agricultural stories in marathi, agrowon, soil health, progresive farmer pratap chiplunkar | Agrowon

जागेवरच कुजवा सेंद्रिय घटक
टीम अॅग्रोवन
शनिवार, 20 जानेवारी 2018

मी १९७० मध्ये कोल्हापूरमध्ये शेती करण्यास प्रारंभ केला. सुरवातीच्या काळात पिकांचे उत्पादन चांगले मिळाले. मात्र १९९० च्या दरम्यान पीक उत्पादन पातळी घसरू लागली. सर्व प्रयत्न करूनही उत्पादन योग्य पातळीवर मिळेना. जमीन परत पूर्वपदावर येण्यासाठी नेमके काय केले पाहिजे? या प्रश्‍नाचे उत्तरासाठी भू-सूक्ष्मजीवशास्त्र या शाखेचा अभ्यास सुरू केला. या जमिनीत सेंद्रिय कर्बाची पातळी घसरली आहे, ती वाढविणे गरजेचे आहे. सेंद्रिय पदार्थ जमिनीबाहेर न कुजविता जमिनीमध्येच सतत कुजविले पाहिजेत, हे शिकलो.

मी १९७० मध्ये कोल्हापूरमध्ये शेती करण्यास प्रारंभ केला. सुरवातीच्या काळात पिकांचे उत्पादन चांगले मिळाले. मात्र १९९० च्या दरम्यान पीक उत्पादन पातळी घसरू लागली. सर्व प्रयत्न करूनही उत्पादन योग्य पातळीवर मिळेना. जमीन परत पूर्वपदावर येण्यासाठी नेमके काय केले पाहिजे? या प्रश्‍नाचे उत्तरासाठी भू-सूक्ष्मजीवशास्त्र या शाखेचा अभ्यास सुरू केला. या जमिनीत सेंद्रिय कर्बाची पातळी घसरली आहे, ती वाढविणे गरजेचे आहे. सेंद्रिय पदार्थ जमिनीबाहेर न कुजविता जमिनीमध्येच सतत कुजविले पाहिजेत, हे शिकलो.

भू-सूक्ष्मजीवशास्त्राच्या तत्त्वांचे पालन करण्यासाठी उसाचे पाचट जागेलाच कुजविण्याचा प्रयत्न सुरू केला. पंधरा वर्षातील प्रयोगातून ऊस उत्पादतेमध्ये मला अपेक्षित वाढ मिळाली नाही. नंतर खोडकी कुजवून त्याचे खत करण्याविषयी चिंतन सुरू केले. खोडवे कुजवण्यासाठी जागेवरच तणनाशकाने मारून टाकून शून्य मशागतीवर भात लागवड करणे गरज लक्षात आली. याप्रमाणे जुन्या सरी वरंब्यावरच भाताचे पीक घेतले. या प्रयोगातून भात उत्तम पिकले. आता परत उसाची लावण करण्यासाठी जुन्या सरी वरंब्यावर लागवड केली. त्यासाठी सरीच्या तळात एक नांगरांचे तास मारून फक्त कांडी पुरण्यापुरती मशागत केली. ऊस उगवून चांगला वाढला. या प्रयोगातून उसाचे एकरी ६० टन उत्पादन मिळाले.  

सर्वात हलके खत पानांचे. तर मुळाचे खत उत्तम दर्जाचे, हा नवीन नियम लक्षात आला. हाच नियम रानातील तणांना लावला. प्रयोगादाखल मुख्य पिकाला त्रास होणार नाही असा पद्धतीने पिकाच्या दोन ओळीमध्ये तण वाढविल. जूने झाल्यावर तणनाशकाने मारून कुजवले. मुख्य पिकाच्या जमिनीखालील अवशेषाला तणांच्या अवशेषांची जोड मिळाली. जमीन पन्नास वर्षापूर्वीप्रमाणे उत्पादनक्षम झाली. चार बांधांच्या आत फुकट मिळणाऱ्या सेंद्रिय पदार्थातून जमीन फुकटात सुपीक करण्याचे तंत्र विकसित झाले. राज्यभरातील शेतकऱ्यांकडून विविध पिकांमध्ये या तंत्राचा अवलंब केला जात आहे. या तंत्राने सेंद्रिय कर्बाव्यतिरिक्त सुपिकतेच्या संदर्भातील सर्व गुणधर्मात सुधारणा होत राहाते. प्रतिवर्षी सुपीकता वाढवणारे हे तंत्र आहे.

