agricultural stories in marathi, agro vision, Phosphate rock an effective fertilizer in Kenya | Agrowon

रॉक फॉस्फेट ठरेल स्फुरदाचा स्वस्त पर्याय
वृत्तसेवा
रविवार, 11 फेब्रुवारी 2018

केनियातील पश्चिमेकडील भागामध्ये शेती अत्यंत अडचणीची ठरत आहे. या ठिकाणी शेतकरी वर्षातून एक किंवा दोन पिके घेत असले तरी पोषक घटकरहित माती ही मोठी समस्या ठरत आहे. त्यातच गरिबीचे प्रमाण मोठे असल्याने महागडी पारंपरिक खते विकत घेऊन वापरणे शक्य होत नाही. यावर रॉक फॉस्फेट या खनिजाच्या वापराचा पर्याय उपयुक्त ठरू शकत असल्याचे इल्लिनॉईज विद्यापीठातील कृषी महाविद्यालयात झालेल्या संशोधनातून लक्षात आले आहे.

केनियातील पश्चिमेकडील भागामध्ये शेती अत्यंत अडचणीची ठरत आहे. या ठिकाणी शेतकरी वर्षातून एक किंवा दोन पिके घेत असले तरी पोषक घटकरहित माती ही मोठी समस्या ठरत आहे. त्यातच गरिबीचे प्रमाण मोठे असल्याने महागडी पारंपरिक खते विकत घेऊन वापरणे शक्य होत नाही. यावर रॉक फॉस्फेट या खनिजाच्या वापराचा पर्याय उपयुक्त ठरू शकत असल्याचे इल्लिनॉईज विद्यापीठातील कृषी महाविद्यालयात झालेल्या संशोधनातून लक्षात आले आहे.

ट्रिपल सुपर फॉस्फेटसारखी पारंपरिक खते ही अत्यंत महाग असल्याने गरीब शेतकऱ्यांना विकत घेणे परवडत नाही. परिणामी हलक्या जमिनीमध्ये उत्पादन चांगले मिळत नाही. पर्यायाने अन्नसुरक्षेसाठी बिकट स्थिती निर्माण होते. यावर मात करण्यासाठी रॉक फॉस्फेट हे खनिज अत्यंत उपयुक्त ठरू शकते. इल्लिनॉईज विद्यापीठातील संशोधक मार्गेनॉट आणि सहकाऱ्यांनी कॅलिफोर्निया विद्यापीठ आणि नैरोबी येथील आंतरराष्ट्रीय उष्णकटिबंधीय कृषी केंद्रातील संशोधकांसह दोन स्फुरदयुक्त खतांचा दीर्घकालीन अभ्यास केला.

  • ट्रिपल सुपर फॉस्फेट (४५ टक्के स्फुरद) हे प्रामुख्याने मोरोक्को येथील खाणीतून आयात करावे लागते. हे खत प्रदेशातील आम्लधर्मी, लोहयुक्त जमिनीमध्ये चांगल्या प्रकारे विरघळते. मात्र, त्याची अधिक किंमत अडचणीची ठरते. तसेच अधिक लोह असलेल्या जमिनीमध्ये कमी सामू असताना त्यातील स्फुरद बांधले जाते. ते पिकांना वापरता येत नाही.
  • फॉस्फेट रॉक या खतामध्ये ८ ते १२ टक्के स्फुरद असून, ते तुलनेने स्वस्त आहे. ते आम्लधर्मी जमिनीमध्ये वापरण्यास योग्य आहे. त्याबद्दल माहिती देताना मार्गेनॉट यांनी सांगितले, की रॉक फॉस्फेट हे आपल्या दातांमध्ये किंवा हाडामध्ये आढळणाऱ्या कॅल्शिअम फॉस्फेटप्रमाणे आहे. ते कमी पीएच असलेल्या मातीमध्ये उपयुक्त ठरू शकते.
  • मका आणि वाटाणा या पिकांमध्ये रॉक फॉस्फेट, ट्रिपल सुपर फॉस्फेट आणि खतांचा अजिबात न वापरता प्रयोग करण्यात आले. तेरा हंगामाइतक्या दीर्घकाळ केलेल्या या अभ्यासामध्ये माती आणि पिकामध्ये उपलब्ध स्फुरदाचे प्रमाण मोजण्यात आले. लोहामुळे बंधनात अडकलेल्या स्फुरदाचे प्रमाण मोजण्यात आले. तसेच उपयुक्त सूक्ष्मजीवांवरील परीणामांचाही विचार करण्यात आला.
  •  टीएसपी आणि रॉक फॉस्फेट या दोन्हीची पिकातील उपलब्धता सारखीच आहे. मात्र, टीएसपी खतांच्या शेतामध्ये लोहामुळे ३३ टक्क्यांपेक्षा अधिक स्फुरद बांधले गेल्याने पिकांना उपलब्ध होत नसल्याचे आढळले.
  • रॉक फॉस्फेटच्या शेतामध्ये २९९ टक्के अधिक स्फुरद हा सूक्ष्मजीवांच्या कार्यामुळे अधिक उपलब्ध होत असल्याचे आढळले. 

