agricultural stories in marathi, agrowon, soil health, progresive farmer chandrashekhar bhadsavale | Agrowon

शून्य मशागत तंत्रातून कस वाढविला...
टीम अॅग्रोवन
शनिवार, 20 जानेवारी 2018

मी १९७६ पासून आजपर्यंत जमिनीची सुपीकता वाढविण्यासाठी तसेच पीक फेरपालटीच्या दृष्टीने विविध प्रयोग करीत आहे. या प्रयोगातून सगुणा राइस तंत्र (एसआरटी) हे शून्य मशागत तंत्र विकसित केले.

गेल्या काही वर्षांतील अनुभवातून सातत्याने जमिनी नांगरून सुपीकतेचे नुकसान होत असल्याचे आढळले. जमिनी सुपीकतेसाठी शेणखत, गांडूळखताचा वापर करण्याऐवजी जमीन न नांगरता पिकाची मुळे जागेवरच कुजवली पाहिजेत. ही मुळे हळूहळू कुजत असताना जमिनीतील सूक्ष्मजीवांना खाद्य मिळते. गांडुळे जमीन भुसभुशीत करतात. हे तंत्र आम्हाला कोल्हापूर जिल्ह्यातील प्रयोगशील शेतकरी प्रताप चिपळूणकर यांच्याकडून समजले.

मी १९७६ पासून आजपर्यंत जमिनीची सुपीकता वाढविण्यासाठी तसेच पीक फेरपालटीच्या दृष्टीने विविध प्रयोग करीत आहे. या प्रयोगातून सगुणा राइस तंत्र (एसआरटी) हे शून्य मशागत तंत्र विकसित केले.

गेल्या काही वर्षांतील अनुभवातून सातत्याने जमिनी नांगरून सुपीकतेचे नुकसान होत असल्याचे आढळले. जमिनी सुपीकतेसाठी शेणखत, गांडूळखताचा वापर करण्याऐवजी जमीन न नांगरता पिकाची मुळे जागेवरच कुजवली पाहिजेत. ही मुळे हळूहळू कुजत असताना जमिनीतील सूक्ष्मजीवांना खाद्य मिळते. गांडुळे जमीन भुसभुशीत करतात. हे तंत्र आम्हाला कोल्हापूर जिल्ह्यातील प्रयोगशील शेतकरी प्रताप चिपळूणकर यांच्याकडून समजले.

वनस्पतीचे मूळ मजबूत असते. कारण मूळ हे लिग्निनपासून बनले आहे. ते जास्त चिवट असते, त्याचे विघटन हळूहळू होते. पाने आणि खोड हे सेल्युलोजपासून बनलेले असते. त्यांचे विघटन लवकर होते. शेणखत एका ठिकाणी कुजल्यावर शेतात पसरवले जाते. पसरलेले शेणखत उन्हात तापताना सेंद्रिय कर्ब हवेत निसटून जातो. शेतात शिल्लक राहतो तो चोथा. त्यातच शेणखत वेळेवर उपलब्ध होत नाही. हे लक्षात घेऊन आम्ही आमची जमीन गेली सात वर्षे नांगरली नाही. दरवर्षी आम्ही एकाच शेतात एकामागून एक अशी तीन वेगवेगळी पिके घेतो. तीनही पिकांची मुळे जमिनीत ठेवतो. सर्व हंगामातील तणे जागेलाच ठेवून ती तणनाशकाच्या साह्याने मारतो.  तणे, वनस्पतीची मुळे जागेवरच कुजतात.वरखतांचे लागणारे प्रमाण ५० टक्क्यांवर आले आहे. कीटकनाशकांच्या फवारण्या पूर्णत: बंद होतील असे वाटत आहे. उत्पादन खर्च ६० टक्के कमी होऊन पीक उत्पादनात दुपटीने वाढ झाली. पिकांची गोडी वाढली आहे. सध्या राज्यातील १४ जिल्ह्यांतील सुमारे दोन हजारपेक्षा जास्त शेतकरी आमच्या तंत्रज्ञानाचा वापर करतात.

