agricultural stories in marathi, agro vision, polution of fungicides in honey bee hives | Agrowon

मधमाश्यांच्या वसाहतीत वाढतेय बुरशीनाशकांचे प्रदूषण
वृत्तसेवा
गुरुवार, 18 जानेवारी 2018

अमेरिकेतील इल्लिनॉईज विद्यापीठामध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये मधमाशा सामान्य साखरेच्या रसाच्या तुलनेमध्ये बुरशीनाशकांचे अंश असलेल्या साखरेच्या रसाला प्राधान्य देत असल्याचे दिसून आले आहे. वास्तविक बुरशीनाशकांमुळे मधमाश्‍यांच्या वसाहतीमध्ये प्रदूषण होत असल्याच्या बाबी सातत्याने पुढे येत असतानाच काही बुरशीनाशकांविषयी मधमाश्‍यांमधील आकर्षण हा अधिक अभ्यासाचा विषय होऊ शकतो. हे संशोधन ‘जर्नल सायंटिफिक रिपोर्टस्’मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

अमेरिकेतील इल्लिनॉईज विद्यापीठामध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये मधमाशा सामान्य साखरेच्या रसाच्या तुलनेमध्ये बुरशीनाशकांचे अंश असलेल्या साखरेच्या रसाला प्राधान्य देत असल्याचे दिसून आले आहे. वास्तविक बुरशीनाशकांमुळे मधमाश्‍यांच्या वसाहतीमध्ये प्रदूषण होत असल्याच्या बाबी सातत्याने पुढे येत असतानाच काही बुरशीनाशकांविषयी मधमाश्‍यांमधील आकर्षण हा अधिक अभ्यासाचा विषय होऊ शकतो. हे संशोधन ‘जर्नल सायंटिफिक रिपोर्टस्’मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

आजवर बुरशीनाशके आणि कीटकनाशकांच्या मधमाश्‍यांवरील विपरीत परिणामांची अनेक संशोधने प्रसिद्ध आहेत. मात्र, नव्याने झालेल्या एका संशोधनामध्ये क्लोरोथॅलोनीलचा वापर आणि बंबल बीमध्ये नोसेमा बोम्बी या बुरशी परजिवीचा आढळ या गोष्टी समांतरपणे चालत असल्याचे दिसून आले. त्याचप्रमाणे बंबल बीच्या चार प्रजातींच्या घटत्या संख्येशीही अधिक बुरशीनाशक वापराचा संबंध जोडण्यात आला आहे. त्याचप्रमाणे युरोपिय मधमाश्‍यांमध्ये विषारी संयुगांचे (बुरशीनाशकांसह) विपरीत कमी करणारी विकरे (एन्झायम्स) मर्यादित असून, त्याचा चयापचयाच्या क्षमतेवर परिणाम होत असल्याचे एका अभ्यासात आढळले आहे.

इल्लिनॉईज विद्यापीठ कीटकशास्त्र विभाग प्रमुख प्रा. मे बेरेन्बाऊम यांनी सांगितले, की बुरशीनाशकांचा परिणाम केवळ बुरशीवर होतो, असे लोक मानतात. मात्र, त्यांचा परिणाम वनस्पतींपेक्षाही प्राण्यांवर अधिक होतो. जे विषारी घटक बुरशींच्या प्रक्रियांना हानी पोचवतात, ते कीटकांसह प्राण्यांमध्येही हानी पोचवू शकतात.
२०१५ मध्ये झालेल्या एका अभ्यासात, युरोपीय मधमाशा आणि बंबल बीची एक प्रजाती ही निओनिकोटीनॉईड कीटकनाशकांचे अंश असलेल्या आहाराला अधिक प्राधान्य देत असल्याचे दिसून आले. त्याच्या अधिक चाचण्या घेण्यासाठी पोस्ट डॉक्टरल संशोधक लिंग-हसियू लियावो यांनी काही प्रयोग केले. तपासणीसाठीच्या रसायनाचा अंश असलेला साखरेचा द्रव आणि नुसता साखरेचा द्रव अशी दोन खाद्य ठिकाणे तयार केली. मधमाशा आपल्या खाद्याची मुक्तपणे निवड करू शकतील अशी रचना केली. या रसायनामध्ये नैसर्गिकरीत्या आढळणाऱ्या तीन बुरशीनाशके आणि दोन तणनाशकांच्या विविध प्रमाणांमध्ये समावेश होता. चाचणीमध्ये नैसर्गिकरीत्या रसायनांचे अंश असलेल्या द्रवाला मधमाश्‍यांनी प्राधान्य दिल्याचे दिसले. उदा. साखरेच्या द्रवामध्ये ग्लायफोसेटचे प्रमाण १० पीपीबीपर्यंत असल्यास त्याकडे मधमाशा आकर्षिल्या गेल्या. त्यापेक्षा अधिक प्रमाण असताना मात्र मधमाशा तिकडे फिरकल्या नाहीत. अशीच बाब क्लोरोथॅलोनीलचे प्रमाण ०.५ आणि ५० पीपीबीपर्यंत असताना मधमाश्‍यांमध्ये आकर्षण दिसून आले. मात्र, ५०० पीपीबी प्रमाण असताना मधमाशा आल्याच नाहीत.

