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत. त्यासाठी जागतिक पातळीवरील जमीन वापराचा पर्यावरण आणि कृषी क्षेत्र यातील समन्वय शाश्‍वततेच्या अनुषंगाने अभ्यास करण्यात येत आहे.

निसर्गाचे संवर्धन आणि कृषी उत्पादनासाठी शेती या दोन्ही बाबींमध्ये संघर्षाची स्थिती राहिलेली आहे. त्यासाठी जमिनीच्या वापराचे उत्तम नियोजन करण्याची आवश्यकता जागतिक पातळवरील तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत. त्यासाठी जागतिक पातळीवरील जमीन वापराचा पर्यावरण आणि कृषी क्षेत्र यातील समन्वय शाश्‍वततेच्या अनुषंगाने अभ्यास करण्यात येत आहे.

जर्मनीतील गोंटिगन विद्यापीठ, जर्मन सेंटर फॉर इंटिग्रेटिव्ह बायोडायव्हर्सिटी रिसर्च, हेल्महोल्ट्झ सेंटर फॉर एन्व्हायर्न्मेंटल रिसर्च, म्युनस्टर विद्यापीठ येथील संशोधकांचा गट जागतिक पातळीवर जंगले आणि पिकांखालील जमिनींचे नेमके भौगोलिक वितरण आणि जंगलामध्ये राहत असलेल्या हजारो प्राणी प्रजाती याविषयीची माहिती गोळा करत आहेत. त्याचप्रमाणे मुख्य कृषी पिके आणि त्यांचे उत्पादन याविषयी माहिती गोळा करत आहेत. त्यातून शेती आणि जैवविविधता यामध्ये होत असलेल्या संघर्षाचे प्रमाण कमी करण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येणार आहेत. या अभ्यासाचे निष्कर्ष ‘ग्लोबल चेंज बायोलॉजी’मध्ये प्रकाशित करण्यात आले.

वाढत्या लोकसंख्येचा भार कृषिक्षेत्रावरही मोठ्या प्रमाणात येत आहे. अशा वेळी जंगलांचे प्रमाण कमी होऊन शेतजमिनींचे प्रमाण वाढत आहे. त्याचे विपरीत परिणाम जंगले, वन्यजीव आणि स्थानिक पर्यावरणावर होत आहेत. सध्या चालू असलेल्या पद्धतीने शेतीचा विस्तार होत गेल्यास जागतिक पातळीवर ८८ टक्क्यांपर्यंतची जैवविविधता नष्ट होण्याचा धोका या अभ्यासातून समोर आला आहे. त्यामुळे कृषी क्षेत्राच्या वाढीसाठी जमिनींची निवड करताना कमीत कमी प्राणी प्रजातींचे नुकसान होईल या अनुषंगाने प्रयत्न करण्याची आवश्यकता आहे.त्याविषयी माहिती देताना गोटिंगन विद्यापीठातील संशोधक ल्युकास एगली म्हणाले, की उष्ण कटिबंधातील अनेक देशांमध्ये जैवविविधता उत्तम असून, तेथील प्रजातींचे प्रमाण अधिक आहे. त्यांची विविधता व नैसर्गिक स्रोत जपण्यासाठी अधिक प्रयत्न करण्याची आवश्यकता आहे. त्यासाठी त्यांना त्यांच्या शेती उत्पादनाच्या संधी आणि आर्थिक विकासावर पाणी सोडावे लागेल. यासाठी कोणताही देश तयार होणार नाही. परिणामी राष्ट्रीय हित आणि जागतिक पातळीवरील शाश्वतता धोरणे यातही संघर्षाची स्थिती उत्पन्न होते.

