agricultural stories in Marathi, agrowon, banana fruit crop advice | Agrowon

केळी सल्ला
प्रा. एन. बी. शेख, प्रा. के. बी. पवार
रविवार, 16 डिसेंबर 2018

केळी पिकाची उत्तम वाढ व उत्पादनासाठी सरासरी किमान तापमान १६ अंश सेल्सिअसपेक्षा अधिक तर कमाल तापमान ३७ अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी असणे आवश्यक असते. केळीच्या वाढीच्या विविध अवस्थांनुसार कंद उगवण्यासाठी १६ ते ३० अंश सेल्सिअस, पाने व फळांच्या योग्य वाढीसाठी २६ ते ३० अंश सेल्सिअस, केळफूल योग्यरित्या बाहेर पडण्यासाठी २२ ते २५ अंश सेल्सिअस, तसेच योग्य प्रामाणात अन्नद्रव्य उपलब्ध होण्यासाठी १२ अंश सेल्सिअसपेक्षा अधिक तापमान आवश्यक असते. मात्र हिवाळ्यामध्ये डिसेंबर ते फेब्रुवारी या काळात किमान तापमान १६ अंशापेक्षाही खाली जाते. यामुळे केळी पिकावर अनेकविध प्रातिकूल परिणाम होतात.

केळी पिकाची उत्तम वाढ व उत्पादनासाठी सरासरी किमान तापमान १६ अंश सेल्सिअसपेक्षा अधिक तर कमाल तापमान ३७ अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी असणे आवश्यक असते. केळीच्या वाढीच्या विविध अवस्थांनुसार कंद उगवण्यासाठी १६ ते ३० अंश सेल्सिअस, पाने व फळांच्या योग्य वाढीसाठी २६ ते ३० अंश सेल्सिअस, केळफूल योग्यरित्या बाहेर पडण्यासाठी २२ ते २५ अंश सेल्सिअस, तसेच योग्य प्रामाणात अन्नद्रव्य उपलब्ध होण्यासाठी १२ अंश सेल्सिअसपेक्षा अधिक तापमान आवश्यक असते. मात्र हिवाळ्यामध्ये डिसेंबर ते फेब्रुवारी या काळात किमान तापमान १६ अंशापेक्षाही खाली जाते. यामुळे केळी पिकावर अनेकविध प्रातिकूल परिणाम होतात.

उपाययोजना

  • केळी पिकाची शिफारस केलेल्या अंतरावर म्हणजेच ५ × ५ फूट अंतरावरच लागवड करावी. जास्त अंतरावर लागवड करणे टाळावे. थंड वातावरणात केळी लागवड करणे टाळावे.
  • लागवडीच्या वेळेस चोहोबाजूने सुरू, नेपियर गवत, शेवरी, इत्यादी वारा प्रातिरोधक वनस्पतींची दाट २ ते ­३ ओळीत लागवड करावी. वारा प्रातिरोधक वनस्पतींमुळे बागेचे थंड वाऱ्यापासून संरक्षण होते.
  • रासायनिक खतांच्या शिफारशीत मात्रा द्याव्यात. पालाश या प्रामुख अन्नद्रव्याची कमतरता पडू देऊ नये.
  • बागेस रात्री अथवा पहाटेच्या वेळेस ठिबक संचाने पाणीपुरवठा करावा.
  • जमिनीची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वाढण्याकरिता शिफारशीनूसार लागवडीपूर्वी शेणखत अथवा कंपोस्ट खत द्यावे.|
  • केळीची लोंबणारी हिरवी निरोगी तसेच वाळलेली मात्र रोगाचा प्रादुर्भाव नसलेली पाने खोडाभोवती तशीच लपेटून ठेवावीत. अशी पाने शक्यतो हिवाळ्यात कापू नयेत. फक्त रोगग्रास्त पानेच कापावीत.
  • थंडीच्या दिवसात केळीच्या पानांच्या खालच्या बाजूस जांभळट रंगाच्या छटा दिसू लागतात. या छटा जस्त या सूक्ष्म अन्नद्रव्याच्या कमतरतेमुळे दिसू लागतात. यासाठी झिंक सल्फेटची ०.५ टक्के (५ ग्रॅम प्रती लिटर) या प्रमाणात फवारणी करावी.
  • प्रात्येक झाडास वाढीनुसार अर्धा ते एक किलो निंबोळी खत मातीत मिसळून द्यावे. यामुळे पिकास अतिरिक्त अन्नद्रव्य उपलब्ध होतात. तसेच निंबोळी खत कुजताना उष्णता निर्माण होऊन जमिनीतील तापमान वाढून मुळांची कार्यक्षमता कायम राखण्यास मदत होते. तसेच निंबोळी ढेपेमुळे मुळ्यांना इजा करणाऱ्या­ सुत्रकॄमींपासूनही पिकाचे संरक्षण होते.
  • पिकामध्ये उसाचे पाचट, केळीची वाळलेली पाने, सोयाबीन भुसा असे सेंद्रिय पदार्थ अथवा चंदेरी रंगाच्या पॉलीप्रोपीलीन कागदाचे आच्छादन करावे. यामुळे जमिनीतील आवश्यक तापमान टिकून राहते तसेच सूक्ष्म जिवाणूंच्या संख्येमध्येही वाढ होण्यास मदत होते.
  • घडाची योग्य वाढ व पक्वता याकरिता शेवटची फणी उमलल्यानंतर त्वरित केळफूल कापून बागेबाहेर न्यावे व नष्ट करावे. घडावर अतिरिक्त फण्या न ठेवता अपूर्ण व अतिरिक्त फण्यांची वेळीच विरळणी करावी. केळफूल कापणीनंतर घडावर ०.५ टक्के (५ ग्रॅम प्रती लिटर) पोटॅशिअम डाय हायड्रोजन फॉस्फेट व १.० टक्के युरिया यांच्या एकत्रित द्रावणाची १५ दिवसांच्या अंतराने दोनदा फवारणी करावी. यामुळे घडांचे वजन वाढते व घड लवकर काढणीस येतो.
  • फळांच्या चांगल्या वाढीसाठी केळफूल कापणी, फण्यांची विरळणी व रसायनांची घडावर फवारणी झाल्यानंतर घड ७५× १०० सेमी आकारमानाच्या २ टक्के सच्छिद्र पॉलीप्रोपीलीन पिशव्यांनी झाकावा. यामुळे घडाचे थंड हवा, धूळ, पाणी, दव यांपासून संरक्षण होते. त्याचबरोबर घडाभोवती सूक्ष्म वातावरण निर्माण होऊन घड लवकर पक्व होतो.
  • हिवाळ्यात करपा (सीगाटोका) यासारख्या बुरशीजन्य रोगांच्या प्राभावी नियंत्रणासाठी बाग नियमितपणे स्वच्छ ठेवावी तसेच कार्बेन्डाझिम १ ग्रॅम किंवा प्राॅपीकोनॅझोल १ मिली प्रती लिटर याप्रमाणात बुरशीनाशकांची फवारणी करावी.
  • तापमान १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी असल्यास पहाटेच्या वेळेस बागेभोवती चोहोबाजूंनी ओला काडीकचरा व गवत जाळून बागेमध्ये धूर करावा. अशाप्रकारे हिवाळ्यात केळी बागेची काळजी घेतल्यास थंडीमुळे होणा­ऱ्या संभाव्य नुकसानाची पातळी कमी करण्यास हमखास मदत होइल.

