agricultural stories in marathi, agro vision, New approach to improve nitrogen use, enhance yield, and promote flowering in rice | Agrowon

नत्रवाहक जनुकांच्या साह्याने भातातील नत्र वापर होईल कार्यक्षम
वृत्तसेवा
शुक्रवार, 2 मार्च 2018

नत्रवाहक जनुक ओएसएनआरटी१.१ ए (OsNRT१.१A) याच्या साह्याने भाताची पक्वता लवकर करणे शक्य होऊ शकते. या संशोधनामुळे उत्पादन वाढीला चालना मिळणार असून, अतिरिक्त नत्रयुक्त खतांमुळे होणारे प्रदूषण रोखणे शक्य होईल.

नत्रवाहक जनुक ओएसएनआरटी१.१ ए (OsNRT१.१A) याच्या साह्याने भाताची पक्वता लवकर करणे शक्य होऊ शकते. या संशोधनामुळे उत्पादन वाढीला चालना मिळणार असून, अतिरिक्त नत्रयुक्त खतांमुळे होणारे प्रदूषण रोखणे शक्य होईल.

नत्रयुक्त खतांच्या वापरामुळे पिकांच्या उत्पनादमध्ये वाढ होत असली तरी अतिरिक्त वापराचे पर्यावरण आणि पिकांवरही विपरीत परिणाम होऊ शकतात. उदा. भात पिकामध्ये अतिरिक्त नत्राच्या वापरामुळे फुलोरा अवस्था लांबणीवर पडते, तसेच पीक उशिरा येणाऱ्या थंडीला बळी पडू शकते. भात पिकातील नत्राचे वहन करण्यामध्ये मोलाची भूमिका निभावणाऱ्या घटकाची ओळख पटविण्यामध्ये संशोधकांना यश आले आहे. या संशोधनामुळे भात पिकांच्या उत्पादन वाढीसोबतच फुलोरा प्रक्रियेला चालना देणे शक्य होणार आहे. उशिरा पक्वता येण्यापासून रोखल्यामुळे वेळेमध्ये बचत होणार आहे.

नत्रयुक्त खते ही सामान्यतः नायट्रेट NO३- किंवा अमोनिकल NH४+ स्वरूपामध्ये दिली जातात. त्यामुळे एकरी उत्पादनामध्ये वाढ होते. मात्र, भातासारख्या पिकामध्ये वाहत्या पाण्यासोबत नत्र वाहून परिसरातील जलस्रोत प्रदूषित होऊ शकतात. गव्हासारख्या पिकामध्ये अतिरिक्त केलेल्या नत्र हवेत मिसळले जाऊन हवेच्या प्रदूषणाचा धोका वाढतो. या दोन्ही महत्त्वाच्या पिकामध्ये एकूण वापरलेल्या नत्रयुक्त खतांच्या सुमारे ४० टक्के खते पिकांना उपलब्ध होतात. उर्वरीत खते ही पाण्यामध्ये किंवा हवेमध्ये जातात. नत्रयुक्त खतांच्या वापरामुळे फुलोरा लांबणे, थंडीसाठी पीक संवेदनशील होणे अशा बाबी पिकांमध्ये दिसून येतात. या दोन्ही घटकांचा फटका पिकाच्या उत्पादनाला अप्रत्यक्षरीत्या बसतो. पिकाला उशीर झाल्यामुळे दोन किंवा तीन पिकांच्या पॅटर्न राबवता येत नाही.

