agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Gene network lets plant roots handle nitrogen | Agrowon

नत्राच्या शोषण, पचनासाठी कार्यरत जनुकांचे नेटवर्क ओळखले
वृत्तसेवा
शनिवार, 27 ऑक्टोबर 2018

नत्र हे पिकांच्या वाढीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या अशा अन्नद्रव्यांपैकी एक आहे. पिकाची मुळे जमिनीतून शोषण्याची क्रिया आणि त्याचा वनस्पतीअंतर्गत चयापयांच्या प्रक्रियेचा सखोल वेध कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील जीवशास्त्रज्ञा सिओभान ब्रॅडी व कोल्ड स्प्रिंग हार्बर प्रयोगशाळेतील सहकाऱ्यांनी एकत्रितरीत्या केलेल्या संशोधनात घेतला आहे. यामुळे पिकांची वाढ आणि एकूण उत्पादनाला चालना मिळणार आहे. हे संशोधन ‘जर्नल नेचर’मध्ये प्रकाशित झाले आहे.

नत्र हे पिकांच्या वाढीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या अशा अन्नद्रव्यांपैकी एक आहे. पिकाची मुळे जमिनीतून शोषण्याची क्रिया आणि त्याचा वनस्पतीअंतर्गत चयापयांच्या प्रक्रियेचा सखोल वेध कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील जीवशास्त्रज्ञा सिओभान ब्रॅडी व कोल्ड स्प्रिंग हार्बर प्रयोगशाळेतील सहकाऱ्यांनी एकत्रितरीत्या केलेल्या संशोधनात घेतला आहे. यामुळे पिकांची वाढ आणि एकूण उत्पादनाला चालना मिळणार आहे. हे संशोधन ‘जर्नल नेचर’मध्ये प्रकाशित झाले आहे.

नत्रयुक्त खतांच्या शोधाला सुमारे शंभर वर्षे पूर्ण झाले आहे. या खतामुळे कृषी उत्पादकतेमुळे प्रचंड वाढ झाली, अब्जावधी लोकांच्या भुकेच्या समस्येवर काही अंशी तरी मात करता आली. मात्र, या खतांच्या अतिरिक्त वापरामुळे जमिनीच्या समस्या वाढत गेल्या. वाहत्या पाण्यासोबत खतांसोबत कीडनाशकांचे अंश पाण्याचे स्रोत, नद्या, तलाव आणि समुद्रामध्ये वाढत आहे. याचे विपरीत परिणामही दिसू लागले आहेत.
या नत्रयुक्त खतांविषयी माहिती देताना कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील वनस्पती जीवशास्त्राच्या सहायक प्रा. सिओभान ब्रॅडी यांनी सांगितले, की नत्राचे चयापचय वनस्पतींच्या वाढीमध्ये अतुल्य महत्त्वाचे आहे. नत्राचे पचन आणि वहन यांमध्ये कार्यरत जनुकांची ओळख पटवलेली असली तरी या सर्व प्रक्रियेचे नियंत्रण कशाप्रकारे होते, याविषयी फारशी माहिती उपलब्ध नव्हती. जनुकांचे नेटवर्क मुळांच्या जिवंत राहण्यामध्ये आणि वाढीमध्ये कशाप्रकारे कार्य करते, यावर संशोधन आमच्या प्रयोगशाळेमध्ये संशोधन सुरू केले.
अशा नियंत्रण जनुकांना त्यांच्या अन्य जनुकांच्या कार्याला नियंत्रित करण्याच्या गुणधर्मांमुळे `ट्रान्सक्रिप्शन फॅक्टर` म्हणून ओळखले जाते. फांद्या, फुटले, पाने यांमध्ये आजवर त्यांची ओळख पटली होती. मात्र, मातीतून नत्र ज्या मुळांद्वारे वनस्पतीमध्ये प्रवेश करतो, त्या मुळांमध्ये त्यांची ओळख पटली नव्हती.

