agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Soy natural- Genetic resistance against aphids | Agrowon

सोयाबीनमधील मावा कीड प्रतिकारक जनुक गट ओळखला
वृत्तसेवा
गुरुवार, 13 सप्टेंबर 2018

दरवर्षी सोयाबीन पिकावर होणाऱ्या मावा किडीच्या प्रादुर्भावामुळे अब्जावधी डॉलरचे नुकसान होते. या किडीच्या प्रतिकारकतेशी जोडलेल्या सोयाबीनमधील जनुकांच्या गटाचा शोध संशोधकांनी घेतला आहे. असे गट असलेल्या अनेक सोयाबीन जाती असून, त्यांचा उपयोग मावा किडीसाठी प्रतिकारक जाती विकसित करण्यासाठी होऊ शकतो.

दरवर्षी सोयाबीन पिकावर होणाऱ्या मावा किडीच्या प्रादुर्भावामुळे अब्जावधी डॉलरचे नुकसान होते. या किडीच्या प्रतिकारकतेशी जोडलेल्या सोयाबीनमधील जनुकांच्या गटाचा शोध संशोधकांनी घेतला आहे. असे गट असलेल्या अनेक सोयाबीन जाती असून, त्यांचा उपयोग मावा किडीसाठी प्रतिकारक जाती विकसित करण्यासाठी होऊ शकतो.

आकाराने लहान असलेली मावा ही कीड वायव्येकडील अमेरिकन राज्यांमध्ये सोयाबीन पिकांचे मोठे नुकसान करते. त्याविषयी माहिती देताना मिन्निसोटा विद्यापीठातील कृषी विद्या आणि वनस्पती जनुक तज्ज्ञ अॅरोन लॉरेन्झ यांनी सांगितले, की मावा किडीला प्रतिकार करण्याची मूलद्रव्यीय यंत्रणा सोयाबीनमध्ये अंतर्भूत असून, जनुकीय पातळीवर तिचा शोध घेण्यात आला. सध्या प्रचलित व लागवडीखाली असलेल्या व्यावसायिक जातींमध्ये हा गुणधर्म फारसा दिसून येत नाही.

सध्या मावा किडीच्या नियंत्रणासाठी कीडनाशकांचा वापर होतो. मात्र, सातत्याने होत असलेल्या कीडनाशकांच्या फवारण्यामुळे त्यांच्यामध्ये प्रतिकारक्षमता विकसित होत आहे. त्याचप्रमाणे कीडनाशकांच्या अतिरिक्त वापराचे पर्यावरणावरही विपरित परिणाम होतात. भविष्यात कीडनाशकांच्या वापरावरही मर्यादा येत जाणार आहेत. अशा वेळी पर्याय म्हणून नावीन्यपूर्ण तंत्राचा-वनस्पतीतील प्रतिकारक्षमतेचा वापर करणे आवश्यक ठरणार आहे.

