agricultural stories in marathi, AGROWON, protection from nipah virus | Agrowon

प्रतिबंधात्मक उपायातून रोखता येतो निपाह विषाणू संसर्ग
डॉ. वैभव सानप, डॉ. प्रवीर दामले
मंगळवार, 29 मे 2018

निपाह विषाणूचा प्रादुर्भाव प्रामुख्याने वराहामध्ये होताे, परंतु वराह व मानव यांच्याव्यतिरिक्त कुत्रे, मांजरी, शेळ्या, मेंढ्या व घोडे यांसह अनेक प्राण्यांच्या प्रजातींमध्ये निपाह संक्रमणाचे पुरावे उपलब्ध आहेत. निपाह विषाणूच्या संसर्गाची लक्षणे जनावरामध्ये आढळून आल्यास ताबडतोब नोंदणीकृत पशुवैद्यक अधिकाऱ्याशी संपर्क साधावा.

निपाह विषाणूचा प्रादुर्भाव प्रामुख्याने वराहामध्ये होताे, परंतु वराह व मानव यांच्याव्यतिरिक्त कुत्रे, मांजरी, शेळ्या, मेंढ्या व घोडे यांसह अनेक प्राण्यांच्या प्रजातींमध्ये निपाह संक्रमणाचे पुरावे उपलब्ध आहेत. निपाह विषाणूच्या संसर्गाची लक्षणे जनावरामध्ये आढळून आल्यास ताबडतोब नोंदणीकृत पशुवैद्यक अधिकाऱ्याशी संपर्क साधावा.

निपाह विषाणू (NiV) हा प्राण्याकडून मानवामध्ये संक्रमित होणारा नवीन उदयोन्मुख विषाणू आहे. फळे खाणारी वटवाघुळे ही या विषाणूसाठी नैसर्गिक स्राेत किंवा यजमान आहेत. सर्वप्रथम सिंगापूर व मलेशिया या देशांमध्ये १९९९ साली वराह व त्यांचे पालन करणाऱ्या शेतकऱ्यांमध्ये या रोगाची लक्षणे दिसून आली होती. मलेशियातील निपाह या गावातील आजारी व्यक्तीमध्ये हा विषाणू सर्वप्रथम आढळला होता, तेव्हापासून या विषाणूस या नावाने ओळखतात.
सद्यःस्थितीत मानव किंवा प्राणी यांच्यापैकी कुणासाठीही या रोगाविरुद्ध औषधोपचार किंवा लसीकरण उपलब्ध नाही. परंतु प्रतिबंधात्मक उपाय करून या रोगाचा प्रादुर्भाव टाळता येतो.

निपाह विषाणूचा प्रसार कसा होतो?
फळझाळावर आढळणारी वटवाघळे या विषाणूचा नैसर्गिक स्राेत असतात. वटवाघळांचे मूत्र, विष्ठा, थुंकी इत्यादी शरीरस्त्रावांमध्ये या विषाणूंची वाढ होते व याचा संपर्क जनावरांशी विशेषतः डुकरांशी आल्यास त्यांना या रागोचा प्रादुर्भाव होतो. प्रादुर्भाव झालेल्या जानावरांमधून निपाह विषाणू मानवामध्ये व इतर प्रभावशील जनावरामध्ये प्रसारित होतो. या विषाणूचा प्रसार हा प्रादुर्भावित जनावरामधून निरोगी जनावर व मानवामध्ये आणि मानवामधून निरोगी मानवामध्ये होतो.

जनावरांमधील रोगाची लक्षणे

  • गंभीर स्वरूपाचा खोकला दिसून येतो.
  • जास्त ताप येणे, थरथरणे.
  • श्वास घेण्यास त्रास होणे.
  • मेंदूज्वर व माज्जासंस्थे संबंधीची इतर लक्षणे.
  • स्नायूमध्ये तणाव तसेच कमजोरपणा.
  • आकस्मिक मृत्यू होणे.

मानवामधील रोगाची लक्षणे

  • प्रादुर्भाव झाल्यानंतर साधारण २ ते १४ दिवसांदरम्यान रोगाची लक्षणे दिसू लागतात.
  • प्रारंभी ताप, खोकला, डोकेदुखी, थकवा येणे, जीभ बेचव होणे यांसारखी लक्षणे दिसून येतात.
  • त्यानंतर डोकेदुखी, जास्त ताप, तंद्री, मानसिक गोंधळ, कोमा इत्यादीसारखी लक्षणे तसेच परिणामी मृत्यूसुद्धा होऊ शकतो.

रोगनिदान

  • केवळ लक्षणांवरून रोगनिदान करणे कठीण असते.
  • निपाह विषाणूच्या चाचणीसाठी अनेक चाचण्या अस्तित्वात आहेत.
  • रोगनिश्‍चिती करण्याकरिता आजारी जनावराचे रक्त, लघवी किंवा इतर शरीर स्त्रावाचे नमुने घेऊन प्रयोगशाळेत त्यातून विषाणू वेगळे करून निदान केले जाते.