  • विशेषतः जे देश प्रामुख्याने कृषी क्षेत्रावर अवलंबून आहेत, अशा ठिकाणी संघर्ष अधिक असतो. केवळ दहा देशांनी जरी आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील धोरणानुसार राष्ट्रीय धोरण ठरवल्यास जागतिक जैवविविधतेमध्ये एकतृतीयांश घट कमी होण्याची शक्यता आहे. प्रत्येक देशामध्ये या धोरणाचा अवलंब केल्यास जागतिक जैवविविधतेचा ६१ टक्क्यांपर्यंत ऱ्हास रोखता येईल.
  • उष्ण कटिबंधातील दहा देशांमध्ये विशेषतः भारत, ब्राझील किंवा इंडोनेशिया या देशांमध्ये कृषी उत्पादनामध्ये अधिक शाश्वतता आणण्याची क्षमता असल्याचे लेईपझिग विद्यापीठातील संशोधक कार्स्टन मेयर यांनी सांगितले. ते म्हणाले, की या देशामध्ये स्थानिक पातळीवरही जमिनीच्या वापरासंदर्भात सातत्याने संघर्ष सुरू आहेत. त्यामुळे जमिनीच्या वापरासंदर्भात अधिक शास्त्रीय आणि शाश्‍वत विचार होण्याची गरज पुढे येत आहे.

इतर ताज्या घडामोडी
परिषदेत पहिल्याच दिवशी राज्य सरकारची...मुंबई : विधान परिषदेचे पहिले विरोधी पक्षनेते...
जुन्नर तालुक्यात द्राक्ष बागांवर...नारायणगाव, जि. पुणे : जुन्नर तालुक्‍यातील द्राक्ष...
कर्जमुक्तीसह विविध मागण्यांसाठी...परभणी  : मानवत तालुक्यासह जिल्ह्यातील...
नाशिक जिल्ह्यात ३५०० द्राक्षप्लॉटची...नाशिक  : युरोपियन राष्ट्रांसह रशिया आणि अन्य...
शेतकऱ्यांनो, आत्महत्या करू नका ः आदित्य...बुलडाणा   ः तुम्ही संकटात असताना...
काकडी, दोडका, कारल्याच्या दरात सुधारणापुणे : गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
‘गिरणा‘च्या पाण्यासाठी वाळूचा बंधाराजळगाव : गिरणा नदीतून पिण्यासह शेतीच्या पाण्याचे...
‘समृद्धी’च्या उभारणीसाठी रॉयल्टीत देणार...नाशिक   : मुंबई-नागपूर समृद्धी महामार्गाच्या...
व्याजासह एफआरपी दिल्याशिवाय...पुणे  : राज्यातील साखर कारखान्यांनी थकीत...
कोल्हापुरात पहिल्या टप्प्यात गूळदरात वाढकोल्हापूर  ः यंदाच्या गूळ हंगामाला सुरवात...
सरुड येथील गुऱ्हाळघरमालक उसाला देणार...कोल्हापूर : गुऱ्हाळघर व्यवसायात व्यावसायिकपणा...
नगर जिल्ह्यात १७८ टॅंकरद्वारे पाणीपुरवठानगर   : जिल्ह्यात यंदा गंभीर पाणीटंचाई जाणवत...
पुणे बाजार समितीत हापूस आंब्यांची आवकपुणे  ः कोकणातील हापूस आंब्यांची या...
सातारा जिल्ह्यात पाणीटंचाई वाढलीसातारा   ः जिल्ह्याच्या पूर्व भागात...
नागपूर जिल्ह्यात रब्बीची २१ टक्के पेरणीनागपूर   ः पाणी उपलब्धतेची अडचण, जमिनीत...
राज्यकर्ते दूध भेसळ का थांबवत नाहीत :...पुणे : राज्यात राजरोस दुधात भेसळ सुरू असून, अन्न...
आर. आर. पाटील यांचे स्मारक युवकांना...सांगली   ः आर. आर. पाटील यांनी ग्रामविकास,...
जळगाव जिल्हा परिषद पाणी योजनांचे वीज...जळगाव : पाणी योजनांचे बिल भरण्यात आले नसल्याने...
जमीन सुपीकतेसाठी सेंद्रिय कर्बाचे...जमिनीच्या सुपीकतेमध्ये सेंद्रिय कर्ब हे अत्यंत...
खानदेशात कांदा लागवड निम्म्याने...जळगाव : खानदेशात यंदा उन्हाळ कांद्याची लागवड...