agricultural stories in Marathi, agrowon, Following the path of chemicals through the soil | Agrowon

रसायनांच्या मातीतील प्रवासाचा वेध घेणे शक्य
वृत्तसेवा
रविवार, 7 ऑक्टोबर 2018

मातीतून होणाऱ्या रसायनाच्या प्रवासाचा अंदाज मिळण्याची नवी आणि वेगवान पद्धती आर्हास विद्यापीठातील संशोधकांनी विकसित केली आहे. त्यामुळे रसायनांचा कृषी व अन्य क्षेत्रासाठी वापर करताना अधिक काळजी घेणे शक्य होईल. भूजल, जलस्राेत आणि एकूण पर्यावरणाच्या रक्षणासाठी सजग प्रयत्न करणे शक्य होईल.

मातीतून होणाऱ्या रसायनाच्या प्रवासाचा अंदाज मिळण्याची नवी आणि वेगवान पद्धती आर्हास विद्यापीठातील संशोधकांनी विकसित केली आहे. त्यामुळे रसायनांचा कृषी व अन्य क्षेत्रासाठी वापर करताना अधिक काळजी घेणे शक्य होईल. भूजल, जलस्राेत आणि एकूण पर्यावरणाच्या रक्षणासाठी सजग प्रयत्न करणे शक्य होईल.

फवारणीदरम्यान मातीवर पडलेल्या कीडनाशके व त्यापासून विघटनानंतर तयार होणारी उत्पादने मातीमध्ये किती दीर्घकाळ राहतात? त्यांना भूजलापर्यंतचा किंवा निचरा प्रणालीपर्यंत प्रवास पूर्ण करण्यासाठी किती कालावधी लागतो? हे प्रश्न दिसायला साधे दिसत असले तरी त्याची उत्तरे ही त्या ठिकाणी कार्यरत विविध घटकांवर अवलंबून असतात. विशेषतः रसायनाचा मातीतून प्रवास हा मातीच्या पोत आणि संरचनेवर अवलंबून असतो. प्रयोगशाळेमध्ये मातीच्या पृष्ठभागापासून तळापर्यंत होणारा प्रवास मोजण्यात येतो. अर्थात, प्रयोगशाळेमध्ये या चाचण्या करण्यासाठी वेळ, मनुष्यबळ आणि खर्चही मोठ्या प्रमाणात होतो. आर्हास विद्यापीठातील संशोधक शिला कटूवाल, मारीया क्नाडेल, पर मोल्डरप, त्रिने नोरगार्ड, मोगेन्स एच. ग्रीव्हे, लिस डब्ल्यू, डी जोंगे यांच्या गटाने मातीला कोणताही धक्का न लावता त्यातील रसायनांच्या प्रवासाचा अंदाज मिळवण्यासाठी दृश्‍य/ जवळच्या अवरक्त (व्हिजिबल/ नीअर इन्फ्रारेड) स्पेट्रोस्कोपी तंत्राचा वापर केला आहे.

काय आहे हे तंत्रज्ञान?

  • व्हिजिबल/ नीअर इन्फ्रारेड हे तंत्रज्ञान वेग मोजण्यासाठी वापरले जाते. त्याचप्रमाणे त्यासाठी आवश्यक ती माहिती गोळा करण्याचा खर्चही अत्यल्प असतो. मातीच्या मूलभूत गुणधर्म उदा. चिकण माती, सेंद्रिय कर्ब यांच्या संख्यात्मक मापनासाठी त्याचा वापर होऊ शकतो.
  • डेन्मार्क येथील प्रक्षेत्रामध्ये सहा प्रातिनिधिक मातीच्या उभ्या भागांमध्ये रसायनाची द्रावणे (सोल्युट्स) कशा प्रकारे प्रवास करतील, याचा अंदाज घेण्यासाठी या तंत्राचा वापर केला. त्याविषयी माहिती देताना प्रो. लिस वोल्लेसेन डि जोंगे यांनी सांगितले, की आम्हाला व्हिजिबल/ नीअर इन्फ्रारेड या तंत्राद्वारे विरघळलेल्या रसायनांचे वस्तुमान अचूकतेने मोजणे शक्य असल्याचे दिसून आले. त्यामुळे भविष्यामध्ये विद्राव्य रसायनांच्या मोजमापासाठी आणि सर्वेक्षणासाठी नवे तंत्रज्ञान उपयुक्त ठरू शकेल.
  • हे संशोधन नेचर च्या सायंटिफिक रिपोर्टसमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