  • प्रा. बेरेन्बाऊम यांनी सांगितले, की यावरून मधमाशा बुरशीनाशकांना केवळ टाळतातच असे नाही, तर काही मात्रेमध्ये आहारात घेत असल्याचे दिसून आले. कदाचित मधमाश्‍यांच्या पोळ्यामध्ये बुरशीनाशकांचे अधिक अंश सापडण्याचेही हेच कारण असावे. उत्क्रांतीच्या इतिहासामध्ये बुरशीनाशकांना प्राधान्य देण्याची बाब वैशिष्ट्यपूर्ण ठरायला हरकत नाही.
  • कामकरी मधमाशा वसंताच्या सुरवातीपासून फुलोरा संपेपर्यंत कार्यरत असतात. या हंगामामध्ये त्या विविध वनस्पतींच्या फुलोऱ्यांवर अवलंबून असतात. कदाचित नावीन्यपूर्ण आहाराच्या शोधामध्ये मधमाशा या रसायनयुक्त द्रवांकडे आकर्षित होत असतील.
  • मधमाश्यांच्या वसाहतीमध्ये येणाऱ्या व्हरोवा परजिवी कोळ्यांना नियंत्रित ठेवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या कोळीनाशकांच्या चयापचयावर या बुरशीनाशकांच्या संपर्कामुळे परिणाम होतो. हे अधिक धोकादायक आहे.
  • या रसायनांच्या प्रमाणावरूनच त्यांचा विषारीपणा ठरतो. ज्या वेळी विषारी घटक हे पचविण्याच्या क्षमतेपेक्षा अधिक होतात, त्यानंतरच तोपर्यंत उपाचारासाठी वापरले जाणारे रसायनही विषारी ठरू शकते. ज्यावेळी अनेक कीडनाशकांच्या संपर्कात मधमाशा येतात, त्यावेळी हाच प्रकार घडत असल्याचे बेरेन्बाऊम यांनी सांगितले.

इतर ताज्या घडामोडी
फुलोरा अवस्थेतील द्राक्ष बागेचे...द्राक्ष लागवड विभागात पाऊस झाल्याने बागेच्या...
साताऱ्यात शेवगा प्रतिक्विंटल ५००० ते...सातारा ः येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीत मंगळवारी...
`दुष्काळाबाबत उपाययोजनांसाठी स्वतंत्र...पुणे  ः दुष्काळ आणि योजनांच्या माध्यमातून...
वऱ्हाडात काही ठिकाणी अवकाळी पाऊसअकोला : वऱ्हाडात मंगळवारी (ता.२०) सकाळ पर्यंतच्या...
साताऱ्यातील प्रमुख धरणांत ७१ टक्क्यांवर...सातारा  ः जिल्ह्यातील सर्वत्र प्रमुख...
अमरावती जिल्ह्यात रब्बीचे ५० टक्‍के...अमरावती : जिल्ह्यात सरासरीच्या तुलनेत कमी पाऊस...
मालावी देशातील हापूस पुण्यात दाखलपुणे ः दक्षिण अफ्रिका खंडातील मालावी देशातील...
सोलापुरात सलग दुसऱ्या दिवशी पाऊससोलापूर : सोलापूर जिल्ह्यात ठिकठिकाणी सोमवारी...
नव्या सहकारी संस्थांना भागभांडवल :...नाशिक : सहकार खात्याने नावीन्यपूर्ण सहकारी संस्था...
पुणे जिल्ह्यातील चार तालुक्यांत काही...पुणे ः पुणे जिल्ह्यात दोन दिवसांपासून ढगाळ हवामान...
हिरज येथे रेशीम कोषाची बाजारपेठसोलापूर : राज्यातील रेशीम कोष उत्पादक शेतकरी व...
संगमनेरच्या पश्‍चिम भागाला पाऊस,...संगमनेर, जि. नगर ः तालुक्‍याच्या पश्‍चिम भागात...
कोल्हापुरात ऐन हंगामातच गुऱ्हाळघरे शांतकोल्हापूर  : यंदा गूळ दरात काहीशी वाढ...
दुष्काळ, आरक्षणाच्या मुद्द्यांवर विधान...मुंबई : दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना तातडीने मदत...
परिषदेत पहिल्याच दिवशी राज्य सरकारची...मुंबई : विधान परिषदेचे पहिले विरोधी पक्षनेते...
जुन्नर तालुक्यात द्राक्ष बागांवर...नारायणगाव, जि. पुणे : जुन्नर तालुक्‍यातील द्राक्ष...
कर्जमुक्तीसह विविध मागण्यांसाठी...परभणी  : मानवत तालुक्यासह जिल्ह्यातील...
नाशिक जिल्ह्यात ३५०० द्राक्षप्लॉटची...नाशिक  : युरोपियन राष्ट्रांसह रशिया आणि अन्य...
शेतकऱ्यांनो, आत्महत्या करू नका ः आदित्य...बुलडाणा   ः तुम्ही संकटात असताना...
काकडी, दोडका, कारल्याच्या दरात सुधारणापुणे : गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...