agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, European badgers' gut bacteria may be a powerful ally in the fight against tuberculosis | Agrowon

पाळीव प्राण्यांतील क्षयरोगाला रोखण्यासाठी पचनसंस्थेतील जिवाणूंचे अस्त्र
वृत्तसेवा
बुधवार, 10 ऑक्टोबर 2018

युरोपियन बॅडगर या प्राण्याच्या पचनसंस्थेतील सूक्ष्म जिवाणू हे क्षयरोगाशी सामना करण्याच्या लढाईतील प्रमुख अस्त्र ठरू शकत असल्याचे सरे विद्यापीठातील संशोधकांना आढळले आहे. हे संशोधन गाईंसह विविध पाळीव प्राण्यांतील क्षयरोगाच्या उद्रेकाशी सामना करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार असल्याचा दावा संशोधकांनी केला आहे. या संशोधनासाठी मॉरिस अॅनिमल फाउंडेशनने अर्थसाह्य केले आहे.

युरोपियन बॅडगर या प्राण्याच्या पचनसंस्थेतील सूक्ष्म जिवाणू हे क्षयरोगाशी सामना करण्याच्या लढाईतील प्रमुख अस्त्र ठरू शकत असल्याचे सरे विद्यापीठातील संशोधकांना आढळले आहे. हे संशोधन गाईंसह विविध पाळीव प्राण्यांतील क्षयरोगाच्या उद्रेकाशी सामना करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार असल्याचा दावा संशोधकांनी केला आहे. या संशोधनासाठी मॉरिस अॅनिमल फाउंडेशनने अर्थसाह्य केले आहे.

युरोपियन बॅडगर आणि गाई यामध्ये काय साम्य आहे, असा प्रश्न अनेकांना पडू शकतो. मात्र, क्षयरोगाशी संबंधित अनेक प्रजातींच्या गुंतागुंतीच्या जाळ्यामध्ये ते महत्त्वाची भूमिका निभावतात. बॅडगर हे मायकोबॅक्टेरियम बोव्हाइस या जिवाणूंचे वाहक असल्याचे ज्ञात असून, पाळीव प्राण्यांमध्ये क्षयरोगाच्या प्रसाराच्या मुळाशी ते असल्याचे मानले जाते. या रोगाचा प्रसार रोखण्यासाठी माणसांमध्ये क्षयरोगावर वापरले जाणारे बॅसिलस कॅलमेट्टे- गुरीयम हे औषध बॅडगरसाठी वापरणे हा दीर्घकालीन पर्याय मानला जातो. मात्र, त्याची अंमलबजावणी कार्यक्षमपणे करण्यामध्ये अडचणी आहेत. ब्रिटन येथील सरे विद्यापीठातील संशोधक डॉ. जॉर्ज गुटीईर्रेझ यांनी प्राणी आणि वनस्पती आरोग्य संस्थेच्या सहकार्याने या त्रुटी दूर करण्यासाठी संशोधन केले आहे. त्यामध्ये या औषधाची परिणामकारकता कमी करण्यामध्ये बॅडगरच्या पचनसंस्थेतील जिवाणू आढळला आहे. त्याचप्रमाणे हे जिवाणू क्षयरोगासाठी कारणीभूत जिवाणूंना मारण्यामध्ये उपयुक्त ठरू शकतील, असेही निष्कर्ष मिळाले आहेत. एकाच वेळेला क्षयरोगाच्या प्रतिबंधासाठी चांगली आणि वाईट बातमी असल्याचे मत गुटीईर्रेझ व्यक्त करतात. हे निष्कर्ष बीएमसी मायक्रोबायोलॉजी या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत.

संशोधनातील महत्त्वाचे...

