agricultural stories in marathi, agro vision, Soil fungi may help determine the resilience of forests to environmental change | Agrowon

वातावरणाशी जुळवून घेण्यासाठी जंगलांना होतो बुरशींचा फायदा
वृत्तसेवा
मंगळवार, 20 मार्च 2018

पर्यावरणातील बदलांशी जुळवून घेण्याच्या वनस्पतींच्या क्षमतेमध्ये वाढ होण्यासाठी मातीतील बुरशींची मदत होऊ शकत असल्याचे संशोधनात पुढे आले आहे. मातीतील बुरशी आणि त्यांचा पर्यावरणावरील नेमका परिणाम तपासण्यासाठी कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील सहायक प्रा. काई झू यांनी जमिनीपासून टोकाकडे ऐवजी टोकाकडून जमिनीकडे (‘बॉटम अप’पेक्षाही ‘टॉप बॉटम अॅप्रोच’) असे नावीन्यपूर्ण धोरण वापरले आहे. त्यामुळे उपग्रहातून मिळणाऱ्या प्रतिमांद्वारेही जमिनीतील विविध घटकांचा वेध घेणे शक्य होऊ शकते.

पर्यावरणातील बदलांशी जुळवून घेण्याच्या वनस्पतींच्या क्षमतेमध्ये वाढ होण्यासाठी मातीतील बुरशींची मदत होऊ शकत असल्याचे संशोधनात पुढे आले आहे. मातीतील बुरशी आणि त्यांचा पर्यावरणावरील नेमका परिणाम तपासण्यासाठी कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील सहायक प्रा. काई झू यांनी जमिनीपासून टोकाकडे ऐवजी टोकाकडून जमिनीकडे (‘बॉटम अप’पेक्षाही ‘टॉप बॉटम अॅप्रोच’) असे नावीन्यपूर्ण धोरण वापरले आहे. त्यामुळे उपग्रहातून मिळणाऱ्या प्रतिमांद्वारेही जमिनीतील विविध घटकांचा वेध घेणे शक्य होऊ शकते.

निसर्गामध्ये सहजिवी संबंधांचे महत्त्व मोठे आहे. एकमेकांच्या सहकार्यांतून मातीतील बुरशी आणि वनस्पतींची मुळे विविध अन्नद्रव्यांची देवाणघेवाण करतात. मातीच्या आत अंधारात होणाऱ्या या प्रक्रियांचा परणाम वनस्पतींच्या वाढीवर मोठ्या प्रमाणात होत असतो. वातावरणातील बदलांशी जुळवून घेण्यासाठी या बुरशी उपयुक्त ठरत असल्याचे सांताक्रूझ येथील कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील सहायक प्रा. काई झू यांनी केलेल्या अभ्यासात पुढे आले आहे.

वातावणातील बदलांची तीव्रता वेगाने वाढत असताना, त्याला जंगलांचा प्रतिसाद तुलनेने कमी आहे. तो वाढवण्यासाठी कोणते घटक उपयुक्त ठरू शकतील, याबाबत अभ्यास करण्यात आला. जंगलामध्ये झाडांची वाढ ही प्रामुख्याने मातीमध्ये उपलब्ध असलेल्या अन्नद्रव्यांच्या उपलब्धतेवर अवलंबून असते. सेंद्रिय कर्बांचे वहन करण्यामध्ये पर्यावरणातील विशेषतः झाडांच्या मुळांवर वाढणाऱ्या मायकोरायझल बुरशी मोलाची भूमिका निभावतात. मातीतील पोषक कर्ब घटक आणि मुळे यातील मध्यस्थ म्हणून कार्य करतात. झाडांच्या मुळांकडून बुरशींना कार्बन उपलब्ध होते, तर वनस्पतीला पोषक घटक मिळतात. असा दोघांच्या फायद्याचा सौदा असतो.

