agricultural stories in Marathi, agrowon, agrospecial, degaonkar's dairy yashkatha | Agrowon

दुग्धव्यवसायातून देगावकरांनी केला शेतीवरील भार कमी
विनोद इंगोले
शनिवार, 11 ऑगस्ट 2018

वाशिम जिल्ह्यात देगावच्या अर्थकारणात ‘दूध’ हा महत्त्वाचा घटक ठरतो अाहे. काही कुटुंबांकडे शेतीचे अधिक क्षेत्र असतानाही पूरक म्हणून त्यांनी दुग्ध व्यवसायावर लक्ष केंद्रित केले. अाज या व्यवसायातील उत्पन्नातून शेतीवरील भार कमी करणे त्यांना शक्य झाले आहे.

वाशिम जिल्ह्यात देगावच्या अर्थकारणात ‘दूध’ हा महत्त्वाचा घटक ठरतो अाहे. काही कुटुंबांकडे शेतीचे अधिक क्षेत्र असतानाही पूरक म्हणून त्यांनी दुग्ध व्यवसायावर लक्ष केंद्रित केले. अाज या व्यवसायातील उत्पन्नातून शेतीवरील भार कमी करणे त्यांना शक्य झाले आहे.

वाशिम जिल्ह्यातील देगाव हे साधारणतः दीड हजार लोकवस्तीचे गाव. बारमाही सिंचनाच्या सुविधा नसल्याने हंगामी सिंचनाद्वारे बहुतांश शेती कसली जाते. बहुतांश भार खरीप हंगामावरच अवलंबून अाहे. गेल्या काही वर्षांत गावच्या अर्थकारणात ‘दूध’ हा महत्त्वाचा घटक ठरत चालला अाहे. काही कुटुंबांकडे शेतीचे मोठे क्षेत्र असतानाही जोडधंदा म्हणून दुग्ध व्यवसायावर त्यांनी लक्ष केंद्रित केले. अाज या व्यवसायातील कमाईमुळे शेतीवरील भार कमी करणे त्यांना शक्य झालेच. शिवाय कुटुंबांच्या अर्थकारण वाढीस मोठा हातभार लागत अाहे. कुटुंबाची अार्थिक भरभराट होत अाहे. भुतेकर, गायकवाड कुटुंबांनी या व्यवसायात चांगला जम बसविला अाहे.

भुतेकर कुटुंबाचा दूग्ध व्यवसायात प्रवेश
देगावमध्ये गजानन भुतेकर यांचे चौघा भावांचे कुटुंब राहते. त्यांच्याकडे ३५ एकर शेती अाहे. सोयाबीन, तूर, हळद ही खरिपातील मुख्य पिके तर रब्बीत गहू, हरभरा ते पिकवतात. सन २०१५ मध्ये चार म्हशी विकत घेत त्यांनी दुग्ध व्यवसाय सुरू केला. अाज ही वाटचाल दहा म्हशी व दोन गायीपर्यंत येऊन पोचली अाहे. दररोज सुमारे ११० लिटर दुधाचे संकलन होते. हे दूध गजानन रिसोडला नेऊन घरोघरी रतीब देतात. आपले ३५ एकर क्षेत्र असतानाही दुग्धव्यवसायच चांगला आधार देत असल्याचा त्यांचा अनुभव आहे. ते पूर्णवेळ दुग्धव्यवसायाची जबाबादारी सांभाळतात.

दुग्धव्यवसायाचे नियोजन
दुधाळ म्हशींना दररोज सरकी ढेप, अोला-कोरडा चारा दिला जातो. बारमाही अोला चारा मिळावा यासाठी गोठ्यालगतच्या शेतात मका, चारा पिकाची लागवड केली आहे. शेतातून चारा कापून त्याची कुट्टी जनावरांना दिली जाते. यासोबतच पाणी, अारोग्याचीही विशेष काळजी घेतली जाते. करडा कृषी विज्ञान केंद्रातील पशुविज्ञान विषयातील तज्ज्ञ डॉ. डी. एल. रामटेके यांच्याशी सातत्याने संपर्कात राहून सल्ला घेतला जातो. गरजेनुसार डॉ. रामटेकेदेखील देगावला येऊन मार्गदर्शन करतात. योग्य व्यवस्थापनामुळे दुधाचे उत्पादन कायम टिकून राहते. म्हशीचा दुभता काळ संपल्यानंतर तिची विक्री करून नवी म्हैस खरेदी केली जाते.

