agricultural stories in marathi, agrowon, soil health, progresive farmer chandrashekhar bhadsavale | Agrowon

शून्य मशागत तंत्रातून कस वाढविला...
टीम अॅग्रोवन
शनिवार, 20 जानेवारी 2018

मी १९७६ पासून आजपर्यंत जमिनीची सुपीकता वाढविण्यासाठी तसेच पीक फेरपालटीच्या दृष्टीने विविध प्रयोग करीत आहे. या प्रयोगातून सगुणा राइस तंत्र (एसआरटी) हे शून्य मशागत तंत्र विकसित केले.

गेल्या काही वर्षांतील अनुभवातून सातत्याने जमिनी नांगरून सुपीकतेचे नुकसान होत असल्याचे आढळले. जमिनी सुपीकतेसाठी शेणखत, गांडूळखताचा वापर करण्याऐवजी जमीन न नांगरता पिकाची मुळे जागेवरच कुजवली पाहिजेत. ही मुळे हळूहळू कुजत असताना जमिनीतील सूक्ष्मजीवांना खाद्य मिळते. गांडुळे जमीन भुसभुशीत करतात. हे तंत्र आम्हाला कोल्हापूर जिल्ह्यातील प्रयोगशील शेतकरी प्रताप चिपळूणकर यांच्याकडून समजले.

मी १९७६ पासून आजपर्यंत जमिनीची सुपीकता वाढविण्यासाठी तसेच पीक फेरपालटीच्या दृष्टीने विविध प्रयोग करीत आहे. या प्रयोगातून सगुणा राइस तंत्र (एसआरटी) हे शून्य मशागत तंत्र विकसित केले.

गेल्या काही वर्षांतील अनुभवातून सातत्याने जमिनी नांगरून सुपीकतेचे नुकसान होत असल्याचे आढळले. जमिनी सुपीकतेसाठी शेणखत, गांडूळखताचा वापर करण्याऐवजी जमीन न नांगरता पिकाची मुळे जागेवरच कुजवली पाहिजेत. ही मुळे हळूहळू कुजत असताना जमिनीतील सूक्ष्मजीवांना खाद्य मिळते. गांडुळे जमीन भुसभुशीत करतात. हे तंत्र आम्हाला कोल्हापूर जिल्ह्यातील प्रयोगशील शेतकरी प्रताप चिपळूणकर यांच्याकडून समजले.

वनस्पतीचे मूळ मजबूत असते. कारण मूळ हे लिग्निनपासून बनले आहे. ते जास्त चिवट असते, त्याचे विघटन हळूहळू होते. पाने आणि खोड हे सेल्युलोजपासून बनलेले असते. त्यांचे विघटन लवकर होते. शेणखत एका ठिकाणी कुजल्यावर शेतात पसरवले जाते. पसरलेले शेणखत उन्हात तापताना सेंद्रिय कर्ब हवेत निसटून जातो. शेतात शिल्लक राहतो तो चोथा. त्यातच शेणखत वेळेवर उपलब्ध होत नाही. हे लक्षात घेऊन आम्ही आमची जमीन गेली सात वर्षे नांगरली नाही. दरवर्षी आम्ही एकाच शेतात एकामागून एक अशी तीन वेगवेगळी पिके घेतो. तीनही पिकांची मुळे जमिनीत ठेवतो. सर्व हंगामातील तणे जागेलाच ठेवून ती तणनाशकाच्या साह्याने मारतो.  तणे, वनस्पतीची मुळे जागेवरच कुजतात.वरखतांचे लागणारे प्रमाण ५० टक्क्यांवर आले आहे. कीटकनाशकांच्या फवारण्या पूर्णत: बंद होतील असे वाटत आहे. उत्पादन खर्च ६० टक्के कमी होऊन पीक उत्पादनात दुपटीने वाढ झाली. पिकांची गोडी वाढली आहे. सध्या राज्यातील १४ जिल्ह्यांतील सुमारे दोन हजारपेक्षा जास्त शेतकरी आमच्या तंत्रज्ञानाचा वापर करतात.

