agricultural stories in Marathi, agrowon, CITRUS ADVICE | Agrowon

लिंबूवर्गीय फळपिकातील कीड रोग नियंत्रण
डॉ. एम. बी. पाटील
बुधवार, 25 जुलै 2018

लिंबूवर्गीय फळबागेमध्ये फळगळ ही समस्या प्रामुख्याने जाणवते. या काळात बुरशीजन्य रोग, फळमाशी, रसशोषक पतंगाचाही प्रादुर्भाव जाणवू शकतो.

  झाडाचा निरोगीपणा वाढवण्यासाठी

लिंबूवर्गीय फळबागेमध्ये फळगळ ही समस्या प्रामुख्याने जाणवते. या काळात बुरशीजन्य रोग, फळमाशी, रसशोषक पतंगाचाही प्रादुर्भाव जाणवू शकतो.

  झाडाचा निरोगीपणा वाढवण्यासाठी

 फळाच्या योग्य वाढीसाठी झाडावर पुरेसे पालवी असणे गरजेचे असते. एका फळाच्या पूर्ण वाढीसाठी चाळीस पानांची गरज असते. - फळ तोडणीनंतर वाळलेल्या फांद्या काढून टाकाव्यात. त्यामुळे फांद्यावरील सुप्तावस्थेतील रोगकारक घटक कमी होतात.
 पुढील टप्प्यामध्ये फळवाढीसाठी कार्बन नत्राचे संतूलन असणे गरजेचे असते. पेशीक्षय क्रिया कमी करणे व ऑक्झिनच्या वाढीसाठी नत्राची गरज असते. ही मात्रा कृत्रिमरित्या युरियाची फवारणी करून वाढवता येते.

  रोग

  • सध्या लिंबूवर्गीय बागेमध्ये फळगळ दिसून येत आहे. पावसाची झड तीन चार दिवस संततधार असल्यामुळे बुरशीचा प्रादुर्भाव वाढत आहे. त्यात कोलेटोट्रीकम बुरशीमुळे देठ पिवळे पडणे आणि देठाजवळ काळा डाग दिसत आहे.
    नियंत्रण - फवारणी-
    कार्बेन्डाझीम १५ ग्रॅम प्रति १० लीटर पाणी
  • फळावर फायटोप्थोरा बुरशीचा प्रादुर्भाव होऊनही गळ होते. यामध्ये मोसंबीच्या खालील बाजूची फळे अगोदर सडण्यास सुरवात  होते.
    नियंत्रण - फवारणी
    मेटॅलॅक्झिल (४ टक्के) अधिक मॅन्कोझेब (६४ टक्के) संयुक्त बुरशीनाशक २५ ग्रॅम प्रति १० लिटर पाणी.
    पुढील फवारणी पंधरा दिवसांच्या अंतराने दोन वेळा करावी.
  •  लिंबूवर्गीय झाडावरील फळगळ प्रामूख्याने बोट्रिडीप्लोडिया थियोब्राेमी, कोलेक्टोट्रिकम ग्लोईओस्पोरिऑइडस व काही अंशी आल्टरनेरिया सिद्री या बुरशीमुळे होते. या बुरशी फळाच्या देठाद्वारे फळामध्ये प्रवेश करून पूर्ण वाढलेल्या फळाचे नुकसान करतात. या बुरशीच्या प्रसारासाठी किडीही मदत करतात. (उदा. काळीमाशी, मावा) त्यांचे वेळीच नियंत्रण करावे.  
  •  फळगळ रोखण्यासठी कृत्रिम जैवसंजीवकांचा वापर करावा. उदा. २,४ डी , नॅप्थॅलीन अॅसीसिटीक अॅसीड (एन.ए.ए), जिबरेलिक अॅसिड (जी.ए.३) हे वनस्पतीतील ऑक्झीनचे प्रमाण वाढवून पेशीक्षय कमी करण्याचे कार्य करतात. वातावरणामुळे होणारी फळगळ पूर्ण थांबवण्यासाठी अंबिया बहाराची फळधारणा झाल्यानंतर (साधारणतः मे आणि जून महिन्यात) २,४ डी (१५ पीपीएम) किंवा जिबरेलिक अॅसिड (१५ पीपीएम) १५ मिलीग्रॅम अधिक कार्बेन्डाझीम १ ग्रॅम अधिक युरिया १०० ग्रॅम प्रति लिटर पाणी या प्रमाणे फवारणी करावी. ही फवारणी झालेली असेल. याच मिश्रणाच्या दोन फवारण्या एक महिन्यांच्या अंतराने सप्टेंबर व ऑक्टोबर महिन्यात फळे तोडणीपूर्व कराव्यात.

 किडीचा प्रादुर्भाव

रस शोषण करणारे पतंग - सुमारे २० प्रकार असले तरी त्यातील अॅाफिडेरिस मॅटर्ना हा पतंग आपल्याकडे नियमितपणे नुकसानकारक (२५ ते ४० टक्के फळगळ) ठरला आहे. या किडीचा प्रादुर्भाव ऑगस्ट- सप्टेबरमध्ये जास्त दिसून येतो. मृगबहारातील फळगळी पेक्षा अंबिया बहाराच्या झाडावरील प्रादुर्भावीत फळांची गळ जास्त आढळते.  
 
