agricultural stories in marathi, AGROWON, high density planting in Guava | Agrowon

पेरूसाठी अतिघन लागवड पद्धत उपयुक्त
डॉ. भगवानराव कापसे
गुरुवार, 19 जुलै 2018

पेरू हे फळझाड व्यापारीदृष्ट्या फार महत्त्वाचे झाले आहे. पेरूची लागवड पारंपरिक पद्धतीने ६ X ६ मीटर अंतरावर केली जाते. मात्र, मिडो ऑर्चर्ड पद्धतीने (अतिघन लागवड) लागवड केल्यास त्याची उत्पादकता २.५ ते ३ पट वाढवण्यात यश आले आहे. त्यामुळे या पद्धतीने लागवड फायदेशीर ठरते.

लखनऊ येथील राष्ट्रीय फळ संशोधन केंद्रातील शास्त्रज्ञांनी अतिघन लागवड (मिडो ऑर्चर्ड) पद्धतीने लागवड करून उत्पादकता २.५ ते ३ पट वाढवण्यात यश मिळविले आहे. अतिघन लागवड पद्धतीमध्ये १ x २, १ x २.५, ते १.५ x २.५ मीटर अंतरावर लागवडीची शिफारस केली आहे.

अतिघन लागवड पद्धतीचे फायदे

पेरू हे फळझाड व्यापारीदृष्ट्या फार महत्त्वाचे झाले आहे. पेरूची लागवड पारंपरिक पद्धतीने ६ X ६ मीटर अंतरावर केली जाते. मात्र, मिडो ऑर्चर्ड पद्धतीने (अतिघन लागवड) लागवड केल्यास त्याची उत्पादकता २.५ ते ३ पट वाढवण्यात यश आले आहे. त्यामुळे या पद्धतीने लागवड फायदेशीर ठरते.

लखनऊ येथील राष्ट्रीय फळ संशोधन केंद्रातील शास्त्रज्ञांनी अतिघन लागवड (मिडो ऑर्चर्ड) पद्धतीने लागवड करून उत्पादकता २.५ ते ३ पट वाढवण्यात यश मिळविले आहे. अतिघन लागवड पद्धतीमध्ये १ x २, १ x २.५, ते १.५ x २.५ मीटर अंतरावर लागवडीची शिफारस केली आहे.

अतिघन लागवड पद्धतीचे फायदे

  • एकरी १००० ते २००० पर्यंत म्हणजेच १० ते २० पट झाडांची संख्या वाढते.
  • पहिल्या वर्षाच्या शेवटी ते दुसऱ्या वर्षाच्या सुरुवातीलाच फळधारणा सुरू होते.
  • सरासरी १५ ते २५ टन एकरी उत्पादन मिळते.
  • झाडे लहान असल्याने मशागत सोपी होते. तसेच काढणीससुद्धा सोपी जाते.
  • झाडांचा घेर कमी असल्याने घेरात हवा व सूर्यप्रकाश खेळता राहतो. त्यामध्ये कीड व रोगाचा प्रादुर्भाव कमी होऊन आकर्षक व दर्जेदार फळे मिळतात.

जमीन :
अतिघन लागवडीसाठी हलकी ते मध्यम प्रकारची जमीन उपयुक्त ठरते. मात्र, अतिचोपण ते अतिचुनखडीयुक्त, तसेच निचरा न होणारी जमीन टाळावी. अतिहलकी जमीन असल्यास त्यात काळी माती किंवा गाळाची माती (खड्ड्याच्या ६० ते ७० टक्के) काही प्रमाणात टाकल्यास फायदेशीर ठरते. अतिभारी जमिनीत मात्र चुनखडी नसलेला चांगल्या प्रतीचा मुरूम (खड्ढ्याच्या ५० ते ६० टक्के) टाकणे फायद्याचे ठरते.

जाती :
अलाहाबाद सफेदा, सरदार, ललित, तसेच जीविलास या जाती लागवडीसाठी योग्य ठरतात. त्यामध्ये ललित ही जात लाल गराची आहे. तर, जी-विलास या जातीच्या फळात गर जास्त असतो.

लागवड :
प्रथम जेसीबीने चर काढून त्यामध्ये प्रतिखड्डा शेणखत ७ ते ८ किलो, सुपर फाॅस्फेट १ किलो, तसेच जमिनीच्या वरील थरातील मातीने चर भरून घ्यावा. भरलेल्या चरामध्ये चांगला पाऊस पडल्यानंतर १x२ किंवा १.५ x २.५ मीटर अंतरावर कलमांची लागवड करावी. सूर्यप्रकाशाचा जास्तीत जास्त वापर करता यावा म्हणून लागवड उत्तर- दक्षिण कमी अंतर व पूर्व - पश्चिम जास्त अंतर ठेवून करावी.

पाणी :
पावसाळा संपल्यानंतर कलमांना लगेच पाणी न देता थोडा ताण पडू द्यावा. प्रथम दोन वर्षांपर्यंत दररोज थोडे थोडे पाणी देण्यापेक्षा पाच ते सात दिवसांनी एकदाच जास्त पाणी द्यावे जेणेकरून मुळे खोल जाऊन काटक बनतात.

आच्छादन :
बागेत दर वर्षी झाडाखालील संपूर्ण सावलीत उसाचे पाचट, वाळलेले गवत, सालीचे तणस इत्यादी सें.िद्रय पदार्थांचे आच्छादन करावे. त्याचबरोबर पॉ.िलथीनचे आच्छादनसुद्धा फायदेशीर ठरू शकते.

