agricultural stories in marathi, agro vision, remote sencing for forest survey | Agrowon

रिमोट सेन्सिंग तंत्राने जंगलाचे निरीक्षण होईल सोपे
वृत्तसेवा
शनिवार, 18 नोव्हेंबर 2017

जंगली पर्यावरणातील उत्पादकता आणि स्थिरता ही मुख्यतः वैविध्यावर अवलंबून असते. त्याचे मापन करण्याची नवी पद्धती झुरीच विद्यापीठातील संशोधकांनी विकसित केली आहे. त्याद्वारे मापनासोबतच विविधतेचा विविध पातळीवर नकाशाही मिळवतात. अगदी एका झाडापासून आणि एखाद्या संपूर्ण प्रजातींचा विविध प्रमाणामध्ये नकाशा मिळवता येतो. त्यासाठी विमानाद्वारे एअर सेन्सिंग तंत्राचा वापर केला जातो. भविष्यात उपग्रहाद्वारे जंगलाचे मॅपिंग करण्याच्या अचूक पद्धती शक्य होऊ शकतील.

जंगली पर्यावरणातील उत्पादकता आणि स्थिरता ही मुख्यतः वैविध्यावर अवलंबून असते. त्याचे मापन करण्याची नवी पद्धती झुरीच विद्यापीठातील संशोधकांनी विकसित केली आहे. त्याद्वारे मापनासोबतच विविधतेचा विविध पातळीवर नकाशाही मिळवतात. अगदी एका झाडापासून आणि एखाद्या संपूर्ण प्रजातींचा विविध प्रमाणामध्ये नकाशा मिळवता येतो. त्यासाठी विमानाद्वारे एअर सेन्सिंग तंत्राचा वापर केला जातो. भविष्यात उपग्रहाद्वारे जंगलाचे मॅपिंग करण्याच्या अचूक पद्धती शक्य होऊ शकतील.

पर्यावरण अभ्यासामध्ये वनस्पतींची विविधता आणि एकूण पर्यावरणाच्या सक्रियतेचा उत्तम संबंध असल्याचे मानले जाते. ज्या जंगलामध्ये अधिक पर्यावरणीय सक्रियता असते, ती अधिक उत्पादक व स्थिर असल्याचे दिसून येते. अशी जंगले पर्यावरणातील बदलांनाही चांगल्या प्रकारे सामोरी जात असल्याचे स्पष्ट होते. त्याच प्रकारे रोग किडीचा उद्रेक, वणवे आणि चक्रिवादळे यांसाठीही ती कमी संवेदनशील असतात. आकाशातून जंगलातील वनस्पतींची विविधता मोजण्यासाठी शरीरशास्त्रीय निकष आणि अन्य घटकांचा आधार घेतला जातो. पूर्वी या कामासाठी प्रत्यक्ष जंगलांचे माणसांद्वारे सर्वेक्षण केले जात असे. यामध्ये अधिक कुशल माणसांची गरज असे. अर्थात, त्यातही वनस्पतींची संख्या आणि प्रजाती यावर मर्यादा येत. यावर मात करण्यासाठी झुरीच विद्यापीठ आणि कॅलिफोर्निया तंत्र संस्था, नासा येथील संशोधकांनी एकत्र रिमोट सेन्सिंग तंत्राचा वापर करत नवीन पद्धती विकसित केली आहे. त्याद्वारे लहान किंवा मोठ्या जंगलातील सक्रिय विविधता, प्रजातीविरहित विस्तृत माहिती मिळवणे शक्य होते.

