agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Carbon reserves in Central American soils still affected by ancient Mayan deforestation | Agrowon

माया संस्कृतीतील जंगलतोडीचे दिसतात मातीवर परिणाम
वृत्तसेवा
गुरुवार, 23 ऑगस्ट 2018

मानव प्राचीन काळापासून निसर्गामध्ये हस्पक्षेप करत आला आहे. माया संस्कृती नष्ट होऊनही एक हजारापेक्षा अधिक वर्षे उलटली आहेत. मात्र, या काळातील युकॅटन पेनिनसुला प्रांतातील जंगल तोड आणि त्याचे जमिनीच्या कर्ब साठवणीवर झालेले परिणाम अद्यापही मध्य अमेरिकेतील कर्ब साठ्यावर दिसून येत असल्याचे मॅकगिल विद्यापीठातील संशोधनात आढळले आहे. त्याचे निष्कर्ष ‘जर्नल नेचर जिओसायन्स’ मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत.

मानव प्राचीन काळापासून निसर्गामध्ये हस्पक्षेप करत आला आहे. माया संस्कृती नष्ट होऊनही एक हजारापेक्षा अधिक वर्षे उलटली आहेत. मात्र, या काळातील युकॅटन पेनिनसुला प्रांतातील जंगल तोड आणि त्याचे जमिनीच्या कर्ब साठवणीवर झालेले परिणाम अद्यापही मध्य अमेरिकेतील कर्ब साठ्यावर दिसून येत असल्याचे मॅकगिल विद्यापीठातील संशोधनात आढळले आहे. त्याचे निष्कर्ष ‘जर्नल नेचर जिओसायन्स’ मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत.

मातीची सुपीकतेमध्ये सध्या केलेल्या हस्तक्षेपाचे परीणाम भविष्यात दीर्घकाळ जाणवत राहतात. माया संस्कृतीमध्ये सुमारे ४ हजार वर्षापूर्वी शेतीला सुरूवात झाली. शेतीचा वाढता प्रसार व शहरे वसवण्यासाठी जंगलांची तोड मोठ्या प्रमाणात झाली. सोबत मातीची धूपही होत गेली. या प्रांतातील मातीमध्ये कर्बाच्या साठ्यावर झालेल्या परीणामाच्या तीव्रतेतून इतक्या वर्षानंतर माती सावरली नसल्याचे मॅकगिल विद्यापीठातील भूरसायनशास्त्रज्ञ पीटर डग्लस यांनी नव्याने केलेल्या संशोधनात दिसून आले.

भूपर्यावरणामध्ये मूलभूत बदल ः
पृथ्वीवरील कार्बनचा सर्वात मोठा साठा मातीमध्ये आहे. ते प्रमाण वातावरणातील कार्बनच्या जवळपास दुपटीइतके भरते. असे असूनही कर्ब साठ्याविषयी अनेक बाबी मानवाला अज्ञात आहेत. त्यात झालेले बदल मुळ स्थितीमध्ये येण्यासाठी अनेक शतकांपेक्षा अधिक काळ लागतो. इतक्या दीर्घकालीन परिणामांचा अभ्यास करण्यासाठी डग्लस आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी दक्षिण मेक्सिको आणि ग्वाटेमाला येथील माया खोऱ्यातील तीन तलावातील गाळांनी बनलेल्या मातीचे विश्लेषण केले. रेडिओकार्बनच्या (आयसोटोप) मापनातून त्याचा काळ, मातीत गाडल्या गेलेल्या वनस्पतीच्या मेणासारख्या मूलद्रव्यावरून त्यांचे वय मिळवण्यात आले. त्याचा तुलनात्मक अभ्यास केला. मातीत कार्बनची साठवण ही अत्यंत अलिकडची असल्याचे दिसून आले. पीटर डग्लस म्हणाले, की आपण जेव्हा या प्रदेशाला भेट देतो, तेव्हा वर्षावनातील जुन्या व घनदाट झाडीकडे लक्ष जाते. मात्र, जेव्हा मातीतील कार्बन साठ्याकडे पाहतो, त्यावेळी त्यात झालेले मूलभत बदल दिसून येतात. इतक्या प्रचंड वर्षानंतरही ते मुळ स्थितीत न आल्याचे स्पष्ट होते.

इतर बातम्या
'शेतकऱ्यांना दिलासा देणारे निर्णय लवकरच...नवी दिल्ली  : समस्याग्रस्त शेती क्षेत्र आणि...
संत्रा पिकाबाबतच्या उपाययोजनांचा अहवाल...नागपूर  ः संत्रा उत्पादकांचे आर्थिक हित...
सूक्ष्म सिंचन विस्तारातील अडचणी, पर्याय...औरंगाबाद   : औरंगाबाद येथे आयोजित...
नंदुरबार, धुळ्यात पपई काढणी बंदनंदुरबार  : पपईच्या दरावरून शेतकरी, व्यापारी...
‘ई- टेंडरिंग’ रेशीम उत्पादकांच्या मुळावरपुणे  ः राज्यात पाणीटंचाईमुळे सर्वत्र...
आंदोलनामुळे शेतकऱ्यांना मिळाले ७४...पुणे  : साखर आयुक्तालयासमोर गेल्या तीन...
रोहित पवार यांनी वाढवला नगर जिल्ह्यात... नगर : कर्जत-जामखेड विधानसभा मतदारसंघात मरगळ...
लोणार तालुक्यात कडाक्याच्या थंडीमुळे...बुलडाणा : जिल्ह्यात द्राक्ष शेती टिकवून ठेवण्यात...
...त्या दिवशी घरातलं कुणी जेवलं नायसुपे, जि. पुणे : एकच बैल होता. चितऱ्या...
किमान तापमानात वाढ होण्याची शक्यतापुणे  : राज्याच्या किमान तापमानात वाढ...
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाला जगात...पुणे - द टाइम्स हायर एज्युकेशनने जाहीर...
यंदा पाऊस, पीकपाणी समाधानकारक :...सोलापूर  ः यंदा पावसाचे प्रमाण पुरेसे राहील...
पहाटे, रात्री थंडीचे प्रमाण अधिक राहीलमहाराष्ट्राच्या सह्याद्री पर्वत रांगावर १०१४...
पाणंद रस्त्यांची निविदा प्रक्रिया सुरू अकोला : शासनाच्या पाणंद रस्ते योजनेतून...
`साखर उद्योगातील संघटित गुन्हेगारी...मुंबई : गेल्या वर्षीच्या हंगामातील ७०-३०...
शासकीय दूध डेअरीत अमोनियाची गळतीअकोला : येथील मूर्तिजापूर मार्गावर असलेल्या...
कृषी योजनेतील विहिरींनाही दुष्काळाचा...धुळे : अत्यल्प पावसामुळे खानदेशात विहिरींनी...
नागपुरात `जलयुक्‍त`चा निधी आटलानागपूर : फडणवीस सरकारची महत्त्वाकांशी योजना...
मराठवाड्याची ७६२ कोटींची अतिरिक्‍त...औरंगाबाद ः शासनाने कळविलेल्या आर्थिक मर्यादेच्या...
नत्राच्या कार्यक्षम वापरासाठी सेन्सरचा...कृषी क्षेत्रातून होणाऱ्या नत्रांच्या प्रदूषणाची...