agricultural stories in Marathi, agrowon, agralekh on draught like situation in maharashtra | Agrowon

दुष्काळाची चाहूल; जपून उचला पाऊल
विजय सुकळकर
मंगळवार, 2 ऑक्टोबर 2018

दिवसा उन्हाच्या तीव्र झळा आणि रात्री थोडा थंडावा, तर अधूनमधून परतीच्या पावसाच्या सरी, असे ऑक्टोबर हीटचे विषम वातावरण शेतातील पिकांसह मानवी आरोग्यासाठीसुद्धा चांगले नाही.

नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी राजस्थानमधील मुक्काम हलवून दोन दिवसांपूर्वीच परतीच्या प्रवासाला सुरवात केली आहे. मॉन्सूनचा परतीचा प्रवास सर्वसाधारणपणे १ सप्टेंबरला सुरू होतो. या वर्षी मात्र महिनाभराच्या उशिराने मॉन्सून माघारी फिरत आहे. परतीचा मॉन्सून महाराष्ट्रासह खासकरून दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये पाऊस पाडतो. राज्यामध्ये सध्या कोकण, पश्चिम महाराष्ट्रात वादळी वाऱ्यासह पाऊस पडत आहे. विदर्भ, मराठवाड्यातील काही भागात चार दिवसांपूर्वी पाऊस पडून आता हवामान कोरडे झाले आहे. त्यामुळे तापमान वाढत आहे. अर्थात ऑक्टोबर हीटचा तडाखा राज्याला जाणवू लागला आहे. सप्टेंबरअखेर परतीच्या पावसास सुरवात झाल्यानंतर हवेत अचानक उष्मा वाढतो, त्यालाच ऑक्टोबर हीट म्हणतात. पाऊस कमी झाल्याने ही उष्णता वाढते. हवेतला दमटपणा कमी होतो आणि कोरडेपणा वाढतो. आकाश निरभ्र होते. त्यामुळे सूर्यकिरणांचा परिणाम अधिक जाणवून उकाडा वाढतो. नोव्हेंबरपासून सूर्य मकरवृत्ताकडे सरकू लागतो. त्यानंतर तापमान कमी होण्यास सुरवात होऊन थंडीची चाहूल लागते. दिवसा उन्हाच्या तीव्र झळा आणि रात्री थोडा थंडावा, तर अधूनमधून परतीच्या पावसाच्या सरी, असे ऑक्टोबर हीटचे विषम वातावरण शेतातील पिकांसह मानवी आरोग्यासाठीसुद्धा चांगले नाही. सर्दी, खोकला, पोटाचे विकार, ताप, डेंगीच्या साथीने ग्रामीण जनता त्रस्त आहे. तर दिवस रात्रीच्या विषम हवामानात पिकांवर रोग-किडींचा प्रादुर्भाव वाढत आहे. त्यातच अचानक येणारा परतीचा पाऊस कापूस, तूर या पिकांबरोबर रब्बीसाठी चांगला असला, तरी खरिपातील काढणीला आलेल्या, काढणी चालू असलेल्या पिकांसाठी नुकसानकारकच ठरत आहे.

ऑक्टोबर महिना हा शेतीसाठी संक्रमणाचा काळ मानला जातो. खरीप हंगाम आटोपत असताना रब्बीला नुकतीच सुरवात झालेली असते. या काळात खरिपातील पिकांची काढणी, मळणी, विक्री करण्याबरोबर रब्बीची मशागत, पेरणी अशी शेतकऱ्यांची कामांची धावपळ असते. अशात हवामान बदलाने आजारपणाने ग्रासले म्हणजे एकंदरीतच कामाचा खोळंबा होतो. त्यामुळे या काळात आरोग्याची योग्य ती काळजी घेतलेलीच बरी! पिकांच्या बाबतीत बोलायचे झाल्यास या वर्षीचे पाऊसमान हवामान विभागाने वर्तविलेल्या सर्वसामान्य अंदाजापेक्षा ९ टक्क्यांनी कमी राहिले आहे. त्याहून गंभीर बाब म्हणजे पावसाचे राज्यातील वितरण खूपच असमान आहे. दोन मोठे खंड तर अल्प काळात दोन वेळा झालेल्या अतिवृष्टिने खरीप हंगामाचे अधिक नुकसानच झाले आहे. पावसाच्या ओढीने रब्बी हंगामावरही संकटाचे ढग घोंघावत आहेत. अलीकडे हवामानाचे अल्पकालीन अंदाज बऱ्यापैकी खरे ठरत असताना दीर्घकालीन अंदाजात मात्र अजूनही अचूकता साधण्यात हवामान विभागाला यश आलेले दिसत नाही, ही बाब चिंताजनक म्हणावी लागेल. अपुऱ्या आणि अनियमित पावसाने राज्यातील बहुतांश भागातील भूजलपातळी खालीच आहे. धरणसाठ्यातही अपेक्षित प्रमाणात वाढ झालेली नाही. उत्तर महाराष्ट्र, विदर्भ, मराठवाड्यातील काही जिल्हे, पश्चिम महाराष्ट्रातील दुष्काळी पट्ट्यात समाधानकारक पाऊस नसल्याने पाणीटंचाईच्या झळा वाढलेल्या आहेत. मराठवाड्यातील काही जिल्ह्यांतून तर आत्ताच दुष्काळ जाहीर करण्याची मागणी होत आहे. एकंदरीत सध्या ऑक्टोबर हीटमुळे वाढते तापमान आणि पुढील उन्हाळ्यासह एकूण नऊ महिन्यांच्या कालावधीत उद्योग, शेती आणि पिण्यासाठीसुद्धा पाण्याची मागणी वाढतच जाणार आहे. अशा वेळी शासन, प्रशासनाने पाण्याचे योग्य नियोजन केल्यास पुढे दुष्काळाचे फारसे चटके बसणार नाहीत.

