agricultural stories in Marathi, agrowon, agrovision, Working lands play a key role in protecting biodiversity | Agrowon

जैवविविधता संवर्धनासाठी शेतीपरिसरामध्ये योग्य बदल हवेत
वृत्तसेवा
बुधवार, 31 ऑक्टोबर 2018

जैवविविधतेमध्ये वनस्पती, सजीव, उभयचर प्राण्यांच्या अनेक प्रजाती नष्ट होत आहेत. रहिवास नष्ट होत असल्याने जैवविविधतेला प्रामुख्याने फटका बसत असून, त्यासाठी वातावरणातील बदल कारणीभूत असल्याचे संशोधकांचे मत आहे. यासाठी केवळ शेतीपुरता विचार करून चालणार नाही, तर जमिनीच्या वापरामध्ये योग्य ते बदल करण्याची आवश्यकता त्यांनी व्यक्त केली आहे. या विषयी कॅलिफोर्निया-बर्केले विद्यापीठातील संशोधकांनी एक लेख सायन्स या संशोधनपत्रिकेमध्ये लिहिला आहे.

जैवविविधतेमध्ये वनस्पती, सजीव, उभयचर प्राण्यांच्या अनेक प्रजाती नष्ट होत आहेत. रहिवास नष्ट होत असल्याने जैवविविधतेला प्रामुख्याने फटका बसत असून, त्यासाठी वातावरणातील बदल कारणीभूत असल्याचे संशोधकांचे मत आहे. यासाठी केवळ शेतीपुरता विचार करून चालणार नाही, तर जमिनीच्या वापरामध्ये योग्य ते बदल करण्याची आवश्यकता त्यांनी व्यक्त केली आहे. या विषयी कॅलिफोर्निया-बर्केले विद्यापीठातील संशोधकांनी एक लेख सायन्स या संशोधनपत्रिकेमध्ये लिहिला आहे.

तपकिरी वटवाघळांचे शरीर तळहातापेक्षा लहान असले तरी पंखाची लांबी मात्र एक फुटापेक्षा अधिक असते. ते एका रात्रीमध्ये ६ ते ८ हजार किटकांचा फडशा पाडते. यामुळे पिकातील किडींची संख्या नियंत्रणात राहण्यास मदत होते. मात्र, अशा वटवाघळांच्या अत्यंत अल्प प्रजाती अमेरिकेतील शेती परिसरामध्ये राहतात. याचे कारण म्हणजे एकल पिकांची शेती. अशा एकाच पिकामुळे वटवाघळांना राहण्यासाठी, घरटे करण्यासाठी योग्य अशी जागाच उपलब्ध असत नाही. जमिनीच्या वापराच्या पद्धतीमध्ये - शेते, कुरणे आणि वने यातील योग्य समन्वय राखण्याची आवश्यकता विविध संशोधनामधून सतत पुढे येत आहे. नुकत्याच प्रकाशित लेखामध्ये कॅलिफोर्निया बर्केले विद्यापीठातील पर्यावरणशास्त्रज्ञांनी याविषयी आपली मते मांडली आहेत.

  • शेतीमध्ये बांध, कोपरे किंवा विविध ठिकाणी झाडांची वाढ करणे आवश्यक आहे. त्यातून विविध पक्षी, वटवाघळे आणि किटकांना आश्रयस्थान मिळू शेकल. शेत, फळबागा, कुरणे आणि फुले येणाऱ्या वनस्पती यांचा समावेश पर्यावरणामध्ये असला पाहिजे.
  • आता केवळ जंगलाच्या बंदिस्त कुंपणामध्ये त्यांचा रहिवास अडकलेला असून, या जागाही तुलनेने कमी होत आहेत. शेती परिसरामध्ये अधिक दाट स्वरुपामध्ये रहिवास उपलब्ध झाल्यास मोठे प्राणीही त्यामध्ये राहू शकतील.
  • कॅलिफोर्निया बर्केले विद्यापीठातील पर्यावरणशास्त्र विभागातील संशोधिका अदिना मेरेनलेंडर यांनी सांगितले, की जैवविविधतेसाठी संरक्षित क्षेत्र असणे, हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मात्र, केवळ त्यावर अवलंबून राहणे योग्य होणार नाही. सजीवांच्या विविध प्रजाती वेगाने नष्ट होत आहेत. तापमान आणि वातावरणातील बदलांमुळे विविध प्रजातींची स्थलांतरे वाढत जाणार आहेत, त्यांच्यासाठी अधिक योग्य वातावरण संरक्षित क्षेत्राच्या बाहेरही उपलब्ध असण्याची आवश्यकता आहे. परिसरामध्ये नैसर्गिक स्थिती जपणे, अगदी एखादे झाडही अनेक प्रजातींसाठी आश्रयस्थान ठरू शकते.
  • गेल्या काही वर्षांमध्ये द्राक्ष शेतीसाठी मोठ्या प्रमाणात ओक झाडे आणि झुडपे नष्ट करण्यात आली. त्याचा फटका स्थानिक प्रजातींना बसत आहे. यामुळे संवेदनशील पक्षी, उभयचर प्राणी नष्ट होतील.
  • शहरी आणि कृषी क्षेत्रामध्ये राहू शकणाऱ्या उदा. मॉकिंगबर्ड, हाऊस पिंचेस, वटवाघळाच्या काही प्रजाती वाढू शकतील. मात्र, त्या प्रजाती शहरी वातावरणाला संवेदनशील आहेत उदा. अॅकॉर्न वूडपीकर्स, केशरी डोक्याचा वार्बलर्स, मोठे तपकिरी वटवाघूळ यांच्यासाठी मात्र खास उपाययोजना कराव्या लागणार आहेत.
  • पर्यावरणशास्त्र विभागातील प्रा. क्लारे क्रेमेन यांनी सांगितले, की नैसर्गिकपणे शेती परिसराची उभारणी व राखण करावी लागणार आहे. मात्र, हे परिसर अधिक उत्पादक आणि फायदेशीर झाले पाहिजेत. आपल्या आवश्यकतेसाठी अन्न तयार करतानाच या पर्यावरणातील अन्य घटकांचाही विचार करावा लागणार आहे. जैवसाखळीतील प्रत्येक घटक आपापल्या स्थानी महत्त्वाचा आहे. तो लुप्त झाल्यास त्याचे विपरीत परिणाम भोगावे लागतील.

