agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Soy natural- Genetic resistance against aphids | Agrowon

सोयाबीनमधील मावा कीड प्रतिकारक जनुक गट ओळखला
वृत्तसेवा
गुरुवार, 13 सप्टेंबर 2018

दरवर्षी सोयाबीन पिकावर होणाऱ्या मावा किडीच्या प्रादुर्भावामुळे अब्जावधी डॉलरचे नुकसान होते. या किडीच्या प्रतिकारकतेशी जोडलेल्या सोयाबीनमधील जनुकांच्या गटाचा शोध संशोधकांनी घेतला आहे. असे गट असलेल्या अनेक सोयाबीन जाती असून, त्यांचा उपयोग मावा किडीसाठी प्रतिकारक जाती विकसित करण्यासाठी होऊ शकतो.

दरवर्षी सोयाबीन पिकावर होणाऱ्या मावा किडीच्या प्रादुर्भावामुळे अब्जावधी डॉलरचे नुकसान होते. या किडीच्या प्रतिकारकतेशी जोडलेल्या सोयाबीनमधील जनुकांच्या गटाचा शोध संशोधकांनी घेतला आहे. असे गट असलेल्या अनेक सोयाबीन जाती असून, त्यांचा उपयोग मावा किडीसाठी प्रतिकारक जाती विकसित करण्यासाठी होऊ शकतो.

आकाराने लहान असलेली मावा ही कीड वायव्येकडील अमेरिकन राज्यांमध्ये सोयाबीन पिकांचे मोठे नुकसान करते. त्याविषयी माहिती देताना मिन्निसोटा विद्यापीठातील कृषी विद्या आणि वनस्पती जनुक तज्ज्ञ अॅरोन लॉरेन्झ यांनी सांगितले, की मावा किडीला प्रतिकार करण्याची मूलद्रव्यीय यंत्रणा सोयाबीनमध्ये अंतर्भूत असून, जनुकीय पातळीवर तिचा शोध घेण्यात आला. सध्या प्रचलित व लागवडीखाली असलेल्या व्यावसायिक जातींमध्ये हा गुणधर्म फारसा दिसून येत नाही.

सध्या मावा किडीच्या नियंत्रणासाठी कीडनाशकांचा वापर होतो. मात्र, सातत्याने होत असलेल्या कीडनाशकांच्या फवारण्यामुळे त्यांच्यामध्ये प्रतिकारक्षमता विकसित होत आहे. त्याचप्रमाणे कीडनाशकांच्या अतिरिक्त वापराचे पर्यावरणावरही विपरित परिणाम होतात. भविष्यात कीडनाशकांच्या वापरावरही मर्यादा येत जाणार आहेत. अशा वेळी पर्याय म्हणून नावीन्यपूर्ण तंत्राचा-वनस्पतीतील प्रतिकारक्षमतेचा वापर करणे आवश्यक ठरणार आहे.

