agricultural stories in marathi, agro vision,Onion Seed Production for Self Reliance and Higher Returns | Agrowon

कांदा बीजोत्पादनात चित्रदुर्गने गाठली स्वयंपूर्णता
वृत्तसेवा
शनिवार, 16 जून 2018

कर्नाटकातील चित्रदुर्ग जिल्ह्यामध्ये कांदा लागवड मोठ्या प्रमाणात असूनही तुलनेने अत्यंत कमी प्रमाणात बिजोत्पादन होत असे. त्याचप्रमाणे उत्पादकताही अत्यंत कमी होती. या स्थितीवर मात करण्यासाठी चित्रदुर्ग येथील कृषी विज्ञान केंद्राने सुधारित जाती, एकात्मिक खत व्यवस्थापन या सोबत बीजोत्पादनाचा कार्यक्रम यांचा संगम साधला आहे. गेल्या पाच वर्षांपासून सुरू असलेल्या या प्रकल्पामुळे चित्रदुर्गसह अन्य शेजारी जिल्ह्यामध्ये अर्का कल्याण या सुधारित जातींची लागवड वाढली असून, बियाणेही स्थानिक पातळीवर उपलब्ध होत आहे.

कर्नाटकातील चित्रदुर्ग जिल्ह्यामध्ये कांदा लागवड मोठ्या प्रमाणात असूनही तुलनेने अत्यंत कमी प्रमाणात बिजोत्पादन होत असे. त्याचप्रमाणे उत्पादकताही अत्यंत कमी होती. या स्थितीवर मात करण्यासाठी चित्रदुर्ग येथील कृषी विज्ञान केंद्राने सुधारित जाती, एकात्मिक खत व्यवस्थापन या सोबत बीजोत्पादनाचा कार्यक्रम यांचा संगम साधला आहे. गेल्या पाच वर्षांपासून सुरू असलेल्या या प्रकल्पामुळे चित्रदुर्गसह अन्य शेजारी जिल्ह्यामध्ये अर्का कल्याण या सुधारित जातींची लागवड वाढली असून, बियाणेही स्थानिक पातळीवर उपलब्ध होत आहे.

कर्नाटकातील मध्य कोरडवाहू भागामध्ये चित्रदुर्ग हा जिल्हा येतो. येथे सरासरी पर्जन्यमान ४५० ते ५०० मि.मि. इतके असून, नाचणी, मका, तूर, भुईमुग, कपाशी, नारळ, सुपारी, केळी, बाजरी अशी पिके घेतली जातात. खरिपामध्ये कांदा हे पीकही मोठ्या क्षेत्रावर (सुमारे १९१९३ हेक्टर) असून, सुमारे दोन लाख किलो बियाणे लागते. या बियांसाठी येथील शेतकरी प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांवर अवलंबून असतात. यामध्ये स्वयंपूर्णता मिळवण्याच्या उद्देशाने बीजोत्पादन तंत्रज्ञान येथील शेतकऱ्यांना शिकवण्याचा प्रयत्न येथील चित्रदुर्ग येथील कृषी विज्ञान केंद्राने केला आहे. त्याचप्रमाणे या जिल्ह्यातील कांदा उत्पादन हेक्टरी सरासरी १९.५ टन असून, ते ३० टनापर्यंत वाढवणे शक्य आहे. त्यासाठी कांदा उत्पादनाचे नेमके तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोचवण्यात येत आहे.

ही समस्या होती...
कांद्याची पात वेडीवाकडी होण्याचे प्रमाण अधिक होते. हे अन्नद्रव्यांचे व्यवस्थापन योग्य नसल्याचे लक्षण होते. तसेच हे उत्पादन कमी येण्याचे मुख्य कारण होते. पिकांच्या व्यवस्थापन प्रशिक्षणासोबतच मोठ्या प्रमाणात प्रात्यक्षिकेही केव्हिकेद्वारे घेण्यात आली. शेतकऱ्यांच्या सहकार्याने गेल्या पाच वर्षांपासून केव्हिकेने कांदा बीजोत्पादनाचा कार्यक्रम राबवत आहे. खरिपामध्ये कांद्याचे उत्पादन घेणाऱ्या शेतकऱ्यांचे प्रमाण मोठे असून, त्या तुलनेमध्ये कमी प्रमाणात रब्बीमध्ये स्थानिक जातींचे बीजोत्पादन शेतकरी करत असत. त्यांना नवीन सुधारित जातींची जोड व प्रोत्साहन देण्यात आले.

  • २००८-०९ पासून कमतरता असलेल्या जस्त, बोरॉन, जिप्सम यांचा वापर सुरू केल्याने पान वेडीवाकडी होण्याचे प्रमाण कमी झाले.
  • २०१२-१३ पासून पुढे कांदा बीजोत्पादनाला चालना देण्यात आली. वेगवेगळ्या जातींच्या उत्पादनाचा अंदाज पुढील दोन वर्षांत घेतला गेला. त्यातून निवडलेल्या भिमा सुपर आणि अर्का कल्याण या जातींच्या बीजोत्पादन २०१६-१७ पासून प्रारंभ झाला.