  • सध्या ब्रिटन येथील क्षयरोग निर्मूलनामध्ये प्रामुख्याने गाईंची वाहतूक रोखणे, वन्य प्राण्यांशी संपर्क न होऊ देणे यासोबतच बॅडगरची कत्तल करण्यापर्यंत विविध घटकांचा समावेश आहे. वन्य प्राण्यांपासून गाई दूर ठेवणे हे पशू व्यवस्थापकांसाठी आव्हानात्मक असते. कारण बॅडगर हे प्राणी त्यांच्या रहिवासामध्ये कळपाने वावरत असतात. त्यांची कत्तल करणे किंवा त्यांना त्यांच्या रहिवासातून हाकलून लावणे यामुळे या प्राण्याच्या सामाजिक संरचनेमध्ये अडथळे निर्माण करणारे असते. त्यामुळे क्षयरोगाने बाधित अशा सर्व प्राण्यांसाठी कार्यक्षम लस तयार करण्याचे धोरण आखले जात आहे. हे पर्यावरणासाठीही पूरक ठरू शकते.
  • पचनसंस्थेतील नैसर्गिक जिवाणू हे आपल्या प्रतिस्पर्धी जिवाणूंना मारतात किंवा त्यांच्यासाठी अडचणीची स्थिती निर्माण करतात. डॉ. गुटीईर्रेझ यांना बॅडगरच्या पचनसंस्थेमध्येही असाच प्रकार घडत असल्याचे आढळले आहे.
  • त्यांच्या गटाने पचनसंस्थेतील अनेक नैसर्गिक जिवाणू विशेषतः लॅक्टिक आम्ल जिवाणू त्यांच्या विष्ठेमधून वेगळे केले आहेत. त्यातील काही जिवाणू बीसीजी औषधांचा परिणाम कमी करतात.
  • क्षयरोगाने प्रादुर्भावग्रस्त बॅडगरच्या विष्ठेमध्ये प्रामुख्याने क्षयरोगकारक एम. बोव्हाइस जिवाणू आढळतात. मात्र, पचनसंस्थेतील अन्य काही जिवाणू या क्षयरोगकारक जिवाणूंना मारत असतात. नैसर्गिकरीत्या त्यांचे प्रमाण कमी होत असते. बॅडगरच्या पचनसंस्थेमध्ये आढळलेले लॅक्टिक आम्ल हे त्यांची प्रतिकारकशक्ती वाढवण्यामध्ये मदत करत असल्याचेही दिसून आले. त्यांच्यामुळे औषधांची परिणामकारकता वाढू शकते.
  • सध्या काही प्राण्यांमध्ये कार्यक्षम ठरणारी औषधे अन्य काही प्राण्यांमध्ये अकार्यक्षम ठरतात. त्यामागील कारणांचा शोध घेतला जात आहे. त्यासाठी पचनसंस्थेतील नैसर्गिक जिवाणूंबाबत अधिक माहिती मिळवली जात आहे.

इतर बातम्या
राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...मुंबई : राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...
नगर-नाशिकच्या धरणातून ‘जायकवाडी’त पाणी...मुंबई : ‘जायकवाडी’ धरणात पाणी सोडण्याचे आदेश...
गाडीने येणारा कापूस गोणीत आणण्याची वेळ जालना : जनावरांचा चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचा...
दुष्काळाच्या गर्तेत गुरफटला गावगाडाऔरंगाबाद : पावसाळ्यात पडलेले प्रदीर्घ खंड व...
अकोला जिल्ह्यात दुष्काळस्थिती गंभीरअकोला : पावसातील खंडामुळे जिल्ह्यातील...
खानदेशात कडधान्यांच्या आवकेत घटजळगाव : खानदेशात ज्वारीचे उत्पादन यंदा बऱ्यापैकी...
खानदेशातील दुष्काळी स्थिती गंभीरजळगाव : खानदेशातील प्रमुख प्रकल्पांमध्ये अल्प...
पाणीटंचाई टाळण्यासाठी ‘जलयुक्‍त`वर भर...यवतमाळ : जिल्ह्यात सरासरी समाधानकारक पाऊस झाला....
शेतकऱ्यांनी मत्स्य व्यवसायासारख्या...वर्धा : जिल्ह्यात लहान, मोठे मिळून १८० तलाव आहेत...
दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी पीक नुकसानीचा...नाशिक : दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी केंद्र सरकारची...
नखातवाडी तलावातील पाणीसाठा जोत्याखालीपरभणी ः वाढते तापमान, जोराचे वारे, उपसा यामुळे...
रासायनिक खते, कीटकनाशके वापराविषयी...परभणी ः रासायनिक खते, कीटकनाशकांच्या असंतुलित...
सरकार शेतकऱ्यांच्या खंबीरपणे पाठीशी :...जाफराबाद, जि. जालना  : तालुक्‍यातील पीक...
पालखेडच्या पाण्यासाठी शेतकरी आक्रमकयेवला, जि. नाशिक : येवला तालुका सतत दुष्काळी...
कोल्हापुरात केळी लागवड कमी होण्याची शक्...कोल्हापूर : पुरेशा पाण्याअभावी जिल्ह्यात केळीच्या...
हरभरा लागवड तंत्रज्ञानाबाबत मार्गदर्शनऔरंगाबाद : कृषी विज्ञान मंडळाच्या...
सांगली जिल्ह्यात रब्बीची पेरणी संकटातसांगली : जिल्ह्यात मान्सूनचा पाऊस पुरेसा झाला...
मुंबईत १५ ला सर्वपक्षीय मेळावा ः नवलेकोल्हापूर: किसान सभेच्या पुढाकाराने १५...
नगरमधील आठ तालुके अद्यापही रब्बी...नगर ः नगर जिल्ह्यामध्ये रब्बीची आतापर्यंत अवघी नऊ...
नव्या दुष्काळी संहितेमुळे राज्यातील...मुंबई: राज्यावर १९७२ च्या दुष्काळापेक्षाही...