मुळांतील शास्त्र
पदवीचे विद्यार्थी अॅलीसन गौडीनिअर यांनी ट्रान्सक्रिप्शन फॅक्टर म्हणून कार्यरत अशा शेकडो जनुकांचे रोबोटिक्सद्वारे विश्लेषण केले. त्याच सोबत कोल्ड स्प्रिंग हार्बर लॅबोरेटरीतील सहयोगी प्रा. डोरेन वारे आणि सहकाऱ्यांनी या नेटवर्कमध्ये कार्यरत अत्यंत महत्त्वाच्या जनुकांचा अंदाज संगणकीय पद्धतीने घेतला. त्यानंतर कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील संशोधकांनी या संभाव्य महत्त्वाच्या जनुकांची नेमकी भूमिका अभ्यासली. त्यातून नत्राच्या चयापचयामध्ये कार्यरत अत्यंत महत्त्वाच्या अशा जनुकांचा गट मिळवण्यात यश आले.

भविष्यात ज्या वेळी नत्र कार्यक्षम अशा जातींची पैदास करण्याचा विचार होईल, तेव्हा या जनुकांना टाळून पुढे जाताच येणार नाही. अर्थात, या संशोधनामुळे अनेक संशोधनाला नवी  दिशा मिळणार आहे.
- सिओभान ब्रॅडी,
सहायक प्राध्यापिका, कॅलिफोर्निया डेव्हिस विद्यापीठ, अमेरिका.

इतर ताज्या घडामोडी
सागरी नत्र साखळीतील महत्त्वाच्या...सागरी पाण्यातील अमोनिया ऑक्सिडेशन करणारे...
पुणे जिल्ह्यात ३७ लाख ३३ हजार टन ऊस...पुणे ः पुणे जिल्ह्यातील १७ साखर कारखान्यांचा गळीत...
नांदेड विभागात २८ लाख क्विंटल साखरेचे...नांदेड ः नांदेड येथील प्रादेशिक साखर सहसंचालक...
जतला पाणी देण्यास कर्नाटकचे मुख्यमंत्री...जत, जि. सांगली ः तुबची बबलेश्वर (कर्नाटक)...
राज्यात टोमॅटो प्रतिक्विंटल ३०० ते १२००...सोलापुरात सर्वाधिक दर ८०० रुपये सोलापूर ः...
दुष्काळात बॅंकांची सक्तीची वसुली थांबवा...बुलडाणा ः सध्या जिल्ह्यात दुष्काळी परिस्थिती आहे...
सव्वाआठ रुपये दर मिळाला तरच पपईची विक्रीजळगाव  : खानदेशात पपई उत्पादकांना सव्वाआठ...
केळी दरांची अंमलबजावणी होईनाजळगाव : खानदेशात केळीच्या दरांबाबत दबाव...
मराठा आरक्षण : ज्येष्ठ विधिज्ञ हरीश...मुंबई : राज्य सरकारने मराठा समाजाला शिक्षण आणि...
जिनिंग मालकाने शेतकऱ्याला घ्यायला लावली...वर्धा : एका हातात पाण्याचा ग्लास आणि दुसऱ्या...
स्वतंत्र भारत पक्षाकडून ‘आपले सरकार’चा...नगर : राज्यात आणि देशात शेतकऱ्यांची लूट करणारे...
ढगाळ वातावरण, भुरीच्या धोक्याकडे लक्ष...बंगालच्या उपसागरातून येणाऱ्या वादळाचा परिणाम...
पीकविम्याच्या हप्त्याची वेळ अत्यंत...हवामानातील विविध घटकांमुळे पिकांचे अनेक वेळा...
खानदेशात रब्बीचे ७९ टक्के क्षेत्र नापेरजळगाव :खानदेशात रब्बी पिकांमध्ये मका, गव्हाची...
फरदड कपाशीचे उत्पादन टाळावे ः कुलगुरू...नांदेड ः आगामी खरीप हंगामामध्ये कपाशीवर गुलाबी...
पायाभूत सुविधांअभावी रेशीम उत्पादक...बीड : रेशीम कोष उत्पादन वाढीसाठी महारेशीम अभियान...
‘एफआरपी’ थकविलेल्या कारखान्यांना दणकाकोल्हापूर : हंगाम सुरू होऊन दीड महिन्याचा कालावधी...
अकोल्यात ‘अात्मा’ शेतकरी सल्लागार...अकोला ः शेतकऱ्यांपर्यंत आधुनिक तंत्रज्ञान पोचवण्‍...
भंडारा जिल्ह्यातील भूजल पातळी खोलभंडारा : जिल्ह्यात सामान्य पर्जन्यमानाच्या...
साताऱ्यात गवार प्रतिदहा किलो ३०० ते ४५०...सातारा ः येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीत बुधवारी...