  • जंगलामध्ये सामान्यतः आढळणाऱ्या दोन महत्त्वाच्या बुरशी  इक्टोमायकोरायझल ः या बुरशी सूचीपर्णी झाडांवर (उदा. पाईन, ओक आणि बिचेस) वाढतात.
    अर्ब्युस्कर ः अन्य झाडांवर (उदा. मॅपल) वाढतात.
  • झू यांनी अमेरिकेच्या फॉरेस्ट इन्व्हेंटरी अॅंड अॅनालिसिस प्रोग्रॅममधून मातीतील कार्बन आणि नायट्रोजनच्या पातळीमध्ये होत असलेल्या बदलांची माहिती मिळवली. त्यात वरील दोन्ही बुरशींशी संबंधित झाडांच्या किंवा वनस्पतींच्या वाढीचा सहसंबंध तपासण्यात आला. विशेषत एक्टोमायकोरायझल वाढणाऱ्या आणि अर्ब्युस्कर बुरशी वाढणाऱ्या वनस्पती यांच्या वाढीचा वेध घेण्यात आला. झू यांना मातीमध्ये नत्राचे प्रमाण अधिक असलेल्या पर्यावरणातील झाडांवर वातावरणातील बदलांच्या होणाऱ्या परीणामांविषयी माहिती मिळाली.
  • मातीतील कर्ब - नत्र गुणोत्तर वाढले की इसीएम बुरशींच्या प्रमाण वाढते. त्यावर हवामान, मातीचा पोत आणि पाने पडून निर्माण होणारे नत्र यांचा काही प्रमाणात परिणाम होत असला तरी त्यांचे प्रमाण लक्षणीय वाढते. थोडक्यात, मातीतील कर्बाचे वाढलेले प्रमाणापेक्षाही कमी झालेल्या नत्रामुळे इसीएम बुरशींचे प्रमाण वाढते.
  • एएम आणि इसीएम प्रकारच्या झाडांच्या बाबतीत नत्राची उपलब्धता असतानाही वाढीमध्ये फरक पडतो. कारण त्यावरील बुरशींची नत्राच्या शोषणामध्ये मोलाची भूमिका असते. या बुरशी संदेश पोचवण्यासोबतच पोषक घटकांची उपलब्धता करण्यासाठी एकाच वेळी प्रयत्न करतात.
  • जमिनीतील प्रक्रिया वेध घेण्यामध्ये अनेक अडचणी असल्या तरी झाडांच्या वाढीवरील परिणाम बाह्य साधनांच्या साह्याने मोजता येऊ शकतो. त्यामुळे जंगले वातावरणातील बदलांना कसा प्रतिसाद देतील, याचा अंदाज घेणे शक्य होईल.
  • जागतिक तापमान बदलामध्ये अमेरिकेच्या पूर्व भागातील जंगलाचे विस्थापन अधिक उंचीकडे होणार असल्याचा दावा अनेकजण करत असले तरी त्याबाबतचे पुरावे मिळालेले नसल्याचे झू यांनी सांगितले. बॉटम अपपेक्षाही टॉप बॉटम अॅप्रोच फायद्याचा ठरू शकत असल्याचे त्यांचे मत आहे. हे संशोधन जर्नल ऑफ इकॉलॉजीमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

इतर ताज्या घडामोडी
भाजपत दोघांचीच मनमानी : यशवंत सिन्हापुणे : सध्या लोकशाही धोक्यात आणणा-या भाजपची घमेंड...
सरकार स्थापनेनंतर लगेचच शेतकऱ्यांना...नवी दिल्ली : छत्तीसगड, राजस्थानमध्ये कॉंग्रेसचे...
शाश्वत भविष्यासाठी अन्न पद्धतीमध्ये...सन २०५० पर्यंत जगाची लोकसंख्या सुमारे १० अब्ज...
परभणीत प्रतिटन २२०० रुपये ऊसदरासाठी ‘...परभणी ः गंगाखेड शुगर्स साखर कारखान्याने गेल्या...
नांदेड, परभणी, हिंगोलीत 'शेतीमाल तारण'...नांदेड ः शेतीमाल तारण योजनेअंतर्गत नांदेड, परभणी...
कोल्हापूर जिल्ह्यात लाळ्या खुरकूतचा...कोल्हापूर : जिल्ह्यात लाळ्या खुरकूत रोगाने थैमान...
औरंगाबादेत गटशेती संघाचे पहिले विभागीय...औरंगाबाद : ‘शेतकऱ्यांनी शेतकऱ्यांसाठी...
शेतकरीप्रश्‍नी राष्ट्रवादी कॉंग्रेसचा...टाकळी राजेराय, जि. औरंगाबाद ः सध्या असलेल्या...
जळगाव जिल्ह्यातील वाळूठेक्‍यांवरील बंदी...जळगाव : नागपूर खंडपीठाने स्थगिती उठविल्याने...
गाळपेराची कार्यवाही तात्काळ पूर्ण करा नाशिक : नाशिक जिल्ह्यात जूनपर्यंत पुरेल एवढा चारा...
निकम समितीचा अहवाल बाहेर निघण्याची...पुणे  : जलयुक्त शिवार योजनेत कृषी विभागाने...
मराठा जातप्रमाणपत्र वितरणातील संभ्रम...पुणे  : मराठा समाजाला शासकीय जातप्रमाणपत्र...
शेतकरी संघटना अधिवेशन : 'निसर्ग कमी, पण...शिर्डी, जि. नगर  : पोळ्यापासून पाऊस नाही,...
जमीन अधिग्रहणाविरोधात...कोल्हापूर  : रत्नागिरी-नागपूर व विजापूर-...
घटनादुरुस्तीनंतरचे कायदे शेतकऱ्यांसाठी...शिर्डी, जि. नगर  ः शेतकऱ्यांसंबंधी केलेले...
तीन हजार कोटी खर्चूनही बेंबळा प्रकल्प...यवतमाळ   ः चार तालुक्‍यांतील शेतीसाठी वरदान...
अकोट बाजारात कापसाला ५८०० रुपयांपर्यंत...अकोला  ः वऱ्हाडातील कापसाची प्रमुख बाजारपेठ...
नगर जिल्ह्यात ३८ हजार हेक्‍टरवर कांदा...नगर   ः जिल्ह्यातील बहुतांश भागात दुष्काळी...
फूल प्रक्रियेसाठी उद्योग उभारण्याची गरज...पुणे   ः पांरपरिक शेतीमधून शेतकऱ्यांचे...
कळमणा बाजारात गहू प्रतिक्‍विंटल २५०० ते...नागपूर ः नागपूर बाजार समितीत मंगळवारी (ता. ११)...