संपर्क  ः प्रताप चिपळूणकर, ८२७५४५००८८
 

इतर ताज्या घडामोडी
भाजीपाला पिकांची रोपवाटिका तयार करतानाभाजीपाला पिकांची रोपवाटिका करताना योग्य ती काळजी...
परभणीत फ्लाॅवर प्रतिक्विंटल २००० ते...परभणी ः येथील जुना मोंढा भागातील फळे भाजीपाला...
पुण्यात फुलांची ७ काेटींची उलाढालपुणे ः फूल उत्पादक शेतकऱ्यांची भिस्त असणाऱ्या...
योग्य प्रमाणातच वापरा युरियानत्र पानांच्या पेशीमध्ये हरित लवकाची निर्मिती...
वनस्पतीतील संजीवकांमुळे अवकाशातही...पोषक घटकांची कमतरता आणि गुरुत्वाकर्षण कमी असणे या...
राज्यातील काही भागात अंशतः ढगाळ वातावरणमहाराष्ट्राच्या पश्‍चिम किनारपट्टीवर म्हणजेच कोकण...
सांगली जिल्हा बॅंकेला कर्जमाफीसाठी...सांगली ः राज्य शासनाच्या छत्रपती शिवाजी महाराज...
गूळ, बेदाणा, काजू महोत्सवास पुणे येथे...पुणे : दिवाळीच्या निमित्ताने ग्राहकांना रास्त...
'सरकारला दुष्काळाची दाहकता लक्षात येईना'पुणे  : यंदा ऑक्टोबर महिन्यातच धरणांमधील...
कर्नाटकात दुष्काळ जाहीर, मग...मुंबई  : ग्रामीण महाराष्ट्र दुष्काळात...
ऊसतोड मजूर महामंडळाला शंभर कोटींचा निधी...बीड   : याआधीच्या सरकारने दहा वर्षांत अडीच...
हिवरेबाजारमध्ये मांडला पाण्याचा ताळेबंदनगर  ः आदर्श गाव हिवरेबाजारमध्ये...
माण, खटाव तालुक्यांत पाणीटंचाई वाढलीसातारा   ः रब्बी हंगामाच्या तोंडावर पाऊस...
पुणे जिल्ह्यात खरिपात ६९ टक्के पीक...पुणे ः यंदा पाऊस वेळेवर न झाल्याने शेतकऱ्यांकडून...
बुलडाणा जिल्ह्यात १ लाख ६५ हजार...बुलडाणा  ः या रब्बी हंगामात जिल्ह्यात एक लाख...
यवतमाळ जिल्ह्यात जिल्हा प्रशासन उभारणार...यवतमाळ  ः शेतीला पूरक व्यवसायाची जोड देत...
अकोल्याला रब्बीसाठी हरभऱ्याचे वाढीव...अकोला  ः जिल्ह्यात रब्बी हंगामासाठी...
दुष्काळाची व्यथा मांडताना महिला...निल्लोड, जि. औरंगाबाद : विहिरींनी तळ गाठला, मक्‍...
कोल्हापूर जिल्ह्यात खरीप पिकांच्या...कोल्हापूर  : खरीप पिकांची काढणी वेगात...
सोलापुरातील अडचणीतील शेतकऱ्यांसाठी आश्‍...सोलापूर  ः सोलापूर जिल्ह्यात दुष्काळाची...