 ः प्रा. एन. बी. शेख, ०२५७/२२५०९८६  
(केळी संशोधन केंद्र, जळगाव.)  

इतर ताज्या घडामोडी
कीटकशास्‍त्र विभागातर्फे ट्रायकोकार्ड...परभणी ः येत्या हंगामात मराठवाड्यातील औरंगाबाद,...
फळबाग योजनेतील अटी कोकणासाठी शिथिल करू...रत्नागिरी ः भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड...
कांदा उत्पादक शेतकऱ्यांना अनुदानाची...नाशिक : मागील वर्षी लाल कांद्याचे भाव पडल्याने...
कपाशीचा नांदेड ४४ बीटी वाण लोकार्पण हा...परभणी  : वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी...
पावसाला उशीर झाल्याने चिंतेचे ढग गडदनांदेड ः नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत यंदा...
कृषी विद्यापीठाच्या वाणांच्या...रत्नागिरी ः डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी...
परभणी, हिंगोलीतील दूध उत्पादकांच्या... परभणी  ः शासकीय दूध योजनेअंतर्गत परभणी...
विदर्भातील कृषी विकासाला बाधक ठरतोय...नागपूर   ः सत्ताकेंद्र विदर्भात असताना...
आवक कमी झाल्याने भाजीपाल्याच्या दरात वाढपुणे ः गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
उदारीकरणाच्या नावाखाली उत्पादन...पुणे   : देशात १९९१ मध्ये...
विधिमंडळाचे आजपासून पावसाळी अधिवेशनमुंबई : राज्य विधिमंडळाच्या पावसाळी...
दुष्काळ, पीकविम्याचे आठ हजार कोटी...मुंबई ः लोकसभा निवडणूक निकालाच्या पार्श्वभूमीवर...
दुष्काळ, मंत्र्यांचे भ्रष्टाचार, आरक्षण...मुंबई : राज्यात भीषण दुष्काळ आहे, त्यामुळे...
मॉन्सूनची सिक्कीम, पश्चिम बंगालपर्यंत...पुणे : अरबी समुद्रात गुजरातच्या किनाऱ्यावर...
'टीम देवेंद्र'चा विस्तार; विखे पाटील,...मुंबई : आगामी विधानसभा निवडणूक ऐन तोंडावर आली...
ऊस बिलासाठी शेतकऱ्यांचा पाचपुतेंच्या...श्रीगोंदे : काष्टी येथील माजी मंत्री बबनराव...
खरेदीदारांच्या इच्छेवर पॅकेजिंगचा पडतो...एखादा खाद्यपदार्थ लोकांना आकर्षित ...
नगरमध्ये छावणीचालकांसाठी आणखी ६ कोटींचा...नगर : पशुधन जगविण्यासाठी छावणीचालकांचे अर्थचक्र...
सांगली जिल्ह्यात खरीप पेरा रखडलासांगली : जिल्ह्यात वळीव पावसाने दडी मारली,...
केंद्र आणि राज्याच्या मंत्र्यांना कांदे...नाशिक  : अगोदरच मागील कांदा विक्रीचे अनुदान...