असे झाले संशोधन

  • सोयाबीन मावा ही कीड जनुकीय विविधता असलेली प्रजाती आहे. ती वनस्पतीतील प्रतिकारक्षमतेवर त्वरित मात करण्याची क्षमता मिळवू शकते. त्यामुळे अद्याप फारसा ज्ञात नसलेल्या प्रतिकार जनुकांचा शोध संशोधक लॉरेन्झ आणि सहकारी घेत होते. त्यासाठी त्यांनी सोयाबीनच्या हजारो जातींच्या चाचण्या घेतल्या. त्यातील जनुक माहिती विशेषतः मावा प्रतिकारकतेसंदर्भात कार्य करणाऱ्या जनुकांचा गट मिळण्यात आले.
  • जनुकांच्या या लहान भागाला (स्मॉल जेनेटिक लॅण्डमार्क) एसएनपीज म्हटले जाते. प्रतिकारकतेसंबंधी असे भाग जास्तीत जास्त सोयाबीन जातींमध्ये शोधण्यात आले. त्यांच्या कार्यपद्धतींचे संख्याशास्त्रीय प्रारुपाद्वारे विश्लेषण करण्यात आले.
  • लॉरेन्झ आणि सहकाऱ्यांना प्रचलित मावा प्रतिकारक सोयाबीन जातींमध्ये असे एसएनपीज आढळले. यातील अनेक विभाग हे पूर्वी मावा प्रतिकारकतेसाठी ओळखले जात नव्हते. या घटकांचा योग्य वापर करून मावा किडीच्या नियंत्रणासाठी प्रतिकारक्षम सोयाबीन जाती विकसित करणे शक्य होणार आहे.
  • या जाती केवळ एका जनुकांऐवजी एक गटावर आधारीत असल्याने त्याविषयी प्रतिकारकता विकसित करणे मावा किडीसाठी अवघड होणार आहे.
  • असे विभाग अनेक सोयाबीन जातींमध्ये आढळले असून, त्यांचा उपयोग नव्या जातींच्या पैदाशीसाठी करणे शक्य होईल.
  • हे संशोधन दी प्लॅंट जिनोममध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
पुण्यात आवक कमी झाल्याने भाजीपाल्यांची...पुणे ः राज्यातील दुष्काळी परिस्थितीच्या...
दुष्काळी तालुक्यांतून अकोले, कोपरगावला...नगर : अकोले तालुक्‍यात पाऊस पडण्याच्या प्रमाणात...
सोयाबीनने मोडले शेतकऱ्यांचे कंबरडेअमरावती  ः दिवाळीच्या मोसमात दोन पैसे...
शेतीमालाच्या साठवणुकीसाठी उभारणार गोदामेकऱ्हाड, जि. सातारा ः शेतकऱ्यांनी उत्पादित केलेला...
हापूसचा ‘अल्फोन्सो जीआय’ वादातपुणे   : केंद्र सरकारने हापूस आंब्याला ‘...
साखर निर्यातीसाठी कारखान्यांनी पुढे...मुंबई   : अडचणीतील साखर उद्योगाला...
दक्षिण कोकणात बुधवारपासून शक्यतापुणे  : कमाल तापमानात चढ-उतार होत असला तरी...
पंजाब, हरियानात पिकांचे अवशेष जाळण्यावर...गुडगाव : पिकांचे अवशेष जाळण्यावर असलेली बंदी...
शबरीमला मंदिर प्रवेशप्रकरणी केरळमध्ये...तिरुअनंतपुरम, केरळ : शबरीमला मंदिरात सर्व...
नैसर्गिक समतोलासह खाद्यसुरक्षेसाठी...२०५० मध्ये जगाची लोकसंख्या १० अब्जांपर्यंत पोचेल...
जळगावात डाळिंब प्रतिक्विंटल २००० ते...जळगाव ः येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
सातारी आल्याच्या बाजारभावात सुधारणासातारा ः आले पिकाच्या दरात सुधारणा झाली आहे....
सोलापूर जिल्ह्यातील ‘दुष्काळ`...सोलापूर : सोलापूर जिल्ह्यात यंदा सुरवातीपासून...
निवडणूक अायोगाच्या बोधचिन्हाची मानवी...बुलडाणा : येथील जिजामाता प्रेक्षागारात पाच हजार...
ऊसदर नियामक मंडळाची ‘आरएसएफ’प्रश्नी...पुणे : राज्यातील काही साखर कारखान्यांकडून महसुली...
राज्यात उन्हाचा चटका कायमपुणे   : कोरड्या व निरभ्र हवामानामुळे...
खानदेशात सूतगिरण्यांची वानवाजळगाव  ः खानदेशात कापूस हे प्रमुख पीक आहे....
दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी मुहूर्त कशाला...औरंगाबाद  ः मराठवाड्यातील ७६ पैकी ५६ तालुक्‍...
सिंचन परिषदेतील विचार मंथनाची दिशा...सोयगाव, जि. औरंगाबाद   : केवळ चर्चा, प्रबोधन...
स्फुरद विरघळविणाऱ्या जिवाणू संवर्धकांचा...फळभाज्या तसेच फळांच्या वाढीसाठी स्फुरद हे...