agricultural stories in marathi, agro vision, Root discovery may lead to crops that need less fertilizer | Agrowon

वाटाण्याच्या मुळांतील वैशिष्ट्यपूर्ण गुणधर्मांचा घेतला शोध
वृत्तसेवा
बुधवार, 24 जानेवारी 2018

पिकांची पांढरी मुळे ही खतांच्या शोषणामध्ये मोलाची भूमिका निभावतात. वाटाणावर्गीय पिके ही या मुळ्यांच्या वाढीसाठी द्वितीय मुळांची वाढ काही प्रमाणात मर्यादित करत असल्याचे अमेरिकेमध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये दिसून आले आहे. यामुळे वाढीच्या सुरवातीच्या टप्प्यामध्ये आवश्यक असलेला स्फुरदयुक्त खतांचे शोषण अधिक प्रमाणात होण्यास मदत होते. या संशोधनाचा लाभ पीक पैदासकारांना अन्नद्रव्यांची कमतरता असलेल्या जमिनीमध्ये अधिक उत्पादकता असलेल्या जातीच्या पैदास करण्यासाठी होऊ शकतो. हे संशोधन ‘प्लॅंट फिजिओलॉजी’च्या जानेवारी महिन्याच्या अंकामध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

पिकांची पांढरी मुळे ही खतांच्या शोषणामध्ये मोलाची भूमिका निभावतात. वाटाणावर्गीय पिके ही या मुळ्यांच्या वाढीसाठी द्वितीय मुळांची वाढ काही प्रमाणात मर्यादित करत असल्याचे अमेरिकेमध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये दिसून आले आहे. यामुळे वाढीच्या सुरवातीच्या टप्प्यामध्ये आवश्यक असलेला स्फुरदयुक्त खतांचे शोषण अधिक प्रमाणात होण्यास मदत होते. या संशोधनाचा लाभ पीक पैदासकारांना अन्नद्रव्यांची कमतरता असलेल्या जमिनीमध्ये अधिक उत्पादकता असलेल्या जातीच्या पैदास करण्यासाठी होऊ शकतो. हे संशोधन ‘प्लॅंट फिजिओलॉजी’च्या जानेवारी महिन्याच्या अंकामध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

स्फुरदाची कमतरता असलेल्या जमिनीमध्ये पिकांच्या सुरवातीच्या मुळाच्या वाढीवर विपरीत परिणाम होतो. या ताणस्थितीमध्ये पिकांची नेमकी अवस्था कशी असते, आणि ती त्याला कशाप्रकारे सामोरी जातात, याविषयी अमेरिकेतील पेन स्टेट युनिव्हर्सिटीतील जोनाथन लिंच लॅबमध्ये वाटाण्यावर प्रयोग करण्यात आले. वाटाण्याच्या मुळाच्या वाढीमध्ये या स्थितीमध्ये काही बदल होत असल्याचे त्यांना आढळले. मुळांची लांबी वाढणे ही प्राथमिक वाढ असे, तर जाडी वाढण्याला द्वितीय वाढ असे संबोधले जाते. स्फुरदाचा ताण असताना वाटाणारोपे ही लांब आणि पातळ मुळे सोडतात. त्याचा फायदा अधिक प्रमाणात स्फुरदाच्या शोषणासाठी होतो. याविषयी माहिती देताना मुख्य संशोधन ख्रिस्तोफर स्ट्रोक यांनी सांगितले, की अडचणीच्या स्थितीला तोंड देण्यासाठी वनस्पतीमध्ये नैसर्गिक संरचना तयार असते. स्फुरदाच्या कमतरतेमध्ये ती कार्यान्वित होते. सध्या जगभरामध्ये मातीमध्ये स्फुरदाची कमतरता असलेल्या जमिनी वाढत आहेत. अशा वेळी स्फुरदाचे योग्य प्रकारे शोषण करण्याची क्षमता पिकांमध्ये अधिक मात्रेमध्ये तयार करण्याची आवश्यकता निर्माण होत आहे. अशा जातींच्या पैदाशीसाठी या क्षमतेमागील नेमक्या यंत्रणेचा शोध घेण्यात येत आहे.

वाटाणा हे पीक विकसनशील देशामध्येही अत्यंत महत्त्वाचे पीक असून, सबसहारण आफ्रिका, मध्य आणि दक्षिण अमेरिका येथे प्रामुख्याने लागवड केली जाते. मांसाहार न करणाऱ्या लोकांसाठी मानवी आहारातील पोषक घटक आणि प्रथिनांच्या पूर्ततेसाठी ही पिके उपयुक्त ठरतात. हे पीक ज्या विभागात घेतले जाते, त्या विभागातील जमिनी या मुख्यत आम्लधर्मीय आणि स्फुरदाची आत्यंतिक कमतरता असलेल्या आहेत. अशा स्थितीमध्ये उपलब्ध खतांचे शोषण करण्याची क्षमता वाढविण्याच्या उद्देशाने या संशोधनाला सुरवात झाली.

