agricultural stories in marathi, agrowon, soil health, progresive farmer chandrashekhar bhadsavale | Agrowon

शून्य मशागत तंत्रातून कस वाढविला...
टीम अॅग्रोवन
शनिवार, 20 जानेवारी 2018

मी १९७६ पासून आजपर्यंत जमिनीची सुपीकता वाढविण्यासाठी तसेच पीक फेरपालटीच्या दृष्टीने विविध प्रयोग करीत आहे. या प्रयोगातून सगुणा राइस तंत्र (एसआरटी) हे शून्य मशागत तंत्र विकसित केले.

गेल्या काही वर्षांतील अनुभवातून सातत्याने जमिनी नांगरून सुपीकतेचे नुकसान होत असल्याचे आढळले. जमिनी सुपीकतेसाठी शेणखत, गांडूळखताचा वापर करण्याऐवजी जमीन न नांगरता पिकाची मुळे जागेवरच कुजवली पाहिजेत. ही मुळे हळूहळू कुजत असताना जमिनीतील सूक्ष्मजीवांना खाद्य मिळते. गांडुळे जमीन भुसभुशीत करतात. हे तंत्र आम्हाला कोल्हापूर जिल्ह्यातील प्रयोगशील शेतकरी प्रताप चिपळूणकर यांच्याकडून समजले.

मी १९७६ पासून आजपर्यंत जमिनीची सुपीकता वाढविण्यासाठी तसेच पीक फेरपालटीच्या दृष्टीने विविध प्रयोग करीत आहे. या प्रयोगातून सगुणा राइस तंत्र (एसआरटी) हे शून्य मशागत तंत्र विकसित केले.

गेल्या काही वर्षांतील अनुभवातून सातत्याने जमिनी नांगरून सुपीकतेचे नुकसान होत असल्याचे आढळले. जमिनी सुपीकतेसाठी शेणखत, गांडूळखताचा वापर करण्याऐवजी जमीन न नांगरता पिकाची मुळे जागेवरच कुजवली पाहिजेत. ही मुळे हळूहळू कुजत असताना जमिनीतील सूक्ष्मजीवांना खाद्य मिळते. गांडुळे जमीन भुसभुशीत करतात. हे तंत्र आम्हाला कोल्हापूर जिल्ह्यातील प्रयोगशील शेतकरी प्रताप चिपळूणकर यांच्याकडून समजले.

वनस्पतीचे मूळ मजबूत असते. कारण मूळ हे लिग्निनपासून बनले आहे. ते जास्त चिवट असते, त्याचे विघटन हळूहळू होते. पाने आणि खोड हे सेल्युलोजपासून बनलेले असते. त्यांचे विघटन लवकर होते. शेणखत एका ठिकाणी कुजल्यावर शेतात पसरवले जाते. पसरलेले शेणखत उन्हात तापताना सेंद्रिय कर्ब हवेत निसटून जातो. शेतात शिल्लक राहतो तो चोथा. त्यातच शेणखत वेळेवर उपलब्ध होत नाही. हे लक्षात घेऊन आम्ही आमची जमीन गेली सात वर्षे नांगरली नाही. दरवर्षी आम्ही एकाच शेतात एकामागून एक अशी तीन वेगवेगळी पिके घेतो. तीनही पिकांची मुळे जमिनीत ठेवतो. सर्व हंगामातील तणे जागेलाच ठेवून ती तणनाशकाच्या साह्याने मारतो.  तणे, वनस्पतीची मुळे जागेवरच कुजतात.वरखतांचे लागणारे प्रमाण ५० टक्क्यांवर आले आहे. कीटकनाशकांच्या फवारण्या पूर्णत: बंद होतील असे वाटत आहे. उत्पादन खर्च ६० टक्के कमी होऊन पीक उत्पादनात दुपटीने वाढ झाली. पिकांची गोडी वाढली आहे. सध्या राज्यातील १४ जिल्ह्यांतील सुमारे दोन हजारपेक्षा जास्त शेतकरी आमच्या तंत्रज्ञानाचा वापर करतात.

