agricultural stories in Marathi, agrowon, banana trunk processing | Agrowon

केळी खोडापासून धागानिर्मिती तंत्र
वैभव सूर्यवंशी
बुधवार, 28 नोव्हेंबर 2018

केळी झाडाचे खोड, पानांचा उपयोग धागा निर्मितीच्याबरोबरीने सेंद्रिय खत, गांडूळ खतनिर्मितीसाठी करता येतो. गुजरात राज्यातील नवसारी कृषी विद्यापीठाने केळीच्या झाडाच्या खोडापासून विविध उत्पादनांची निर्मिती केली आहे.

एका केळीच्या खोडापासून २०० ग्रॅम धागा, ४ ते ५ लिटर सेंद्रिय द्रव्य, गांडूळ खतनिर्मितीसाठी घटक मिळतात. नवसारी कृषी विद्यापीठातील तज्ज्ञांनी खोडातील सर्वात आतील भागापासून कॅंडी, लोणचे निर्मितीचे तंत्र विकसित केले आहे.

केळी झाडाचे खोड, पानांचा उपयोग धागा निर्मितीच्याबरोबरीने सेंद्रिय खत, गांडूळ खतनिर्मितीसाठी करता येतो. गुजरात राज्यातील नवसारी कृषी विद्यापीठाने केळीच्या झाडाच्या खोडापासून विविध उत्पादनांची निर्मिती केली आहे.

एका केळीच्या खोडापासून २०० ग्रॅम धागा, ४ ते ५ लिटर सेंद्रिय द्रव्य, गांडूळ खतनिर्मितीसाठी घटक मिळतात. नवसारी कृषी विद्यापीठातील तज्ज्ञांनी खोडातील सर्वात आतील भागापासून कॅंडी, लोणचे निर्मितीचे तंत्र विकसित केले आहे.

खोडाचे उपयोग ः
१) धागा २) सेंद्रिय द्रव्य ३) गांडूळ खत,४) खाण्यायोग्य पदार्थ उदा. कॅंडी, लोणचे इ., ५) पेपरनिर्मिती ६) पर्स, पिशवीनिर्मिती, ७) पार्टीकल बोर्ड (प्लाय)

सेंद्रिय द्रव्यनिर्मिती:
१) कटरच्या साह्याने केळी खोडावरील वेगळे केलेले आवरण रास्पडोर यंत्रामध्ये घातले असता हॅमरिंगमुळे त्यातील पाणी, सेल्युलोज धाग्यापासून वेगळे करून साठवतात. वेगळा केलेला खोडाच्या भागावर प्रेसिंग यंत्राच्या साह्याने दाब देऊन त्यातील पाणी वेगळे केले जाते.
२) खोडापासून मिळालेल्या पाण्यावर डायजेस्टरमध्ये एकवीस दिवस प्रक्रिया केली जाते. त्यानंतर या द्रावणाचा वापर पिकावर फवारणी किंवा ठिबकद्वारे पिकांना देता येते.

केळी धागानिर्मिती:
पाणी आणि सेल्युलोज वेगळे झाल्यावर केळी खोडावरील आवरण यंत्रामधून मागे ओढले असता धागा मिळतो. हे धागे स्वच्छ पाण्यात धुवून वाळवले जातात. चरखा किंवा यार्न यंत्राच्या साह्याने वाळलेल्या धाग्यापासून रील बनविले जातात. केळी धाग्यापासून पर्स, पिशवी, चटई तयार केली जाते. याचबरोबरीने कापूस आणि केळी धाग्याचा वापर करून कपडेनिर्मिती केली जाते.

गांडूळ खत ः
प्रेसिंग यंत्राच्या साह्याने पाणी वेगळे केल्यावर उरलेल्या घटकांचा वापर गांडूळनिर्मितीमध्ये करता येतो. खोडाचा वाया जाणारा भाग हा गांडूळ खाद्य म्हणून उपयोगात आणला जातो. गांडूळ खत तयार करताना शेण आणि धागानिर्मितीनंतर उरलेल्या घटकांचे एकावर एक थर दिले जातात. तयार केलेल्या वाफ्यावर गांडूळ सोडली जातात. काही दिवसांमध्ये वाया जाणाऱ्या घटकांपासून गांडूळ खत तयार होते.