असे झाले संशोधन

  • सोयाबीन मावा ही कीड जनुकीय विविधता असलेली प्रजाती आहे. ती वनस्पतीतील प्रतिकारक्षमतेवर त्वरित मात करण्याची क्षमता मिळवू शकते. त्यामुळे अद्याप फारसा ज्ञात नसलेल्या प्रतिकार जनुकांचा शोध संशोधक लॉरेन्झ आणि सहकारी घेत होते. त्यासाठी त्यांनी सोयाबीनच्या हजारो जातींच्या चाचण्या घेतल्या. त्यातील जनुक माहिती विशेषतः मावा प्रतिकारकतेसंदर्भात कार्य करणाऱ्या जनुकांचा गट मिळण्यात आले.
  • जनुकांच्या या लहान भागाला (स्मॉल जेनेटिक लॅण्डमार्क) एसएनपीज म्हटले जाते. प्रतिकारकतेसंबंधी असे भाग जास्तीत जास्त सोयाबीन जातींमध्ये शोधण्यात आले. त्यांच्या कार्यपद्धतींचे संख्याशास्त्रीय प्रारुपाद्वारे विश्लेषण करण्यात आले.
  • लॉरेन्झ आणि सहकाऱ्यांना प्रचलित मावा प्रतिकारक सोयाबीन जातींमध्ये असे एसएनपीज आढळले. यातील अनेक विभाग हे पूर्वी मावा प्रतिकारकतेसाठी ओळखले जात नव्हते. या घटकांचा योग्य वापर करून मावा किडीच्या नियंत्रणासाठी प्रतिकारक्षम सोयाबीन जाती विकसित करणे शक्य होणार आहे.
  • या जाती केवळ एका जनुकांऐवजी एक गटावर आधारीत असल्याने त्याविषयी प्रतिकारकता विकसित करणे मावा किडीसाठी अवघड होणार आहे.
  • असे विभाग अनेक सोयाबीन जातींमध्ये आढळले असून, त्यांचा उपयोग नव्या जातींच्या पैदाशीसाठी करणे शक्य होईल.
  • हे संशोधन दी प्लॅंट जिनोममध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
'टीम देवेंद्र'चा विस्तार; विखे पाटील,...मुंबई : आगामी विधानसभा निवडणूक ऐन तोंडावर आली...
ऊस बिलासाठी शेतकऱ्यांचा पाचपुतेंच्या...श्रीगोंदे : काष्टी येथील माजी मंत्री बबनराव...
खरेदीदारांच्या इच्छेवर पॅकेजिंगचा पडतो...एखादा खाद्यपदार्थ लोकांना आकर्षित ...
नगरमध्ये छावणीचालकांसाठी आणखी ६ कोटींचा...नगर : पशुधन जगविण्यासाठी छावणीचालकांचे अर्थचक्र...
सांगली जिल्ह्यात खरीप पेरा रखडलासांगली : जिल्ह्यात वळीव पावसाने दडी मारली,...
केंद्र आणि राज्याच्या मंत्र्यांना कांदे...नाशिक  : अगोदरच मागील कांदा विक्रीचे अनुदान...
सहलींच्या बचत निधीतून होणार आंबा फवारणी...रत्नागिरी : ग्रास कटर, आंबा फवारणी मशिनला...
मराठवाड्यात चार दिवसांत लाखभर लोक...औरंगाबाद : लांबलेला पाऊस, भूपृष्ठावरील जलसाठ्यांत...
पणन सुधारणा विधेयक पावसाळी अधिवेशनात...पुणे  ः शेतीमाल पणन सुधारणांमधील...
पुणे बाजार समिती पुनर्विकासाला गतीपुणे : पुणे कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या...
कारखान्यांना ‘सहवीज’मधून १०४१ कोटींचे...पुणे  : राज्यातील साखर कारखान्यांनी सहवीज...
खानदेशात उष्णतेचा कहर; पावसाची...जळगाव  ः खानदेशात वादळी पाऊस वगळता कुठेही...
शकूबाईंच्या लढ्याला आले यश;  वनजमीन...वणी, जि. नाशिक  : शेतकरी व आदिवासींच्या...
मराठवाड्यातील चार जिल्ह्यांत चारा...औरंगाबाद  ः दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर...
उन्नत शेती अभियानात १५ दिवसांत १९ लाख...मुंबई : राज्यात उन्नत शेती - समृद्ध शेतकरी...
पाणी जिरविण्यासाठी नदीपात्र नांगरण्याचा...अमरावती  ः भूगर्भात पाणी मुरून पातळी वाढावी...
काँग्रेसच्या विधिमंडळ पक्षनेतेपदी...मुंबई : विधानसभा निवडणुकीच्या तोंडावर काँग्रेसने...
राज्य मंत्रिमंडळाचा आज विस्तार मुंबई : होणार होणार म्हणून गेले काही...
मोठ्या गटांसाठी व्यवस्थापन समितीची...शेती शाश्वत व किफायतशीर होण्यासाठी एकट्याने...
पीकविमा न मिळालेल्या शेतकऱ्यांसाठी मदत...मुंबई : राज्यातील अनेक शेतकऱ्यांना...