प्रतिबंधात्मक उपाय

  • जनावरांचा संपर्क वटवाघळाशी किंवा त्यांनी खाल्लेल्या फळांसोबत येणार नाही याची काळजी घ्यावी.
  • वराह किंवा इतर जनावरांच्या फार्मवर संसर्ग टाळण्यासाठी चांगल्या प्रतीची जैविक सुरक्षा (Biosecurity) असणे महत्त्वाचे आहे.
  • गोठ्याच्या किंवा जनावरांच्या आहार साठवणुकीच्या ठिकाणी फळझाडांची लागवड करणे टाळावे.प्रादुर्भाव झालेल्या जनावरांची लवकर ओळख करून इतर प्राणी आणि मानव यांना प्रादुर्भाव होण्यापासून संरक्षित करण्यास मदत करू शकतात, त्यासाठी पशुवैद्यकाची मदत घ्यावी.
  • प्रभावित भागात प्रादुर्भाव झालेल्या जनावरांशी संपर्क येणार नाही याची काळजी घ्यावी.

रोगाचे नियंत्रण
कुठलाही उपचार उपलब्ध नसल्याने प्रादुर्भाव झालेल्या जनावरांना त्वरित वेगळे करून त्यांना मारले जाते.
मेलेल्या जनावराचे शव खोल खड्ड्यामध्ये पुरावे.
प्रादुर्भाव झालेल्या जनारांच्या संपर्कात आलेला चारा, शेण व इतर गोष्टींची योग्य विल्हेवाट लावली जाते.
पुरलेल्या जागेवर क्लोराइडयुक्त चुना टाकावा.  
जनवरांसाठी वापली जाणारी भांडी जंतुनाशकाने व गरम पाण्याने स्वच्छ धुवून घ्यावीत.

संपर्क : डॉ. वैभव सानप, ९४५५१४८१७२
(सानप भारतीय तंत्रज्ञान संस्था कानपूर, उत्तर प्रदेश येथे कार्यरत अाहेत, तर दामले चंद्रपूर येथे पशुधन विकास अधिकारी अाहेत.)

इतर कृषिपूरक
दर्जेदार पशुखाद्यातून होते पोषण,...गाई-म्हशींना दूध उत्पादनासाठी बरेचसे पौष्टिक घटक...
वंधत्व निवारणासाठी कृत्रिम रेतन फायदेशीरफायदेशीर व्यवसायासाठी जनावरे सुदृढ व प्रजननक्षम...
पावसाळ्यात सांभाळा शेळ्यांनापावसाळ्यात आर्द्रतेचे प्रमाण निश्चितच जास्त असते...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडअमरावती शहरातील ॲड. झिया खान यांनी भविष्याची सोय...
हिरव्या, कोरड्या चाऱ्याचे योग्य नियोजन...पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा...
रोखा शेळ्यांमधील जिवाणूजन्य अाजारपावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा...
महत्त्व सेंद्रिय पशुपालनाचे...सेद्रिय पशुपालन ही संकल्पना अापल्याकडे नविन असली...
कोंबड्या, जनावरांतील वाईट सवयींचे करा...कोंबड्या अाणि जनावरांस काही वाईट सवयी असतील, तर...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
बदलत्या वातावरणात जपा कोंबड्यांनापावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे...
फऱ्या, तिवा, घटसपर् रोगाची लक्षणे अोळखापावसाळ्यात जनावरे आजारी पडण्याचे व त्यामुळे...
शेतीला दिली शेळीपालनाची जोडपाटबंधारे खात्यातील नोकरी सांभाळून राम चंदर...
पोषक घटकांनीयुक्त शेळीचे दूधभारतामध्ये प्रामुख्याने गायीच्या व म्हशीच्या...
बोटुकली आकाराच्या मत्स्यबीजाचे संवर्धन...मत्स्यबीज केंद्रावर प्रेरित प्रजननाद्वारे तयार...
उत्कृष्ट शेळीपालन व्यवसायाचा आदर्शपरभणी जिल्ह्यातील वडाळी येथील ढोले बंधूंनी...
पंधरा हजार ब्रॉयलर पक्ष्यांचे काटेकोर...घरची सुमारे दहा ते अकरा एकर माळरानावरची शेती. चार...
अशी करा मत्स्यशेतीची पूर्वतयारी...मत्स्यबीज संगोपनाचे यश हे तळ्याच्या पूर्वतयारीवरच...
काळीपुळी रोग नियंत्रणासाठी...काळीपुळी रोग उष्ण प्रदेशात उन्हाळ्याच्या अखेरीस...
अोळखा जनावरांतील प्रजनन संस्थेचे आजारप्रजनन संस्थेशी निगडित संसर्गजन्य रोगांचा प्रसार...
शेतीचा हिशोब ठेवा शास्त्रीय पद्धतीनेशेतीकडे केवळ उपजीविकेचे साधन असे न समजता व्यवसाय...