इतर अॅग्रो विशेष
नांदेड जिल्ह्यात मुगाची उत्पादकता...नांदेड ः यंदा नांदेड जिल्ह्यातील १४ तालुक्यांतील...
संतप्त शेतकऱ्यांनी हवामान विभागाला...पुणे : हवामान विभागाचा अंदाज चुकीचा...
जलयुक्त शिवार, शेततळ्यांमुळे संरक्षित...अमरावती   : जिल्ह्यात शेततळी, जलयुक्त शिवार...
तिसगाव उपबाजारात चाऱ्यासाठी उसाला...तिसगाव, जि. नगर  : पाथर्डी तालुक्‍यात...
तुझे आहे तुजपाशी जगाच्या सरासरीच्या दीडपट पाऊस भारतात पडतो तरी...
सूक्ष्म सिंचनात अडचणी मोठ्या राज्यात पाण्याचे दुर्भिक्ष...
भातशेती वाचविण्यासाठी शेतकऱ्यांची धडपडनगर ः ‘पोळ्यापासून पाऊस नाही. पोळ्याला गेला तरी...
ठिबकचा तिढा सुटला, नोंदणीला होणार सुरवातनागपूर  ः ठिबक संदर्भातील नोंदणीवर वितरकांनी...
महिला बचत गटाने सुरू केली बियाणे बँकपाटीलवाडी (धामणवन) (ता. अकोले, जि. नगर) या...
शेती अन् ग्रामविकासासाठी आलो एकत्रअकोला शहरात विविध क्षेत्रांत काम करणाऱ्यांनी...
थेट शेतीमाल विक्री ठरली नावापुरतीचपुणे  ः फळे भाजीपाला नियमनमुक्तीनंतर शेतकरी...
‘सीसीआय’च्या खरेदी केंद्रासाठी...जळगाव  ः खासगी जिनिंगमध्ये कापूस खरेदीसंबंधी...
गटशेतीला प्रोत्साहनासाठी निकषांत बदलपुणे : राज्याच्या गटशेती धोरणाला आलेली मरगळ...
जळगावला ‘हीट’चा चटका ः पारा ३८ अंशांवरपुणे : राज्यात ऑक्टोबर हीटच्या चटक्यात जळगाव...
संकटातील सूतगिरण्यांना वीज दरवाढीचा...कोल्हापूर : महावितरणने वीज दरवाढीचा बडगा...
उसाच्या जनुकीय संरचनेतून उलगडली अनेक...गेल्या अनेक शतकांपासून ऊस हे पीक साखरेसोबतच...
दुर्गम सातपुड्यात नवतंत्रज्ञानाचा...नंदुरबार जिल्ह्यात सातपुडा पर्वतातील दुर्गम धनाजे...
‘ब्रॉयलर’ संगोपनासोबत भक्कम विक्री...नांदेड जिल्ह्यातील झरी (ता. लोहा) येथील मारुतीराव...
चक्रीवादळाची तीव्रता कमी होण्यास सुरवातपुणे : बंगालच्या उपसागरात तयार झालेले तितली...
टेंभू योजनेचे पाणी घाटमाथ्यावर कधी येणारसांगली ः टेंभू उपसा सिंचन योजनेचे पाणी...