agricultural stories in marathi, agro vision, Root discovery may lead to crops that need less fertilizer | Agrowon

वाटाण्याच्या मुळांतील वैशिष्ट्यपूर्ण गुणधर्मांचा घेतला शोध
वृत्तसेवा
बुधवार, 24 जानेवारी 2018

पिकांची पांढरी मुळे ही खतांच्या शोषणामध्ये मोलाची भूमिका निभावतात. वाटाणावर्गीय पिके ही या मुळ्यांच्या वाढीसाठी द्वितीय मुळांची वाढ काही प्रमाणात मर्यादित करत असल्याचे अमेरिकेमध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये दिसून आले आहे. यामुळे वाढीच्या सुरवातीच्या टप्प्यामध्ये आवश्यक असलेला स्फुरदयुक्त खतांचे शोषण अधिक प्रमाणात होण्यास मदत होते. या संशोधनाचा लाभ पीक पैदासकारांना अन्नद्रव्यांची कमतरता असलेल्या जमिनीमध्ये अधिक उत्पादकता असलेल्या जातीच्या पैदास करण्यासाठी होऊ शकतो. हे संशोधन ‘प्लॅंट फिजिओलॉजी’च्या जानेवारी महिन्याच्या अंकामध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

पिकांची पांढरी मुळे ही खतांच्या शोषणामध्ये मोलाची भूमिका निभावतात. वाटाणावर्गीय पिके ही या मुळ्यांच्या वाढीसाठी द्वितीय मुळांची वाढ काही प्रमाणात मर्यादित करत असल्याचे अमेरिकेमध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये दिसून आले आहे. यामुळे वाढीच्या सुरवातीच्या टप्प्यामध्ये आवश्यक असलेला स्फुरदयुक्त खतांचे शोषण अधिक प्रमाणात होण्यास मदत होते. या संशोधनाचा लाभ पीक पैदासकारांना अन्नद्रव्यांची कमतरता असलेल्या जमिनीमध्ये अधिक उत्पादकता असलेल्या जातीच्या पैदास करण्यासाठी होऊ शकतो. हे संशोधन ‘प्लॅंट फिजिओलॉजी’च्या जानेवारी महिन्याच्या अंकामध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

स्फुरदाची कमतरता असलेल्या जमिनीमध्ये पिकांच्या सुरवातीच्या मुळाच्या वाढीवर विपरीत परिणाम होतो. या ताणस्थितीमध्ये पिकांची नेमकी अवस्था कशी असते, आणि ती त्याला कशाप्रकारे सामोरी जातात, याविषयी अमेरिकेतील पेन स्टेट युनिव्हर्सिटीतील जोनाथन लिंच लॅबमध्ये वाटाण्यावर प्रयोग करण्यात आले. वाटाण्याच्या मुळाच्या वाढीमध्ये या स्थितीमध्ये काही बदल होत असल्याचे त्यांना आढळले. मुळांची लांबी वाढणे ही प्राथमिक वाढ असे, तर जाडी वाढण्याला द्वितीय वाढ असे संबोधले जाते. स्फुरदाचा ताण असताना वाटाणारोपे ही लांब आणि पातळ मुळे सोडतात. त्याचा फायदा अधिक प्रमाणात स्फुरदाच्या शोषणासाठी होतो. याविषयी माहिती देताना मुख्य संशोधन ख्रिस्तोफर स्ट्रोक यांनी सांगितले, की अडचणीच्या स्थितीला तोंड देण्यासाठी वनस्पतीमध्ये नैसर्गिक संरचना तयार असते. स्फुरदाच्या कमतरतेमध्ये ती कार्यान्वित होते. सध्या जगभरामध्ये मातीमध्ये स्फुरदाची कमतरता असलेल्या जमिनी वाढत आहेत. अशा वेळी स्फुरदाचे योग्य प्रकारे शोषण करण्याची क्षमता पिकांमध्ये अधिक मात्रेमध्ये तयार करण्याची आवश्यकता निर्माण होत आहे. अशा जातींच्या पैदाशीसाठी या क्षमतेमागील नेमक्या यंत्रणेचा शोध घेण्यात येत आहे.

वाटाणा हे पीक विकसनशील देशामध्येही अत्यंत महत्त्वाचे पीक असून, सबसहारण आफ्रिका, मध्य आणि दक्षिण अमेरिका येथे प्रामुख्याने लागवड केली जाते. मांसाहार न करणाऱ्या लोकांसाठी मानवी आहारातील पोषक घटक आणि प्रथिनांच्या पूर्ततेसाठी ही पिके उपयुक्त ठरतात. हे पीक ज्या विभागात घेतले जाते, त्या विभागातील जमिनी या मुख्यत आम्लधर्मीय आणि स्फुरदाची आत्यंतिक कमतरता असलेल्या आहेत. अशा स्थितीमध्ये उपलब्ध खतांचे शोषण करण्याची क्षमता वाढविण्याच्या उद्देशाने या संशोधनाला सुरवात झाली.