घेर नियंत्रण / कलमांना आकार देणे :
अतिघन लागवड किंवा मिडो ऑर्चर्ड पद्धतीने लागवड केली असल्यास झाडांचे घेर व्यवस्थापन गरजेचे ठरते. त्यामध्ये झाड बुटके ठेवण्यासाठी झाडाचा सुरुवातीच्या काळात अतिशय सुयोग्य असा सांगाडा राखणे आवश्‍यक असते. सुयोग्य सांगाडा बनविण्यासाठी झाडांची शास्त्रीय पद्धतीने छाटणी करावी लागते. त्यासाठी लागवडीनंतर तीन- चार महिन्यांत झाडांच्या ४० सें.मी. उंचीवर शेंडा मारावा. त्यामुळे खालील भागात ३-४ फांद्या येतात. त्या फांद्या ३-४ महिन्यांत अर्ध्यावर छाटाव्यात. त्यानंतर येणाऱ्या फांद्यावर फुले येतात आणि दुसऱ्याच वर्षी चांगली फळधारणा सुरू होते.

फळधारणेसाठी छाटणी :

  • फळधारणेसाठी छाटणी करताना झाडास जास्तीत जास्त सूर्यप्रकाश कसा मिळेल, याचा विचार करावा. फांद्याची दाटी कमी केल्याने रोग व किडीपासून संरक्षण होण्यास मदत मिळते. परिणामी, उत्कृष्ट प्रतीची जास्तीत जास्त फळे कसे मिळतात. त्याचबरोबर छाटणीमुळे आंतरमशागत करणे सोयीचे होते. त्याचबरोबर मजुरीमध्ये बचत होऊन झाडांचे आरोग्य चांगले राहते.
  • झाडांच्या फांद्या ५० टक्के म्हणजे अर्ध्यावर छाटल्यास नवीन येणाऱ्या फुटीवर फळधारणा होते. ही फळे २ ते ३ सें.मी. व्यासाची झाल्यास वरील अर्धा शेंडा मारल्यास त्यातून आलेल्या फुटीवर परत फुले येतात. त्याचबरोबर अगोदर आलेल्या फळांची योग्य वाढ होते. अशा प्रकारे आपणास सव्वा ते दीड वर्षात दोन वेळेस फळे काढणीस मिळतात. 

डॉ. भगवानराव कापसे, ९४२२२९३४१९
(लेखक फळबाग तज्ज्ञ आहेत.)
 

इतर अॅग्रो विशेष
शेतकऱ्यांच्या विधवांचे २१ला मुंबईत...मुंबई : देशभरात विविध शेतकऱ्यांचे मोर्चे...
बा सरकार, प्रश्न जगण्याचा आहे!‘‘ज रा कुठे दुष्काळ पडला, गारपीट झाली,  पूर...
विना `सहकार` नाही उद्धारग्रामीण आणि शहरी भागांचा संतुलित विकास साधत...
राज्यातील धरणांमध्ये ५५ टक्के पाणीसाठापुणे   : राज्यात पाणीटंचाईची तीव्रता वाढू...
महाबळेश्र्वरमध्ये ३५०० एकरांवर...सातारा  ः महाबळेश्वरसह वाई, जावली, कोरेगाव...
दुष्काळात तीन श्रेणींत कामांचे नियोजन...पुणे : राज्यात आलेल्या दुष्काळात मदतीचा...
ओडिशात भाडोत्री ट्रॅक्टर योजनेस प्रारंभभुवनेश्‍वर ः राज्यातील शेतकऱ्यांना अद्ययावत...
सोयाबीन वधारण्याची चिन्हेपुणे: राज्यात सध्या सोयाबीनचे दर गडगडले असले...
राज्याच्या दक्षिण भागात पावसाची शक्यतापुणे : राज्यात थंडी वाढण्यास सुरुवात झाली आहे....
कापूस खरेदीला आजपासून प्रारंभनागपूर : पणन महासंघाव्दारे कापूस खरेदीला आजपासून...
चारा लागवडीसाठी शासकीय जमिनी देणारमुंबई : राज्यावरील दुष्काळाचे संकट लक्षात...
दुष्काळात २५ एकरांत शेवगा, रंगबिरंगी...मुंबई येथील ‘कोचिंग क्लास’चा व्यवसाय असलेले तपन...
प्रतिकूलतेतून प्रगती घडवत आले पिकात...वांगी (जि. सांगली) येथील एडके कुटुंबाने अत्यंत...
दूध का दूध... देशातील दूध न दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये ६८ टक्के...
पीककर्ज वितरणातील दोष व्हावे दूर पूर्वी जेमतेम तग धरून चालणाऱ्या शेती व्यवसायाने...
पाऊस बरा, मात्र दीर्घ खंड अन् कीडरोगाने...जिल्ह्यात सरासरीच्या जवळपास पाऊस पडला खरा; मात्र...
अन्न प्रक्रिया प्रकल्पांसाठी...औरंगाबाद : शेती उत्पादनात आघाडीवर असलेल्या आपल्या...
मराठवाडा, मध्य महाराष्ट्रात थंडी वाढलीपुणे ः गेल्या दोन ते तीन दिवसांपासून थंडीने...
साखर कारखान्यांनी सह-उत्पादनांवर सक्षम...मुंबई  ः देशांतर्गत साखर उद्योग संकटात आहे....
राज्यात ९१ कारखान्यांची धुराडी पेटली;...पुणे : राज्यात चालू गाळप हंगामात आतापर्यंत ९१...