उपयुक्त यंत्रे ः
केळी खोडाचे तुकडे करणारे कटर
१) खोडातून धागा, पाणी वेगळे करण्यासाठी खोडावरील एकेक आवरण वेगळे करावे लागते. त्यासाठी मजूर श्रम व वेळ जास्त लागतो. खोडाचे दोन उभे समान भाग केले असता आवरण सहजरित्या निघते. मजुरांची कार्यक्षमता वाढते.
२) खोडाचे दोन समान भाग करण्यासाठी नवसारी कृषी विद्यापीठाने यंत्र तयार केले आहे. या यंत्रामध्ये एका तासात सुमारे १५० खोडांचे उभे दोन समान भाग केले जातात, यासाठी दोन मजूर लागतात.
३) या यंत्रासाठी दोन अश्वशक्तीची विद्युत मोटर आणि १८ इंच व्यास असलेला कटर वापरला जातो.

रास्पडोर यंत्र ः
१) यंत्राद्वारे वेगळे केलेल्या खोडाच्या आवरणातून धागा काढला जातो.
२) यंत्रामध्ये मळणीसाठी वापरले जाणारे रास्प बार सिलेंडर असतात. खोडाचे आवरण त्यामध्ये घातले असता हॅमरिंग ॲक्शनच्या सहाय्याने खोडातील पाणी व धाग्या व्यतिरिक्त असलेला भाग काढून केळी धागा मागे ओढून काढला जातो.

संपर्क ः वैभव सूर्यवंशी ९७३०६९६५५४
(विषय विशेषज्ञ (कृषी अभियांत्रिकी), कृषि विज्ञान केंद्र , ममुराबाद फार्म, जि. जळगाव)

इतर टेक्नोवन
शाश्वत सिंचनासाठी जलपुनर्भरणाच्या...पुनर्भरण न करता भूजलाचा उपसा करत राहिल्यास फार...
पीकपद्धतीनूसार बहुविध यंत्रांचा...हंगामी व वार्षिक नगदी पिके व फळपिके अशा बहुविध...
बटाटा स्टार्चपासून विघटनशील प्लॅस्टिकची...प्लॅस्टिकचा वापर सातत्याने वाढत असून, त्यातून...
केळी खोडापासून धागानिर्मिती तंत्रकेळी झाडाचे खोड, पानांचा उपयोग धागा...
शेततळ्यातील बाष्पीभवन रोखण्याचे विविध...सध्या सर्वत्र दुष्काळाची स्थिती आहे. पिके...
हरितगृहातील प्रकाशाचे नियंत्रण...हरितगृहातील प्रकाशाच्या कार्यक्षम व्यवस्थापनासाठी...
गूळ प्रक्रियेच्या आधुनिक पद्धतीआरोग्यासाठी गूळ उत्तम असून, त्याची लोकप्रियता...
जलनियंत्रण बॉक्सद्वारे कमी करता येईल...अधिक काळ पाण्याखाली राहत असलेल्या जमिनीतून...
योग्य पद्धतीनेच वापरा पॉवर टिलर पॉवर टिलर चालू करीत असताना डेप्थ रेग्युलेटर चालू...
शेतात केले पेरणी ते मळणी यांत्रिकीकरणनंदुरबार जिल्ह्यातील आडगाव (ता. शहादा) येथील...
बॅटरीरहित उपकरणांचे स्वप्न येईल...सध्या विविध स्मार्ट उपकरणे बाजारात येत आहेत....
छोट्या यंत्रांनी होतील कामे सुलभया वर्षी दापोली येथे पार पडलेल्या संयुक्त कृषी...
पेरणी यंत्राचा वापर फायदेशीर ठरतो...बियाण्यांच्या लहान मोठ्या अाकरावरून पेरणीचा...
कमी वेळेत चांगल्या मशागतीसाठी रोटाव्हेटर१९३०च्या दशकात रोटरी कल्टिव्हेटर (रोटा + व्हेटर)...
पाच मिनिटांत एका एकरवर फवारणी !...शेतीमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञान आले पाहिजे, असे जो तो...
रोपांच्या मुळांची गुंडाळी टाळण्यासाठी...ट्रे किंवा प्लॅस्टिक पिशव्यांमध्ये रोपांची...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
सुधारित अवजारे करतात कष्ट कमीवैभव विळा : १) गहू, ज्वारी, गवत कापणी जमिनीलगत...
सुधारित ट्रेलरमुळे कमी होईल अपघाताचे...ट्रॅक्टर व उसाने भरलेला ट्रेलर हे ग्रामीण...
कांदा बी पेरणी यंत्राने लागवड खर्चात बचतश्रीरामपूर (जि. नगर) येथे साधारण बारा वर्षांपासून...