agricultural stories in marathi, AGROWON, PRUNINIG IN DRUMSTICK | Agrowon

तंत्र शेवगा पिकातील छाटणीचे...
अंबादास मेहेत्रे, डॉ. उल्हास सुर्वे, डॉ. एस. एच. पठाण
गुरुवार, 22 फेब्रुवारी 2018

लागवडीनंतर योग्य छाटणी तंत्रज्ञानाकडे लक्ष दिल्यास शेवग्यापासून उत्तम उत्पादन मिळवता येते. कमी पाण्यातही चांगले उत्पन्न मिळवून देण्याची क्षमता या पिकामध्ये आहे.

पूर्वी राज्यामध्ये शेताचा बांध किंवा परसदारापुरती असलेली शेवगा लागवड आता शेतामध्ये होऊ लागली आहे. तमिळनाडू, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, ओरिसा या राज्यांत शेवग्याची लागवड व्यापारी दृष्टिकोनातून मोठ्या क्षेत्रावर होते. महाराष्ट्रामध्ये नाशिक, धुळे, जळगाव, नगर, सोलापूर, सांगली, मिरज जिल्ह्यांमध्ये व्यापारी तत्त्वावर शेवगा लागवड वाढली आहे.

छाटणीचे प्रकार ः  

लागवडीनंतर योग्य छाटणी तंत्रज्ञानाकडे लक्ष दिल्यास शेवग्यापासून उत्तम उत्पादन मिळवता येते. कमी पाण्यातही चांगले उत्पन्न मिळवून देण्याची क्षमता या पिकामध्ये आहे.

पूर्वी राज्यामध्ये शेताचा बांध किंवा परसदारापुरती असलेली शेवगा लागवड आता शेतामध्ये होऊ लागली आहे. तमिळनाडू, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, ओरिसा या राज्यांत शेवग्याची लागवड व्यापारी दृष्टिकोनातून मोठ्या क्षेत्रावर होते. महाराष्ट्रामध्ये नाशिक, धुळे, जळगाव, नगर, सोलापूर, सांगली, मिरज जिल्ह्यांमध्ये व्यापारी तत्त्वावर शेवगा लागवड वाढली आहे.

छाटणीचे प्रकार ः  

  •  जमिनीलगत खरड छाटणी
  •  जमिनीपासून अडीच ते तीन फुटांवर छाटणी
  •  झाडांच्या शेंड्याकडील ३० टक्के कात्रीने अथवा कोयत्याने फांद्या कापणे.

छाटणी तंत्रज्ञान

  • शेवग्याचे रोप लावल्यानंतर चांगले व्यवस्थापन असल्यास २ ते ३ महिन्यांत ३ ते ४ फुटांपर्यंत उंची वाढते.
  •  शेवग्याचे रोप २.५ ते ३ फूट वाढल्यानंतर त्याचा शेंडा छाटावा. रोपाचा शेंडा छाटल्याने त्याला फांद्या फुटतात. अन्यथा ते सरळ उंच वाढते. सर्वसाधारपणे प्रत्येक खोडावर ४ ते ५ फांद्या ठेवाव्यात.
  •  खोडावर ठेवलेल्या ४ ते ५ फांद्या वाढल्यानंतर १.५ ते २ फुटांवर परत शेंडा खोडावा. म्हणजे झाडाला आकार मिळतो. झाड कमी उंचीचे आणि डेरेदार करून घ्यावे.
  •  शेवग्याची लागवड केल्यानंतर सहा महिन्यांनंतर फुले येण्यास सुरवात होते. झाड लहान असून, शाखीय वाढीचे प्रमाण अधिक असल्याने सुरवातीची फुले गळतात. क्वचित एखाद्या फुलाचे रुपांतर शेंगांत होते. अर्थात नंतरच्या फुलाचे रुपांतर शेंगांमध्ये होते. फुलाचे रुपांतर शेंगांमध्ये होताना त्यांचा आकार लहान असल्याचे लक्षात येत नाही. बारकाईने बघितल्यास लहान तलवारीच्या आकाराच्या शेंगा फांदीवर दिसतात. विशेषत: फूलधारणा होत असताना फांदीवर प्रत्येक पानाच्या देठाजवळ फुलांचा गुच्छ येतो आणि त्यापासून फळधारणा होते. फुलापासून शेंगा होण्याचे प्रमाण ३ ते ५ टक्के असते. रोपांची लागवड केल्यानंतर योग्य व्यवस्थापन असल्यास सहा महिन्यांनी शेवग्याला फुले येऊन एक वर्षाच्या आत पहिले उत्पादन मिळते.
  •  जून– जुलैमध्ये लागवड केलेल्या झाडाचा पहिला बहार मार्च-एप्रिल या महिन्यात संपतो. त्यानंतर झाडाची छाटणी केली पाहिजे. छाटणी लवकर किंवा उशिरा करून बाजारपेठेच्या मागणीनुसार शेंगांचे उत्पादन घेता येते. वर्षातून एकदाच छाटणी करावी. गरजेनुसार फांदीचा शेंडा काढून उंची नियंत्रणात ठेवावी. छाटणी केल्यानंतर खोडावर बोर्डो पेस्ट (मोरचूद + चुना मिश्रण) लावावे. त्यामुळे खोड कुजणार नाही. लवकर फुटवे येण्यास मदत होते.