रॉक फॉस्फेट हे सावकाश उपलब्ध होणारे खत असून, टीएसपी वेगाने मिळते. एकाच वेळी अधिक वापर केल्यास सूक्ष्मजीव आणि पिकांना उचलता येत नाही. पर्यायाने ते मातीमध्ये बद्ध होते.
मात्र, रॉक फॉस्फेटमुळे काही प्रमाणात आम्लता कमी होऊन मॅग्नेशिअम आणि कॅल्शिअमसारखे अन्य पोषक घटक उपलब्ध होण्यास मदत होते. त्याचा पिकांना फायदा होतो.
- अॅन्ड्र्यू मार्गेनॉट, संशोधक

इतर अॅग्रो विशेष
गोव्याचे मुख्यमंत्री मनोहर पर्रीकर...पणजी : देशाचे माजी संरक्षणमंत्री व गोव्याचे...
आडातच नाही तर पोहऱ्यात येणार कोठून? दुष्काळ पडल्याने पाण्यासाठी बोअर घेण्याची अक्षरशा...
कृषी पर्यवेक्षकांना पदोन्नती मिळाली, पण...पुणे : राज्यातील कृषी पर्यवेक्षकांना शासनाने मंडळ...
दुष्काळी मराठवाड्यात मार्चमध्येच ‘केसर'...केज, जि. बीड ः फळांचा राजा आंबा बाजारात...
मिरची पीक अंतिम टप्प्यातनंदुरबार (प्रतिनिधी) ः खानदेशातील मिरचीचे आगार...
सुधारित जोडओळ पद्धतीमुळे कपाशीतून...सोगोडा (जि. बुलढाणा) येथील विजय पातळे या कपाशी...
परभणी ठरले देशात उष्णपुणे : राज्यात अनेक ठिकाणी तापमान ३७ अंशांच्या...
द्राक्ष उत्पादकांची फसवणूक थांबणार कधी?नाशिक: नाशिक जिल्ह्यातील मुख्य अर्थकारण...
यवतमाळच्या अनिकेतने तयार केला फवारणीचा...यवतमाळ ः फवारणीमुळे होणाऱ्या विषबाधा सर्वदूर...
गोव्याचे मुख्यमंत्री मनोहर पर्रिकर...पणजी : गेल्या एक वर्षापासून अधिक काळ...
आधी धान्य घ्या, पैसे ऊस बिलातून घेतो...कोल्हापूर : केवळ उसाचे उत्पादन घेतल्याने आलेल्या...
खरीप आढावा बैठका जिल्हाधिकारी घेणारपुणे : दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर यंदा खरीप...
कृषिसेवक भरतीला न्यायाधीकरणाची मनाईपुणे : कृषिसेवक पदासाठी झालेल्या परीक्षेच्या...
लिंबावर काळ्या माशीचा प्रादुर्भावअकोला: लिंबू बागांमध्ये सध्या आंबिया बहर...
विदर्भात आज वादळी पावसाची शक्यतापुणे : वातावरणाच्या खालच्या थरात होत असलेल्या...
पीक बदलातून शेती केली किफायतशीर...जलसंपदा विभागात कार्यरत असणाऱ्या नारायण अात्माराम...
आत्मदहनाचा इशारा देणारे २३ शेतकरी...बुलडाणा: जिल्ह्यातील पेनटाकळी प्रकल्पाच्या...
‘ग्रीन होम एक्स्पो’ला पुण्यात प्रारंभपुणे : ‘सकाळ-अॅग्रोवन’च्या वतीने सेकंड होम,...
रेपो रेटघटीचा लाभ कोणाला?केंद्रीय अर्थसंकल्प, रिझर्व्ह बॅंकेचे द्वैमासिक...
यांत्रिकीकरण ः वास्तव आणि विपर्याससध्या राज्यभर विविध योजनांमधून अवजारे अनुदान...