  • वाग आणि सहकाऱ्यांनी केलेल्या भातावरील संशोधनामध्ये नायट्रेट ट्रान्सपोर्टर (एनआरटी) ओळखण्यात आले आहे. पिकामध्ये जमिनीतून मुळाद्वारे नत्र संयुगे उचलून पुरविण्याचे काम हे वाहक करतात. भातातील OsNRT१.१A हे घटक नत्राचा वापर आणि फुलोरा अवस्था या दोन्हीवर परिणाम करतात. संशोधनामध्ये या घटकांचे कार्य थांबवल्यानंतर नायट्रेट आणि अमोनियम उचलण्याचे व वहनाचे प्रमाण कमी होत असल्याचे दिसून आले. अशा म्युटंट पिकांमध्ये सामान्य पिकाच्या तुलनेमध्ये दाण्याचे प्रमाण ८० टक्क्याने कमी झाल्याचे दिसून आले.
  • मग संशोधकांनी अधिक प्रमाणात OsNRT१.१A निर्मिती करणाऱ्या भाताची जात तयार केली. ही रोपे तेवढ्याच नत्र पुरवठ्यामध्ये अधिक उंच, हिरवी आणि बायोमास निर्माण करू लागली. हायड्रोपोनिक्स पद्धतीमध्येही या रोपांनी अधिक नत्र उचलले.
  • अनेक वर्षांच्‍या या चाचणीमध्ये अधिक प्रमाणात OsNRT१.१A निर्मिती करणाऱ्या भाताचे नत्राच्या कमी अधिक वापरानुसार ३० टक्क्यांपासून ६० टक्क्यांपर्यंत वाढल्याचे दिसून आले. त्याच प्रमाणे ही रोपे सामान्य भाताच्या तुलनेमध्ये एक ते दोन आठवडे लवकर फुलोऱ्यामध्ये आली.
  • या संशोधनाविषयी माहिती देताना चेंगसाय चू यांनी सांगितले, की गेल्या १०० वर्षांपासून नत्र खतांचा वापर हा पिकांच्या उत्पादन वाढीसाठी महत्त्वाचा घटक राहिला आहे. प्रति वर्ष सुमारे १२० दशलक्ष टन नत्रयुक्त खतांचा वापर होतो. त्यातील बहुतांश भाग हा हवा किंवा पाण्यामध्ये मिसळून प्रदूषणास कारणीभूत ठरतो. गवतवर्गीय अर्बिडॉप्सीस वनस्पतीमध्ये एनआरटीचे अधिक कार्यान्वयन बियांच्या उत्पादनाबरोबरच मोठ्या पानांमध्ये नत्राचा योग्य उपयोग होण्यासाठी फायद्याचा दिसून आले. प्रयोगशाळा आणि प्रत्यक्ष शेतामध्ये विविध ठिकाणी अनेक वर्षे केलेल्या चाचण्यातून हे सिद्ध झाले आहे.

 

इतर ताज्या घडामोडी
अकोल्याला रब्बीसाठी हरभऱ्याचे वाढीव...अकोला  ः जिल्ह्यात रब्बी हंगामासाठी...
दुष्काळाची व्यथा मांडताना महिला...निल्लोड, जि. औरंगाबाद : विहिरींनी तळ गाठला, मक्‍...
कोल्हापूर जिल्ह्यात खरीप पिकांच्या...कोल्हापूर  : खरीप पिकांची काढणी वेगात...
सोलापुरातील अडचणीतील शेतकऱ्यांसाठी आश्‍...सोलापूर  ः सोलापूर जिल्ह्यात दुष्काळाची...
नगरमधील ४३३८ शेतकऱ्यांची शेतीमाल...नगर  ः आधारभूत किमतीने मूग, उडीद, सोयाबीनची...
जळगाव जिल्ह्यात ज्वारीच्या पेरणीला...जळगाव : जिल्ह्यात रब्बीतील ज्वारी पेरणीकडे...
ढगाळ वातावरणामध्ये द्राक्ष पिकात...सांगली, मिरज व सोलापूर येथील काही भागांमध्ये हलके...
हुमणी अळीचे एकात्मिक व्यवस्थापनगेल्या काही वर्षांपासून राज्याच्या विविध...
पुणे जिल्ह्यात रब्बीसाठी १९ हजार...पुणे : पुणे जिल्ह्यात रब्बी हंगामाची तयारी सुरू...
सोलापूर जिल्हा बॅंकेकडून ७० हजार...सोलापूर  : सोलापूर जिल्हा बॅंकेच्या सव्वा...
सोयाबीन खरेदी केंद्रे सुरू होईनातसातारा : जिल्ह्यात खरिप पिकांची काढणी अंतिम...
भाजीपाला सल्लासध्याच्या काळात बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेऊन...
कृषी सल्ला : ऊस, कापूस, तूर, गहू, हरभरा...ज्या ठिकाणी पाण्याचा ताण बसत आहे, त्या ठिकाणी...
हाताचा नाकाशी होणाऱ्या संपर्कातूनही...न्यूमोनियाकारक जिवाणू हा नाकाला हात लावणे,...
खानदेशात खरिपातील ज्वारीची आवक सुरुजळगाव : खानदेशात अनेक भागांत ज्वारीची मळणी जवळपास...
परभणी जिल्ह्यात मुगाची उत्पादकता एकरी १...परभणी : यंदा परभणी जिल्ह्यात मुगाची सरासरी...
पुणे जिल्ह्यात चाराटंचाईपुणे   ः पुणे जिल्ह्यातील पूर्व पट्ट्यात...
नगर - मराठवाड्यात पाण्यावरून संघर्षाची...नगर ः पुरेसा पाऊस झाला नसल्याने यंदा...
‘महसूल’च्या जागेवर चाऱ्याच्या...यवतमाळ  ः पांढरकवडा व राळेगाव तालुक्‍यांतील...
सातारा जिल्ह्यात ७७३ एकरांवर तुती लागवडसातारा  ः जिल्ह्यात रेशीम शेती करण्याकडे...