 ः अंबादास मेहेत्रे, ९५४५३२३९०६
 ः डॉ. उल्हास सुर्वे, ९८२२६०६५११

(कृषी विद्या विभाग, पदव्युत्तर महाविद्यालय, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी)

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
औरंगाबादेत प्रतिक्विंटल वांगी १००० ते...औरंगाबाद : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
ज्याची पेरणी करू त्याचे दर सुधारतील का?जालना : गुलाबी बोंड अळीच्या संकटाने चिंतेत असलेले...
पुणे विभागातील १७ तालुक्यांत तीव्र...पुणे : पुणे विभागात पाणीटंचाई दिवसागणिक वाढतच आहे...
मागील हंगाम वाया गेला; यंदा चांगले... नंदुरबार ः जिल्ह्यात मागील हंगामाच्या तुलनेत...
निविष्ठा बाजारात उपलब्ध; पण हाती पैसा... नांदेड ः हरभरा, तुरीचे चुकारे अडकले आहेत. पीक...
नगरमध्ये काँग्रेसचे सरकार विरोधात विश्‍...नगर  ः ‘भाजप सरकारने सामान्य लोकांचा विश्‍...
पदोन्नतीपात्र अधिकाऱ्यांनी हातोहात...नागपूर  : विदर्भात काम करण्यास अनुत्सुक...
दूध दरवाढ आंदोलनासाठी शेतकरी संघर्ष...वैजापूर, जि. औरंगाबाद  : दूधदराच्या प्रश्‍...
शेतकऱ्यांनी शेतात भाजपचे झेंडे पेरावेत...बुलडाणा (प्रतिनिधी) ः शासनाने जाहीर केलेल्या...
राज्यातील शेतकऱ्यांना मिळणार १४ नवे वाणदापोली, जि. रत्नागिरी  : राज्याचे कृषी...
अर्जुन लागवडीसाठी निवडा दर्जेदार रोपेअर्जुन हा वृक्ष वनशेतीसाठी उत्तम आहे. अर्जुन...
कृषी, परराष्ट्र, रोजगार, इंधनाच्या...नवी दिल्ली : मागील चार वर्षात मोदी सरकार...
पिवळी डेझी लागवड कशी करावी?पिवळी डेझी (गोल्डन रॉड) हे अत्यंत कणखर पीक आहे....
निशिगंध लागवडीसाठी निचरा असलेली जमीन...निशिगंध पिकाची लागवड सोपी असून, तिचा लागवड खर्चही...
काळी मिरी कशी तयार करतात?काळी मिरीच्या वेलांची लागवड केल्यानंतर तीन...
वनस्पतींना रोगापासून वाचविण्यासाठी...वनस्पती आणि रोगकारक सूक्ष्मजीव यांच्यामध्ये...
शेतीमालाला रास्त भाव मिळेपर्यंत एल्गार...नगर : भाजप सरकार भांडवलदार उद्योगपती धार्जिणे...
शेतकरीप्रश्नी सरकारला गांभीर्य नाहीच :...पुणे  ः केंद्र आणि राज्य सरकार हेवत असून,...
शेतकऱ्यांना शहाणपणा शिकविण्याची गरज...पुणे : देशात आणि राज्यात शेतकरी तंत्रज्ञान...
एक जूनच्या संपात शेतकरी संघटना नाही :... पुणे ः देशात १ जून ते १० जूनदरम्यान पुकारण्यात...