शेतीला फायदा
दुग्ध व्यवसायाचा फायदा शेतीलाही होत अाहे. गरजेच्यावेळी त्यातून पैसे उपलब्ध असतात. दरवर्षी सुमारे ५० ट्रॉली शेणखत मिळते. त्याचा वापर शेतात होत असल्याने जमिनीची सुपीकता वाढत चालली अाहे. पिकांच्या उत्पादनवाढीला त्याची मदत होत आहे. भुतेकर कुटुंबाने दोन शेततळी घेतली असून त्यात मत्स्यपालन सुरू केले आहे. पूर्वी पारंपरिक पिकांच्या भरवशावर अवलंबून असलेले भुतेकर यांचे अार्थिक नियोजन दुग्धव्यवसाय, मत्स्यपालन अशा जोड व्यवसायांमुळे अधिक सुकर झाले आहे. अाता कुक्कुटपालनाकडेही त्यांनी लक्ष केंद्रित केले अाहे.

गायकवाड यांचाच पहिला आदर्श
देगावमध्ये सर्वात प्रथम ज्ञानेश्वर गायकवाड यांनी काळाची पावले अोळखत दुग्धव्यवसायाला सुरवात केली. मागील १६ वर्षांपासून ते यामध्ये व्यस्त अाहेत. दोन म्हशींपासून त्यांनी व्यवसायाची सुरवात केली होती. सध्या १५ म्हशींचा ते सांभाळ करतात. गायकवाड यांचा तिघा भावांचा परिवार आहे. कुटुंबाची १८ एकर शेती अाहे. त्यापैकी सहा एकरात सिंचनाची सोय अाहे. दोघे भाऊ मिळून शेती व दुग्धव्यवसाय हाताळतात. दररोज सुमारे १०० लिटर दूध काढले जाते. रिसोड येथे ग्राहकांना ते घरपोच नेऊन दिले जाते. पैकी अर्धे दूध ग्राहकांना घरपोच व अर्धे हॉटेल व्यावसायिकांना दिले जाते.

देगाव झाले दूध पुरवठादार गाव
रिसोड या तालुका मुख्यालयापासून अवघ्या अाठ किलोमीटरवर देगाव अाहे. गावात १०० हून अधिक म्हशी व अन्य दुधाळ जनावरे अाहेत. सकाळ-संध्याकाळ मिळून गावातून पाचशे लिटरहून अधिक दूध रिसोड शहरात जाते. यातील बहुतांश दुधाचे घरोघरी रतीब घातले जाते. त्यातून ग्राहकांना चांगल्या दर्जाचे दूध ५० रुपये प्रतीलिटर दराने उपलब्ध होते. या शहरातील असंख्य ग्राहक देगावमधील दुधावरच अवलंबून अाहेत, असे भुतेकर व गायकवाड यांनी सांगितले.

देगावची भरभराटीकडे वाटचाल
देगावचे अर्थकारण पूर्वी शेतीवरच अवलंबून होते; परंतु अाता या छोट्याशा गावात दुधाळ जनावरांचे संगोपन करणाऱ्यांची संख्या वाढत चालली अाहे. यामुळे दररोज पैसा गावात येतो. गावकऱ्यांनी एकजुटीतून विकासाकडेही वाटचाल सुरू केली आहे. गावातील बहुतांश अंतर्गत रस्ते चकचकीत झालेले असून स्मार्टग्राम योजनेतही गाव चमकले अाहे. पूरक व्यवसायांची कास धरल्याने शेतीवरील भार कमी होण्यास मदत झाली अाहे. शिवाय रोजगार निर्मितीलाही चालना मिळत अाहे. अनेक कुटुंबांचे अार्थिक नियोजन सुधारत अाहे. करडा कृषी विज्ञान केंद्राकडून मिळणाऱ्या मार्गदर्शनाचाही
व्यवसायाला फायदा होत असल्याचे शेतकरी सांगतात.