 

इतर ताज्या घडामोडी
कळमणा बाजार समितीत गव्हाची आवक वाढलीनागपूर ः बाजारात गव्हाची आवक वाढली असून सरासरी...
जळगाव बाजार समितीत हिरव्या मिरचीचे दर...जळगाव ः कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये हिरव्या...
जंगलातून होणाऱ्या नत्र प्रदूषणाचे...अमेरिकन वनसेवेतील शास्त्रज्ञांनी जंगलातून...
वनस्पती अवशेषापासून स्वस्त, शाश्वत हवाई...पिकांचे अवशेष आणि झाडांची लाकडे यांच्यापासून...
नगरला चिंच प्रतिक्विंटल ७००० ते १३५००...नगर ः नगर कृषी उत्पन्न बाजार समितीत अन्य भुसार...
थकीत चुकाऱ्यांसाठी स्वाभिमानी आक्रमकबुलडाणा : जिल्ह्यात शेतकऱ्यांनी तूर, मूग, उडदाची...
सोलापूरसाठी उजनीतून पाणी सोडलेसोलापूर : उजनी धरणातून भीमा नदीपात्रात सोलापूर...
लासुर्णेमध्ये जिल्हा बॅंकेसमाेर...वालचंदनगर, जि. पुणे ः लासुर्णे (ता. इंदापूर)...
अकोला, बुलडाण्यात अर्ज दाखल करण्यासाठी...अकोला : लोकसभा निवडणूकीसाठी उमेदवारी अर्ज दाखल...
परभणी जिल्ह्यात मनरेगाअंतर्गत १४६...परभणी ः महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार...
नगर : अकोल्यात कांदा प्रतिक्विंटल ११००...नगर ः जिल्ह्यातील राहुरी, राहाता, अकोले पारनेर...
जळगाव, धुळे, नंदुरबारमध्ये रंगणार...जळगाव ः खानदेशात रावेर वगळता नंदुरबार, धुळे व...
गरिबांना वार्षिक ७२ हजारांच्या हमीचे...नवी दिल्ली : लोकसभा निवडणुकीसाठी कॉंग्रेसने...
नांदेड जिल्ह्यात तूर उत्पादकता...नांदेड  ः नांदेड जिल्ह्यात २०१८-१९ मधील खरीप...
कानिफनाथ महाराज समाधी दर्शनासाठी...मढी, जि. नगर  : भटक्यांची पंढरी अशी ओळख...
सोशल मीडियावर चढला निवडणुकांचा ज्वरनागपूर ः सोशल मीडियावरच पक्ष पदाधिकारी,...
हवाई दलात चार ‘चिनुक' हेलिकॉप्टर सामीलचंडीगड ः ‘चिनुक' हेलिकॉप्टरमुळे परिस्थितीत...
नाट्यमय घडामोडीत काॅँग्रेसने चंद्रपूरचा...चंद्रपूर  ः विनायक बांगडे यांच्या उमेदवारीला...
सातारा जिल्ह्यात ऊस गाळप हंगाम अंतिम...सातारा ः जिल्ह्यातील साखर गाळप हंगाम अंतिम...
पाणी अमूल्य असल्याने जनजागृतेची गरज ः...कोल्हापूर : ‘‘पाण्यासाठी व्यापक जनजागृती होणे...