संशोधनाचे महत्त्व ः

  • मातीमध्ये होणारा रसायनांचा निचरा नेमकेपणाने जाणणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. गेल्या काही वर्षांमध्ये शेतीमध्ये रसायनांचा वापर वाढत गेला असून, त्याचे प्रदूषण जलस्रोतांपर्यंत पोचत आहे. त्याच विपरीत परिणाम जलचरांसह मानवी आरोग्यावर आणि एकूणच पर्यावरणावर होत आहेत. अशा रसायनांचे अंश भूजल, विहिरीच्या पाण्यामध्ये दिसून येत असून, रसायनांच्या वापरावर युरोपिय महासंघाने अनेक बंधने आणलेली आहेत.
  • भूजलापर्यंत रसायने पोचण्यामध्ये माती हे माध्यम आहेत. मातीच्या गुणधर्मानुसार ही रसायने व त्याची विविध द्रावणे ही गाळली जातात. त्यामध्ये मातीची संरचना महत्त्वाची असते. संरचनेमध्ये मातीचा पोत, सेंद्रिय घटक, कार्बोनेटस, विविध धातूंची ऑक्साईड्स , वातावरण, जमिनीचा वापर आणि व्यवस्थापन पद्धती अशा अनेक मूलभूत गुणधर्मांचा समावेश असतो.
  • माती संपृक्त होण्याच्या स्थितीमध्ये असताना पाणी आणि त्यात विद्राव्य रसायनांचे समपातळीमध्ये वहन होते किंवा विशिष्ठ अशा मार्गाने मातीतून वेगवेगळ्या अंशामध्ये वस्तूमान विनिमय होतो.

इतर बातम्या
राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...मुंबई : राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...
नगर-नाशिकच्या धरणातून ‘जायकवाडी’त पाणी...मुंबई : ‘जायकवाडी’ धरणात पाणी सोडण्याचे आदेश...
गाडीने येणारा कापूस गोणीत आणण्याची वेळ जालना : जनावरांचा चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचा...
दुष्काळाच्या गर्तेत गुरफटला गावगाडाऔरंगाबाद : पावसाळ्यात पडलेले प्रदीर्घ खंड व...
अकोला जिल्ह्यात दुष्काळस्थिती गंभीरअकोला : पावसातील खंडामुळे जिल्ह्यातील...
खानदेशात कडधान्यांच्या आवकेत घटजळगाव : खानदेशात ज्वारीचे उत्पादन यंदा बऱ्यापैकी...
खानदेशातील दुष्काळी स्थिती गंभीरजळगाव : खानदेशातील प्रमुख प्रकल्पांमध्ये अल्प...
पाणीटंचाई टाळण्यासाठी ‘जलयुक्‍त`वर भर...यवतमाळ : जिल्ह्यात सरासरी समाधानकारक पाऊस झाला....
शेतकऱ्यांनी मत्स्य व्यवसायासारख्या...वर्धा : जिल्ह्यात लहान, मोठे मिळून १८० तलाव आहेत...
दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी पीक नुकसानीचा...नाशिक : दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी केंद्र सरकारची...
नखातवाडी तलावातील पाणीसाठा जोत्याखालीपरभणी ः वाढते तापमान, जोराचे वारे, उपसा यामुळे...
रासायनिक खते, कीटकनाशके वापराविषयी...परभणी ः रासायनिक खते, कीटकनाशकांच्या असंतुलित...
सरकार शेतकऱ्यांच्या खंबीरपणे पाठीशी :...जाफराबाद, जि. जालना  : तालुक्‍यातील पीक...
पालखेडच्या पाण्यासाठी शेतकरी आक्रमकयेवला, जि. नाशिक : येवला तालुका सतत दुष्काळी...
कोल्हापुरात केळी लागवड कमी होण्याची शक्...कोल्हापूर : पुरेशा पाण्याअभावी जिल्ह्यात केळीच्या...
हरभरा लागवड तंत्रज्ञानाबाबत मार्गदर्शनऔरंगाबाद : कृषी विज्ञान मंडळाच्या...
सांगली जिल्ह्यात रब्बीची पेरणी संकटातसांगली : जिल्ह्यात मान्सूनचा पाऊस पुरेसा झाला...
मुंबईत १५ ला सर्वपक्षीय मेळावा ः नवलेकोल्हापूर: किसान सभेच्या पुढाकाराने १५...
नगरमधील आठ तालुके अद्यापही रब्बी...नगर ः नगर जिल्ह्यामध्ये रब्बीची आतापर्यंत अवघी नऊ...
नव्या दुष्काळी संहितेमुळे राज्यातील...मुंबई: राज्यावर १९७२ च्या दुष्काळापेक्षाही...