 नियंत्रण व्यवस्थापन

  •  प्रसार रोखण्यासाठी बाग स्वच्छ असावी. बागेतील गळालेली फळे गोळा करुन जमिनीत दाबून नष्ट करावीत.
  •  पतंगाना पकडण्याकरिता रात्री प्रकाश सापळयाचा वापर करावा.
  •  सायंकाळी ६ ते ८ च्या दरम्यान बागेत धूर करून पतंगाना पिटाळून लावावे.
  •  बागेभोवतीच्या अन्य पर्यायी वनस्पती उदा. गुळवेल, वासण वेल उपटून नष्ट कराव्यात. किंवा त्यावर कीडनाशकाची फवारणी करावी. त्यावर या किडीच्या अंडी अळी आणि कोष अवस्था पूर्ण होतात.
  •  पतंगाना आकर्षित करून मारण्यासाठी विषारी आमिष तयार करावे.
    प्रमाण मॅलॅथिऑन २० मिलि अधिक गुळ २०० ग्रॅम अधिक फळाचा रस प्रति दोन लीटर पाणी.
     हे अमिष रुंद तोडांच्या बाटलीत भरुन दोन बाटल्या प्रति पंचवीस ते तीस झाडासाठी या प्रमाणे बागेत ठेवाव्यात.

  फळमाशी  (फ्रूट फ्लाय)

     किडीची ओळख : प्रौढ माशा मजबूत असून, रंगाने भुरकट पारदर्शक पंख आणि पिवळे पाय, गडद लाल आणि गळ्यावर काळे पटटे असतात.

  नियंत्रण व्यवस्थापन

 गळालेली फळे गोळा करून जमिनीत पुरावीत.
 झाडाखाली हिरवी फळे ठेवून त्यावर छिद्र केल्यास त्याकडे माशा आकर्षित होऊन अंडी देतात. अशी अंडीग्रस्त फळे ठराविक काळानंतर नष्ट करावीत.
 फळे पिकण्याच्या दोन महिन्यांपूर्वी १० दिवसांच्या अंतराने फवारणी
 मॅलॅथिऑन अर्धा मिलि अधिक १०० ग्रॅम गूळ प्रति लिटर
 नर माशांना आकर्षित करण्यासाठी मिथाईल यूजिनाॅल १ मि.लि. अधिक मॅलेथिऑन अर्धा मि.लि. हे रुंद तोडांच्या बाटलीत भरून बागेत ठेवावे. फळ तोडणीच्या ६० दिवस आधीपासून २५ बाटल्या प्रति हेक्टरी बागेत ठेवाव्यात. या मिश्रण दर सात दिवसांनी बदलावे.

संपर्क : डॉ. एम. बी. पाटील, ७५८८५९८२४२
(लेखक मोसंबी संशोधन केंद्र, बदनापूर, जि. जालना येथे प्रभारी अधिकारी आहेत.)

इतर फळबाग
सुपीक जमीन, नियोजनातून वाढविली...हणमंतवडिये (ता. कडेगाव, जि. सांगली) येथील राहुल...
द्राक्ष बागेतील अतिथंडीचे परिणाम,...द्राक्षलागवडीखालील भागात (मुख्यतः नाशिक जिल्हा)...
थंडी : केळी पीक सल्ला१) सध्याच्या थंडीमुळे नवीन लागवड केलेल्या...
वाढत्या थंडीपासून द्राक्षबागेचे संरक्षणउत्तरेकडून येणाऱ्या थंड वाऱ्यांमुळे राज्यातील...
केळी पीक व्यवस्थापन सल्ला उन्हाळ्यातील अधिक तापमान, वेगाने वाहणारे वारे...
आंबा, काजू पीक व्यवस्थापन सल्ला सध्याच्या काळातील थंडीमुळे आंबा कलमांना चांगला...
संत्र्यावरील सिट्रस सायला किडीचे...संत्रा पिकामध्ये नवती फुटण्यास सुरवात झाल्यानंतर...
गारपीटग्रस्त संत्रा, मोसंबी बागांचे...वादळी पाऊस आणि गारपीटच्या माऱ्यामुळे संत्रा /...
डाळिंब पिकातील अन्नद्रव्ये कमतरतेची...डाळिंबाचे उत्पादनक्षम आयुष्य हे जमिनीच्या...
ढगाळ वातावरणासह थंडीची शक्यता; भुरी,...सर्व द्राक्ष विभागांमध्ये सध्या निरभ्र वातावरण...
थंडीच्या काळात केळी बागांची काळजीकेळीच्या पानांवर कमी तापमानाचे दुष्परिणाम २ ते ४...
भुरी नियंत्रणासाठी सावधपणेच करा...सर्व द्राक्ष विभागामध्ये येत्या आठवड्यात वातावरण...
हिवाळ्यात करा फळबागांतील तापमान नियोजनहिवाळ्यामध्ये कमी होणारे तापमान ही विविध...
थंडीपासून फळबागेचे संरक्षणसध्या किमान तापमानात घट होऊन थंडी वाढलेली आहे....
थंडीमध्ये द्राक्षबागेत करावयाच्या...सध्याच्या थंड वातावरणात विकासाच्या विविध अवस्थेत...
भुरी, पिंक बेरीकडे लक्ष द्या...मागील आठवड्यापासून सर्व द्राक्ष विभागांत थंडीची...
नियोजन मोसंबीच्या आंबिया बहराचे ...मोसंबी झाडे डिसेंबरच्या पहिल्या आठवड्यापासून...
फळातील रस शोषण करणाऱ्या पतंगाचे...शास्त्रीय नाव ःOthreis fullonia फळातील रस...
मोसंबी, डाळिंबातील फळे पोखरणाऱ्या अळीचे...  मोसंबी आणि डाळिंब या फळपिकांमध्ये फळ...
निरभ्र वातावरणात वाढणाऱ्या थंडीपासून...येत्या आठवड्यामध्ये बहुतांशी सर्व द्राक्ष...