  • खास स्फुरदाची कमतरता असलेली स्थिती निर्माण करून प्रक्षेत्रामध्ये प्रयोग करण्यात आले. त्याचप्रमाणे संगणकीय प्रारूपाची मदत घेण्यात आली. मुळांचे मोजमाप घेण्यासाठी लेसर अब्लेशन टोमोग्राफी तंत्र वापरले. त्यामुळे प्रतिदिन हजारो मुळांचे नमुने वेगाने तपासणेही शक्य झाले.
  • स्फुरदाच्या ताणस्थितीमध्ये प्राथमिक मुळांच्या वाढीसाठी द्वितीय मुळांच्या वाढीवर मर्यादा येत असल्याचे स्पष्ट दिसून आले.
  • काही रोपांमध्ये हा गुणधर्म लक्षणीय स्वरूपामध्ये आढळला.
  • नव्या वाटाणा जातींच्या निर्मितीसाठी कोलंबिया येथील अमेरिकी कृषी विभाग, होन्डुरास, मोझांबिक, झांबिया आणि मालावी येथील पीक पैदासकारांशी सरळ संपर्क साधण्यात आला आहे. या सर्वांच्या एकत्रित प्रयत्नांतून विकसनशील देशामध्ये लागवडयोग्य काही जाती तयार करण्यात येत आहेत.

इतर ताज्या घडामोडी
मराठवाड्यातील लघू प्रकल्प आले २७ टक्‍क्...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८६४ लघू, मध्यम, मोठ्या...
गारपीटग्रस्त केळी बाग सुधारणेच्या...अवकाळी पाऊस व गारपिटीमुळे  केळी पिकाचे कमी-...
नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत १५...नांदेड : केंद्र शासनाच्या किंमत समर्थन...
जळगाव जिल्हा परिषदेच्या अर्थसंकल्पात...जळगाव  : जिल्हा परिषदेचा अर्थसंकल्प यंदा सहा...
ब्रॉयलर्स बाजार दहा रुपयांनी उसळला,...ब्रॉयलर्सचा बाजार अपेक्षेप्रमाणे जोरदार उसळी...
पुण्यात कलिंगड, खरबुजाच्या आवकेत वाढपुणे : गुलटेकडी येथील बाजार समितीमध्ये...
'मॅग्नेटिक महाराष्ट्र'चे आज उद्‌घाटनमुंबई : राज्याच्या औद्योगिक वाढीसाठी उपयुक्त ठरणा...
उत्तम निचऱ्याच्या जमिनीत पपई लागवड...पपई फळपिकाच्या लागवडीसाठी उत्तम निचऱ्याची जमीन...
जमिनीतील जिवाणूंच्या गुणसूत्रीय रचनांचा...जमीन ही पिकाचे उत्पादन घेण्यासाठी एकमेव परिपूर्ण...
तुटपुंजी मदत नको, शंभर टक्के भरपाई द्या...अकोला : गारपिटीने नुकसान झालेल्या...
ग्रामीण भागातील अतिक्रमित घरे नियमित...मुंबई : ग्रामीण महाराष्ट्रातील शासकीय जमिनींवरील...
राज्यातील २६ रेशीम खरेदी केंद्रे बंदसांगली ः कमी गुंतवणूक, खात्रीशीर व कायमची...
शिवनेरीवर उद्या शिवजन्मोत्सव सोहळापुणे : छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या जयंतीनिमित्त...
नगर जिल्ह्यात सव्वातीन हजार हेक्‍टरवर...नगर : नगर जिल्ह्यामध्ये महाबीजतर्फे गहू, ज्वारी,...
बदलत्या वातावरणाचा केळीला फटका जळगाव : हिवाळ्याच्या शेवटच्या कालावधीत विषम...
‘ग्रामस्थांचा विरोध असेल तर नाणार...मुंबई : कोकणातील नाणार रिफायनरी प्रकल्पाच्या...
आपले सरकारचे संगणकचालक सात...मुंबई : ग्रामविकास व माहिती तंत्रज्ञान...
जाहीर केलेला हप्ता द्या ः राजू शेट्टीकोल्हापूर : कोल्हापुरातील साखर कारखान्यांनी जाहीर...
औरंगाबाद येथे हमीभावाने शेतमाल...औरंगाबाद (प्रतिनिधी) : शेतीमालाची शासनानेच ठरवून...
सत्तर वर्षे होऊनही शेतकऱ्यांच्या...राळेगणसिद्धी, जि. नगर : देशाला स्वतंत्र...