उत्पादनासह फायद्यातही झाली वाढ

  • २०१२ ते २०१४ या दोन वर्षांत २५ शेतकऱ्यांच्या सुमारे १० हेक्टर शेतामध्ये कांदा पिकांच्या व्यवस्थापनाचे प्रात्यक्षिक घेण्यात आले. त्यातून दर्जा निश्चितीची खात्री झाल्यानंतर भिमा सुपर आणि अर्का कल्याण या जातींच्या बीजोत्पादनाला मुद्दपुरा गावातील १५ शेतकऱ्यांच्या शेतामध्ये सुरवात केली. पुढे गरजेनुसार शेजारच्या गावांमध्ये प्रसार केला गेला. हे बियाणे बेल्लारी, चिकमंगळूरू आणि तुमकुर जिल्ह्यांमध्ये उपलब्ध करण्यात आले.
  • या सर्व भागांमध्ये अर्का कल्याण या जातीची लागवड लक्षणीयरीत्या वाढली आहे. ही जात पूर्वी घेतल्या जाणाऱ्या स्थानिक जातींपेक्षा अधिक उत्पादनक्षम असून, जांभळा करपा या रोगासाठी प्रतिकारक आहे. तसेच दुष्काळी स्थितीमध्येही चांगला परतावा देते. व्यावसायिक बीजोत्पादन आणि कांदा उत्पादनाचा आढावा घेतला. त्यात अर्का कल्याण या जातीचे बीजोत्पादनातून शेतकऱ्यांना ७.१० लाख रुपये नफा मिळाला, तर व्यावसायिक कांदा उत्पादनातून २.०५ लाख रुपये नफा मिळाला.
  • सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे कांदा बिया या वेळेवर व उत्तम दर्जाच्या मिळण्यास या प्रकल्पातून मदत होत आहे.

इतर ताज्या घडामोडी
संघर्ष गोकुळ ‘मल्टिस्टेट’चाकोल्हापूर जिल्हा दूध संघ (गोकुळ) मल्टिस्टेट...
'दारुमुळे दरवर्षी अडीच लाखापेक्षा जास्त...नवी दिल्ली- दारूमुळे दरवर्षी जवळपास अडीच...
जालन्यात पाण्यात बुडून तिघांचा मृत्यूजालना : गणपती बाप्पांचे विसर्जन करताना जालना...
शिखर, रोहितने पाकला धुतले; भारत अंतिम...दुबई : पाकिस्तानने उभारलेल्या 237 धावांचा सहजी...
खानदेशात मध्यम पाऊस; नंदुरबारला हुलकावणीजळगाव : खानदेशात शुक्रवारी (ता.२१) मध्यरात्री व...
पुणे जिल्ह्यात ढगाळ हवामानपुणे  : जिल्ह्यात आठवड्याच्या सुरवातीला...
खानापूर घाटमाथ्यावर तीव्र पाणीटंचाई सांगली  : घाटमाथ्यावर पावसाने ओढ दिली आहे....
नगर जिल्ह्यात साडेसहा लाख हेक्‍टरवर...नगर  ः जिल्ह्यात रब्बी हंगामात सहा लाख ५२...
कौशल्यावर आधारित उपक्रम ‘रयत’मध्ये सुरू...सातारा  ः केवळ पुस्तकी नव्हे तर कौशल्यावर...
नियमित कर्ज भरणाऱ्या शेतकऱ्यांचा अकोला...अकोला  ः नियमित कर्जाची परतफेड करणाऱ्या...
सांगली जिल्ह्यात पाणीप्रश्‍न पेटण्याची...सांगली  : पावसाने दिलेली उघडीप आणि पावसाळा...
अकोला, बुलडाण्यात सर्वदूर पाऊसअकोला   ः वऱ्हाडातील अकोला, बुलडाणा या...
सावधान... अल्झायमर आला उंबरठ्यावर ! कोल्हापूर : मंगळवार पेठेतल्या विठ्ठल मंदिरात रोज...
परभणीत हिरवी मिरची प्रतिक्विंटल ६०० ते...परभणी ः येथील जुना मोंढा भागातील फळे-भाजीपाला...
भातावरील तुडतुडे प्रादुर्भावाकडे...सध्या खरीप हंगामातील भात पीक बहुतेक ठिकाणी...
कमी तीव्रतेच्या वणव्यांचाही मातीच्या...कमी तीव्रतेचे वणवे किंवा मर्यादित प्रमाणात...
ढगाळ वातावरणाने खानदेशात सोयाबीन मळणीला...जळगाव : खानदेशातील धुळे, नंदुरबार व जळगाव...
माळेगावकरांचा औद्योगिक वसाहतीच्या...नाशिक : माळेगाव औद्योगिक वसाहतीच्या टप्पा क्रमांक...
परभणीत व्यापाऱ्यांचे असहकार आंदोलन सुरूचपरभणी ः परभणी कृषी उत्पन्न बाजार समितीअंतर्गत...
सांगली जिल्ह्यात द्राक्ष क्षेत्रात वाढसांगली  ः दर्जेदार द्राक्ष उत्पादनासाठी...