  • एसआरटी तंत्र वापरण्यासाठी जमीन एकदाच नांगरून कायमस्वरूपी गादीवाफे करायचे असतात. या जमिनीमध्ये पुढील २० वर्षे नांगरणी, कुळवणी, चिखलणी (भात पिकासाठी), कोळपणी इ. कामे करावयाची आवश्यकता नाही.
  • एकामागून एक पिके न नांगरता घेण्यासाठी पहिल्या पिकाची मुळे जमिनीत ठेवून त्यावर तणनाशकांचा वापर करून एसआरटी साच्याच्या साह्याने भोके पाडून बियाणे टोकणणी केली जाते.
  • सुपीक जमीन म्हणजे जमिनीचा सेंद्रिय कर्ब हा एक टक्का असला पाहिजे. आज आपल्या देशाचा सरासरी सेंद्रिय कर्ब हा ०.५ टक्के आहे, तर महाराष्ट्राचा तो ०.३ टक्के इतका कमी आहे. हा सेंद्रिय कर्ब वाढवायचा असेल तर त्यासाठी एसआरटी शून्य मशागत तंत्र हा सोपा पर्याय आहे.
  • एसआरटी पद्धतीने खरिपातील भात, नाचणी, भुईमूग, कापूस तसेच रब्बीमध्ये कांदा, पालेभाज्या, कलिंगड, भेंडी, वाल, चवळी, हरभरा आणि मधुमका तसेच उन्हाळी भुईमूग, मूग अत्यंत यशस्वीपणे होऊ शकते हे सिद्ध झाले आहे. मागील तीन वर्षांत माझ्या जमिनीचा सेंद्रिय कर्ब हा ०.३ टक्क्यावरून १.५ टक्क्यापर्यंत पोचला आहे.  

संपर्क: चंद्रशेखर भडसावळे, ७०५७६२५७२४ 
(संपर्क वेळ- दुपारी ४ ते ६ )

इतर अॅग्रो विशेष
चिमुरड्याच्या कॅमेऱ्यात कैद आनंदी शेतकरीआपल्याकडील शेतकरी आनंदी असू शकतो का? उत्तर...
‘अ’तंत्र निकेतनपुरेसा अभ्यास आणि तयारीअभावी, यंत्रणेचा विरोध...
शेतकरी कंपन्यांनी राबवला थेट विक्रीचा...राज्यामध्ये शेतकरी उत्पादक कंपन्यांची स्थापना...
सिंचन विहिरी, फळबागांचा निधी थेट बँक...मुंबई: मनरेगा योजनेतून शेतकऱ्यांना सिंचन...
वनामकृविचे कुलगुरू मराठी भाषिक असावेतपरभणी ः वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाच्या...
मराठवाड्यात आठ लाख ७५ हजार टन रासायनिक...औरंगाबाद: मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांत रासायनिक...
‘डिमोशन’ रोखण्यासाठी अनेकांची पळापळ;...अकोला ः राज्याच्या कुठल्याही विभागात नसेल असा...
देशात खरीप पेरणीला प्रारंभनवी दिल्ली ः देशात खरीप हंगाम २०१८-१९ च्या...
विदर्भात उष्णतेची तीव्र लाट; चंद्रपूर,...पुणे : विदर्भात उन्हाचा ताप वाढल्याने उष्णतेची...
सूत उत्पादनात महाराष्ट्र तिसऱ्या स्थानीजळगाव : कापूस गाठींच्या उत्पादनाप्रमाणे सुताच्या...
कृषी विभागातील समुपदेशन बदल्या स्थगित;...पुणे : राज्याच्या कृषी विभागात समुपदेशनाने...
शेतीतील नव तंत्रज्ञानाचा मार्ग मोकळा...अकोला :  भारतीय शेतकरी जागतिक बाजारात...
उपाय आहेत, इच्छाशक्ती हवी ! पुणे : राज्यात दुधाच्या गडगडलेल्या दरामुळे...
किफायतशीर दुग्ध व्यवसायासाठी...आपण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर दूध उत्पादनात अग्रेसर...
शालेय पोषण आहार, अंगणवाडीत दूध पुरवा :...राज्यात सध्या दूध दराचा प्रश्‍न चव्हाट्यावर आहे....
दूधधंदा मोडून पडल्यास शेतीतील समस्या...शेतकऱ्यांना वस्तुस्थिती न सांगता त्यांच्या...
दूधदर प्रश्‍नी हवी ठोस उपाययोजना : संघदूध भुकटीला मागणीला नसल्याने अतिरिक्त दूध बाजारात...
दूधकोंडी फोडण्यासाठी शासनाचे सर्वतोपरी...दूध उत्पादक शेतकरी दर मिळत नसल्याने अडचणीत आले...
उत्पादकता, गुणवत्ता सुधारणे आवश्‍यकपुणे : भारत दूध उत्पादनात जगात आघाडीवर असला तरी...
दूध उत्पादकांना २८ रुपये दर देणे शक्य...सरकारने जाहीर केलेल्या दरापेक्षा लिटरमागे दररोज...