देगाव- दुग्ध व्यवसाय वैशिष्ट्ये

  • देगाव ते रिसोड अंतर ८ किलोमीटर
  • दुधाचे घरोघरी वितरण
  • दुधाला ५० रुपये प्रतिलिटर दर
  • गावात १०० हून अधिक अधिक म्हशींचे पालनपोषण
  • गावातील कुटुंबांच्या अर्थकारणाला बळकटी
  • रोजगारनिर्मिती
  • शेतीवरील भार कमी होण्यास मदत

गजानन श्रीराम भुतेकर-८६०५६५३८८२
डॉ. डी. एल. रामटेके-८८८८०४०२३६

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
गहू पिकाचे जनुकीय विश्लेषण, सुसंगत...आंतरराष्ट्रीय संशोधकांच्या गटाने गहू पिकाचे...
वऱ्हाडात पावसाचे जोरदार पुनरागमनअकोला  : दोन दिवस उसंत घेतल्यानंतर वऱ्हाडात...
खान्‍देशात जोरदार पाऊसजळगाव : खानदेशात मागील २४ तासांत अनेक ठिकाणी...
नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत...नांदेड : नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यात पावसाने...
शासनाच्या नव्या निर्णयाचा महाबीज,...अकोला ः महाबीज आणि राष्ट्रीय बीज निगम यांच्या...
बियाणे उत्पादक शेतकऱ्यांना फरकाची रक्कम...मुंबई: राज्याला बियाणे उत्पादनात स्वयंपूर्ण...
राज्यातील धरणांमध्ये ५९ टक्के पाणीसाठापुणे : सह्याद्रीच्या घाटमाथ्यासह, मध्य...
बाळासाहेब ठाकरे ग्रामपंचायत बांधणी...मुंबई: राज्यातील ग्रामपंचायतींना स्वत:च्या...
‘ग्लायफोसेट’ला पर्याय काय? पुणे ः ग्लायफोसेट मानवी आरोग्य व पर्यावरणाला...
सेंद्रिय शेतीच्या प्रसारासाठी डॉ....मुंबई : राज्यातील शेतीक्षेत्रात रासायनिक खतांचा...
ग्लॅडिअोलस, गुलछडीतून दरवळला यशाचा सुगंधतांत्रिक शिक्षणाचा पुरेपुर वापर, नावीन्यांचा शोध...
‘बकरी ईद’चे उद्दिष्ट ठेवून बोकड संगोपन...बकरी ईदच्या सणाचे उद्दिष्ट ठेवत पुणे जिल्ह्यातील...
विदर्भात दणका; मराठवाड्यात जोरदारपुणे : राज्यात सुरू असलेल्या पावसाने...
तेलंगणातही आढळली लष्करी अळी हैदराबाद ः लष्करी अळीच्या प्रादुर्भावाने भारतासह...
केरळला २६०० कोटींचे पॅकेज द्या :...तिरुअनंतपूरम ः पुरामुळे केरळचे प्रचंड प्रमाणात...
केळी उत्पादकांना विमा परतावा सात...जळगाव ः हवामानावर आधारित फळ पीकविमा योजनेत जळगाव...
...तर दूध उत्पादकांना २५ रुपये दर देणे...पुणे: राज्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांना प्रतिलिटर...
गुणवत्तेच्या नावाखाली दूधदर कपातीचा...मुंबई : राज्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांनी...
काळी आई आणि तिच्या लेकरांवर प्रेम करा४ ऑगस्टच्या ‘अॅग्रोवन’मध्ये तीस वर्षे सतत फ्लॉवर...
युरियाचा वापर हवा नियंत्रितचपंधरा दिवसांच्या उघडिपीनंतर राज्यात पावसाने दमदार...