  • या पद्धतीचा वापर करून लेगेर्न पर्वतीय प्रदेशातील थंड भागातील जंगलांचे निरीक्षण केले. याद्वारे एकाच वेळी संपू्र्ण जंगलाचा अभ्यास करण्याची संधी मिळाली. जंगलातील वनस्पतींच्या पाने किंवा कॅनोपीचे वरून निरीक्षण करून अभ्यास करण्यात आल्याचे मायकेल स्केपमॅन यांनी सांगितले. ते भौगोलिक विभागातील रिमोट सेन्सिंग प्रयोगशाळेमध्ये कार्यरत आहेत.
  • लेसर स्कॅनिंग तंत्रामुळे संशोधकांना कॅनोपीतील उंची, पानांचे प्रमाण आणि फांद्यांची घनता याविषयी माहिती मिळवणे शक्य झाले. त्यातून कॅनोपिच्या विविध थरांपर्यंत पोचणाऱ्या सूर्यप्रकाशाचाही वेध घेता येतो. त्याचप्रमाणे कार्बन डायऑक्साइड आणि त्याचा वनस्पतींकडून होणारा वापर याविषयी माहिती मिळते. या साऱ्या घटकांच्या इमेजिंग स्पेक्ट्रोस्कोपी तंत्राद्वारे प्रतिमाही मिळवता येतात. त्यावरून जंगलाच्या एकूण आरोग्याचा वेध घेणे शक्य होते.
  • चाचणीमध्ये पानांच्या विविध पातळीवर माहिती मिळवून त्याचे तुलनात्मक विश्लेषणही करण्यात आले. तसेच ज्या भागामध्ये कोरडी, तीव्र उताराची आणि खडकाळ माती होती, तेथील वनस्पतींच्या वाढीचा अभ्यास केला.
  • भविष्यामध्ये अवकाशातून विशेषतः उपग्रहाद्वारे अशा प्रकारे निरीक्षण करणे शक्य होऊ शकते. त्यामुळे अत्यंत कमी मनुष्यबळामध्ये अधिक माहिती एकाच वेळी मिळवणे शक्य होईल, अशा आशा आहे.

इतर ताज्या घडामोडी
कोबीवरील भुरी, घाण्या रोगनियंत्रणराज्यात गेल्या काही दिवसांत अवकाळी पाऊस व गारपीट...
अधिक उत्पादन, साखर उताऱ्यासाठी फुले १०,...ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना अधिक उत्पादन देणाऱ्या...
स्थलांतरित गावांतही मिळणार रेशनचे...नगर : रोजगारासाठी गाव सोडलेल्या कुटुंबांना आता...
नाशिक विभाग ‘मनरेगा’ची मजुरी जमा...नाशिक  : महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण...
शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांसाठी पेटून उठासेलू, जि. परभणी : कधी गारपीट, कधी अवकाळी पाऊस,...
बायफचा फ्रान्स सरकारकडून गौरव पुणे : पशुसंवर्धन, ग्रामविकास व शेती क्षेत्रात...
परभणी जिल्ह्यातील १४ हजार जनावरांना इअर...परभणी : पशुसंवर्धन विभागांतर्गत राबविण्यात येत...
जळगाव जिल्ह्यात हवामानाचा बाजरी उगवणीवर...जळगाव  ः जिल्ह्यात बाजरीची पेरणी काही...
कर्जमाफीच्या २१ लाख शेतकऱ्यांचे खाते '...यवतमाळ : कर्जमाफी अंतिम टप्प्यात आली आहे....
नगर जिल्ह्यात `नरेगा’च्या कामांवर...नगर : मजुरांना रोजगार मिळावा म्हणून राबवल्या...
वऱ्हाडात कांदा बिजोत्पादनाला गारपिटीचा...अकोला ः कांदा बिजोत्पादनाचे मोठे क्षेत्र असणाऱ्या...
हमीभाव : धूळफेकीचे चक्र पूर्ण सत्तेवर येण्यापूर्वी दिलेली आश्वासने सत्तेवर...
सरकारने शेतकऱ्यांची फसवणूक थांबवावी :...दीडपट हमीभावाची सरकारची घोषणा ही शुद्ध बनवाबनवी...
उत्पादन खर्चाबद्दल खुलासा करावा : डॉ....केंद्र सरकारने आगामी खरिपात सर्व अघोषित पिकांसाठी...
मराठवाड्यातील लघू प्रकल्प आले २७ टक्‍क्...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८६४ लघू, मध्यम, मोठ्या...
गारपीटग्रस्त केळी बाग सुधारणेच्या...अवकाळी पाऊस व गारपिटीमुळे  केळी पिकाचे कमी-...
नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत १५...नांदेड : केंद्र शासनाच्या किंमत समर्थन...
जळगाव जिल्हा परिषदेच्या अर्थसंकल्पात...जळगाव  : जिल्हा परिषदेचा अर्थसंकल्प यंदा सहा...
ब्रॉयलर्स बाजार दहा रुपयांनी उसळला,...ब्रॉयलर्सचा बाजार अपेक्षेप्रमाणे जोरदार उसळी...
पुण्यात कलिंगड, खरबुजाच्या आवकेत वाढपुणे : गुलटेकडी येथील बाजार समितीमध्ये...