  • एसआरटी तंत्र वापरण्यासाठी जमीन एकदाच नांगरून कायमस्वरूपी गादीवाफे करायचे असतात. या जमिनीमध्ये पुढील २० वर्षे नांगरणी, कुळवणी, चिखलणी (भात पिकासाठी), कोळपणी इ. कामे करावयाची आवश्यकता नाही.
  • एकामागून एक पिके न नांगरता घेण्यासाठी पहिल्या पिकाची मुळे जमिनीत ठेवून त्यावर तणनाशकांचा वापर करून एसआरटी साच्याच्या साह्याने भोके पाडून बियाणे टोकणणी केली जाते.
  • सुपीक जमीन म्हणजे जमिनीचा सेंद्रिय कर्ब हा एक टक्का असला पाहिजे. आज आपल्या देशाचा सरासरी सेंद्रिय कर्ब हा ०.५ टक्के आहे, तर महाराष्ट्राचा तो ०.३ टक्के इतका कमी आहे. हा सेंद्रिय कर्ब वाढवायचा असेल तर त्यासाठी एसआरटी शून्य मशागत तंत्र हा सोपा पर्याय आहे.
  • एसआरटी पद्धतीने खरिपातील भात, नाचणी, भुईमूग, कापूस तसेच रब्बीमध्ये कांदा, पालेभाज्या, कलिंगड, भेंडी, वाल, चवळी, हरभरा आणि मधुमका तसेच उन्हाळी भुईमूग, मूग अत्यंत यशस्वीपणे होऊ शकते हे सिद्ध झाले आहे. मागील तीन वर्षांत माझ्या जमिनीचा सेंद्रिय कर्ब हा ०.३ टक्क्यावरून १.५ टक्क्यापर्यंत पोचला आहे.  

संपर्क: चंद्रशेखर भडसावळे, ७०५७६२५७२४ 
(संपर्क वेळ- दुपारी ४ ते ६ )

इतर अॅग्रो विशेष
परभणी, राहुरी कृषी विद्यापीठांना पाच...परभणी ः भारतीय कृषी संशोधन परिषदअंतर्गत कृषी...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात हलक्या ते मध्यम...पुणे : पावसाला पोषक हवामान झाल्याने आठवड्याच्या...
‘आरएसएफ’च्या मूळ सूत्रात घोडचूकपुणे: शेतकऱ्यांना हक्काचा ऊसदर मिळवून देणाऱ्या...
साखर कारखान्यांची धुराडी आजपासून पेटणारपुणे: राज्यातील साखर कारखान्यांच्या गाळप हंगामाला...
सहकारी बॅंकांना एकाच छताखाली आणणार :...पुणे ः सहकार क्षेत्राला ‘अच्छे दिन’ आणण्यासाठी...
चला मिरचीच्या आगारात राजूरा बाजारात...मिरचीचे आगार अशी ओळख अमरावती जिल्ह्यातील राजूरा...
‘एसआरटी’ तंत्राने मिळाली उत्पादनासह...पेंडशेत (ता. अकोले, जि. नगर) या कळसूबाई शिखराच्या...
तुटवड्यामुळे कांद्याच्या दरात सुधारणानवी दिल्ली ः देशातील महत्त्वाच्या कांदा उत्पादक...
कृषी विद्यापीठांचे संशोधन आता एका...मुंबई ः राज्यातील चारही कृषी विद्यापीठांनी केलेले...
महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्तांना...शिर्डी: महाराष्ट्रात यंदा पाऊस कमी झाला....
कोल्हापुरी गुळाचा गोडवा यंदा वाढणारकोल्हापूर : यंदाच्या पावसाळ्यात गुजरात,...
कमी दरांवरून जिनर्सचा ‘सीसीआय’च्या...जळगाव ः भारतीय कापूस महामंडळाच्या (सीसीआय) कापूस...
होय, आम्ही बदलू शेतीचे चित्र... ‘शाळेत सुरू असलेल्या कृषी शिक्षण अभ्यासक्रमातून...
‘पंदेकृवि’च्या सुवर्णमहोत्सवी वर्षाचा...अकोला :  डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ...
शेतीपासून जितके दूर जाल तितके दुःख...पुणे : शेतीशी जोडलेली माणसं ही निसर्ग आणि मानवी...
नाबार्डच्या व्याजदरातच जिल्हा बँकांना...मुंबई : राज्य बँकेला नाबार्डकडून मिळणाऱ्या...
कोकण, पश्‍चिम महाराष्ट्रात काही ठिकाणी...पुणे : कोकण अाणि पश्‍चिम महाराष्ट्रात काही ठिकाणी...
अकोला, बुलडाणा जिल्ह्यांत कोरडवाहू...अकोला : अकोला आणि बुलडाणा जिल्ह्यात कोरडवाहू...
अठरा गावांनी केली कचऱ्यापासून गांडूळखत...गावे आणि वाडीवस्त्याही स्वच्छतेत अग्रभागी...
‘सीसीआय’च्या खरेदीला दिवाळीत मुहूर्तमुंबई : देशातील महत्त्वाच्या कापूस उत्पादक...