  • एसआरटी तंत्र वापरण्यासाठी जमीन एकदाच नांगरून कायमस्वरूपी गादीवाफे करायचे असतात. या जमिनीमध्ये पुढील २० वर्षे नांगरणी, कुळवणी, चिखलणी (भात पिकासाठी), कोळपणी इ. कामे करावयाची आवश्यकता नाही.
  • एकामागून एक पिके न नांगरता घेण्यासाठी पहिल्या पिकाची मुळे जमिनीत ठेवून त्यावर तणनाशकांचा वापर करून एसआरटी साच्याच्या साह्याने भोके पाडून बियाणे टोकणणी केली जाते.
  • सुपीक जमीन म्हणजे जमिनीचा सेंद्रिय कर्ब हा एक टक्का असला पाहिजे. आज आपल्या देशाचा सरासरी सेंद्रिय कर्ब हा ०.५ टक्के आहे, तर महाराष्ट्राचा तो ०.३ टक्के इतका कमी आहे. हा सेंद्रिय कर्ब वाढवायचा असेल तर त्यासाठी एसआरटी शून्य मशागत तंत्र हा सोपा पर्याय आहे.
  • एसआरटी पद्धतीने खरिपातील भात, नाचणी, भुईमूग, कापूस तसेच रब्बीमध्ये कांदा, पालेभाज्या, कलिंगड, भेंडी, वाल, चवळी, हरभरा आणि मधुमका तसेच उन्हाळी भुईमूग, मूग अत्यंत यशस्वीपणे होऊ शकते हे सिद्ध झाले आहे. मागील तीन वर्षांत माझ्या जमिनीचा सेंद्रिय कर्ब हा ०.३ टक्क्यावरून १.५ टक्क्यापर्यंत पोचला आहे.  

संपर्क: चंद्रशेखर भडसावळे, ७०५७६२५७२४ 
(संपर्क वेळ- दुपारी ४ ते ६ )

इतर अॅग्रो विशेष
जलदगती मार्गाने निर्जलपर्वाकडे...‘‘पाण्याची उपलब्धता कमी होत जाणे हे हवामान बदलाचे...
पुढचं पाऊलप्र बोधन आणि संघर्षाच्या माध्यमातून गेली चौदा...
नोकरशहांच्या दुर्लक्षामुळे जल...राज्यात दुष्काळग्रस्त गावे वाढत असून, जलाशयांची...
ठिबक सिंचनातील आधुनिक तंत्रज्ञान : अरुण...राज्यात लागवडीखालील २२५ लाख हेक्टर क्षेत्रांपैकी...
परंपरागत जल व्यवस्थांचा संपन्न वारसा :...परंपरागत जल व्यवस्थांमधून घेण्याजोग्या आणि आजही...
कोरडवाहूचे जल व्यवस्थापन : चिपळूणकर,...पाण्याचे व्यवस्थापन हे केवळ बागायती पिकांसाठी...
फड पद्धतीमुळे झाला कायापालट : दत्ता...फड या जल व्यवस्थापन पद्धतीचे तंत्र अगदी सोपे आहे...
समन्यायी जल व्यवस्थापनाला पर्याय नाही...लोकशाहीकरण वा पुनर्संजीवक विकास ही फुकाफुकी...
डोळ्यांत अंजन घालणारी नागलीची कहाणी :...योग्य पीकपद्धती विकसित केली नाही तर जल व्यवस्थापन...
जल व्यवस्थापनाची सप्तपदी : नागेश टेकाळेनिसर्गदेवतेने दिलेला जलरूपी प्रसाद आज आपण तिने...
जल व्यवस्थापन हाच कळीचा मुद्दा... :...पर्यावरणातील बदल, दुष्काळ, मातीचे बिघडणारे आरोग्य...
जल व्यवस्थापनासाठी हवी लोकचळवळलक्षावधी हेक्टर जमीन, हजारो टीएमसी पाणी आणि...
चैत्र यात्रेनिमित्त भाविकांनी दुमदुमला...ज्योतिबा डोंगर, जि. कोल्हापूर  : ‘...
विदर्भात वादळी पावसाची शक्यतापुणे : पूर्वमोसमी पावसाच्या सरींमुळे...
‘ॲग्रोवन'चा आज १४वा वर्धापन दिन; जल...पुणे : लाखो शेतकऱ्यांच्या कुटुंबातील घटक बनलेल्या...
यंदा बीटी कापूस बियाणे मुबलक : कृषी...पुणे : राज्याच्या कापूस उत्पादक भागातील...
फलोत्पादन अनुदान अर्जासाठी शेवटचे चार...पुणे : एकात्मिक फलोत्पादन अभियानातून (एमआयडीएच)...
वीज पडून जाणारे जीव वाचवामागील जूनपासून सुरू झालेला नैसर्गिक आपत्तींचा कहर...
जल व्यवस्थापनाच्या रम्य आठवणीजलव्यवस्थापनाचे धडे घेण्यासाठी कुठलेही पुस्तक...
कापूस उत्पादकतेत भारताची पीछेहाटजळगाव ः जगात कापूस लागवडीत पहिल्या क्रमांकावर...