  • खास स्फुरदाची कमतरता असलेली स्थिती निर्माण करून प्रक्षेत्रामध्ये प्रयोग करण्यात आले. त्याचप्रमाणे संगणकीय प्रारूपाची मदत घेण्यात आली. मुळांचे मोजमाप घेण्यासाठी लेसर अब्लेशन टोमोग्राफी तंत्र वापरले. त्यामुळे प्रतिदिन हजारो मुळांचे नमुने वेगाने तपासणेही शक्य झाले.
  • स्फुरदाच्या ताणस्थितीमध्ये प्राथमिक मुळांच्या वाढीसाठी द्वितीय मुळांच्या वाढीवर मर्यादा येत असल्याचे स्पष्ट दिसून आले.
  • काही रोपांमध्ये हा गुणधर्म लक्षणीय स्वरूपामध्ये आढळला.
  • नव्या वाटाणा जातींच्या निर्मितीसाठी कोलंबिया येथील अमेरिकी कृषी विभाग, होन्डुरास, मोझांबिक, झांबिया आणि मालावी येथील पीक पैदासकारांशी सरळ संपर्क साधण्यात आला आहे. या सर्वांच्या एकत्रित प्रयत्नांतून विकसनशील देशामध्ये लागवडयोग्य काही जाती तयार करण्यात येत आहेत.

इतर ताज्या घडामोडी
फुलोरा अवस्थेतील द्राक्ष बागेचे...द्राक्ष लागवड विभागात पाऊस झाल्याने बागेच्या...
साताऱ्यात शेवगा प्रतिक्विंटल ५००० ते...सातारा ः येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीत मंगळवारी...
`दुष्काळाबाबत उपाययोजनांसाठी स्वतंत्र...पुणे  ः दुष्काळ आणि योजनांच्या माध्यमातून...
वऱ्हाडात काही ठिकाणी अवकाळी पाऊसअकोला : वऱ्हाडात मंगळवारी (ता.२०) सकाळ पर्यंतच्या...
साताऱ्यातील प्रमुख धरणांत ७१ टक्क्यांवर...सातारा  ः जिल्ह्यातील सर्वत्र प्रमुख...
अमरावती जिल्ह्यात रब्बीचे ५० टक्‍के...अमरावती : जिल्ह्यात सरासरीच्या तुलनेत कमी पाऊस...
मालावी देशातील हापूस पुण्यात दाखलपुणे ः दक्षिण अफ्रिका खंडातील मालावी देशातील...
सोलापुरात सलग दुसऱ्या दिवशी पाऊससोलापूर : सोलापूर जिल्ह्यात ठिकठिकाणी सोमवारी...
नव्या सहकारी संस्थांना भागभांडवल :...नाशिक : सहकार खात्याने नावीन्यपूर्ण सहकारी संस्था...
पुणे जिल्ह्यातील चार तालुक्यांत काही...पुणे ः पुणे जिल्ह्यात दोन दिवसांपासून ढगाळ हवामान...
हिरज येथे रेशीम कोषाची बाजारपेठसोलापूर : राज्यातील रेशीम कोष उत्पादक शेतकरी व...
संगमनेरच्या पश्‍चिम भागाला पाऊस,...संगमनेर, जि. नगर ः तालुक्‍याच्या पश्‍चिम भागात...
कोल्हापुरात ऐन हंगामातच गुऱ्हाळघरे शांतकोल्हापूर  : यंदा गूळ दरात काहीशी वाढ...
दुष्काळ, आरक्षणाच्या मुद्द्यांवर विधान...मुंबई : दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना तातडीने मदत...
परिषदेत पहिल्याच दिवशी राज्य सरकारची...मुंबई : विधान परिषदेचे पहिले विरोधी पक्षनेते...
जुन्नर तालुक्यात द्राक्ष बागांवर...नारायणगाव, जि. पुणे : जुन्नर तालुक्‍यातील द्राक्ष...
कर्जमुक्तीसह विविध मागण्यांसाठी...परभणी  : मानवत तालुक्यासह जिल्ह्यातील...
नाशिक जिल्ह्यात ३५०० द्राक्षप्लॉटची...नाशिक  : युरोपियन राष्ट्रांसह रशिया आणि अन्य...
शेतकऱ्यांनो, आत्महत्या करू नका ः आदित्य...बुलडाणा   ः तुम्ही संकटात असताना...
काकडी, दोडका, कारल्याच्या दरात सुधारणापुणे : गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...