agricultural stories in marathi, agrowon, soil health, progresive farmer pratap chiplunkar | Agrowon

जागेवरच कुजवा सेंद्रिय घटक
टीम अॅग्रोवन
शनिवार, 20 जानेवारी 2018

मी १९७० मध्ये कोल्हापूरमध्ये शेती करण्यास प्रारंभ केला. सुरवातीच्या काळात पिकांचे उत्पादन चांगले मिळाले. मात्र १९९० च्या दरम्यान पीक उत्पादन पातळी घसरू लागली. सर्व प्रयत्न करूनही उत्पादन योग्य पातळीवर मिळेना. जमीन परत पूर्वपदावर येण्यासाठी नेमके काय केले पाहिजे? या प्रश्‍नाचे उत्तरासाठी भू-सूक्ष्मजीवशास्त्र या शाखेचा अभ्यास सुरू केला. या जमिनीत सेंद्रिय कर्बाची पातळी घसरली आहे, ती वाढविणे गरजेचे आहे. सेंद्रिय पदार्थ जमिनीबाहेर न कुजविता जमिनीमध्येच सतत कुजविले पाहिजेत, हे शिकलो.

मी १९७० मध्ये कोल्हापूरमध्ये शेती करण्यास प्रारंभ केला. सुरवातीच्या काळात पिकांचे उत्पादन चांगले मिळाले. मात्र १९९० च्या दरम्यान पीक उत्पादन पातळी घसरू लागली. सर्व प्रयत्न करूनही उत्पादन योग्य पातळीवर मिळेना. जमीन परत पूर्वपदावर येण्यासाठी नेमके काय केले पाहिजे? या प्रश्‍नाचे उत्तरासाठी भू-सूक्ष्मजीवशास्त्र या शाखेचा अभ्यास सुरू केला. या जमिनीत सेंद्रिय कर्बाची पातळी घसरली आहे, ती वाढविणे गरजेचे आहे. सेंद्रिय पदार्थ जमिनीबाहेर न कुजविता जमिनीमध्येच सतत कुजविले पाहिजेत, हे शिकलो.

भू-सूक्ष्मजीवशास्त्राच्या तत्त्वांचे पालन करण्यासाठी उसाचे पाचट जागेलाच कुजविण्याचा प्रयत्न सुरू केला. पंधरा वर्षातील प्रयोगातून ऊस उत्पादतेमध्ये मला अपेक्षित वाढ मिळाली नाही. नंतर खोडकी कुजवून त्याचे खत करण्याविषयी चिंतन सुरू केले. खोडवे कुजवण्यासाठी जागेवरच तणनाशकाने मारून टाकून शून्य मशागतीवर भात लागवड करणे गरज लक्षात आली. याप्रमाणे जुन्या सरी वरंब्यावरच भाताचे पीक घेतले. या प्रयोगातून भात उत्तम पिकले. आता परत उसाची लावण करण्यासाठी जुन्या सरी वरंब्यावर लागवड केली. त्यासाठी सरीच्या तळात एक नांगरांचे तास मारून फक्त कांडी पुरण्यापुरती मशागत केली. ऊस उगवून चांगला वाढला. या प्रयोगातून उसाचे एकरी ६० टन उत्पादन मिळाले.  

सर्वात हलके खत पानांचे. तर मुळाचे खत उत्तम दर्जाचे, हा नवीन नियम लक्षात आला. हाच नियम रानातील तणांना लावला. प्रयोगादाखल मुख्य पिकाला त्रास होणार नाही असा पद्धतीने पिकाच्या दोन ओळीमध्ये तण वाढविल. जूने झाल्यावर तणनाशकाने मारून कुजवले. मुख्य पिकाच्या जमिनीखालील अवशेषाला तणांच्या अवशेषांची जोड मिळाली. जमीन पन्नास वर्षापूर्वीप्रमाणे उत्पादनक्षम झाली. चार बांधांच्या आत फुकट मिळणाऱ्या सेंद्रिय पदार्थातून जमीन फुकटात सुपीक करण्याचे तंत्र विकसित झाले. राज्यभरातील शेतकऱ्यांकडून विविध पिकांमध्ये या तंत्राचा अवलंब केला जात आहे. या तंत्राने सेंद्रिय कर्बाव्यतिरिक्त सुपिकतेच्या संदर्भातील सर्व गुणधर्मात सुधारणा होत राहाते. प्रतिवर्षी सुपीकता वाढवणारे हे तंत्र आहे.

संपर्क  ः प्रताप चिपळूणकर, ८२७५४५००८८
 

इतर यशोगाथा
महिला सक्षमीकरण, शाश्वत शेतीसाठी झटणारी...सातारा जिल्ह्यातील ॲवॉर्ड संस्था शाश्वत शेती...
शेंगालाडू व्यवसायातून नीशाताईंना मिळाले...पंढरपुरात एकादशी तसेच अन्य दिवशी येणाऱ्या...
सुधारीत तंत्र आत्मसात केले हळदीचे...विदर्भातील वाशीम जिल्ह्याची अोळख हळद पिकात ठळकपणे...
तीस एकरांहून अधिक क्षेत्रात बांबू...तारापूर मोठीवाडी (जि. पालघर) येथील अवघ्या २४...
चिकाटीच्या जोरावर अल्पभूधारक झाला मसाले...वर्धा जिल्ह्यातील घोराड (ता. सेलू) येथील...
जिद्द, अथक प्रयत्नांतूनच गवसले यश अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीतून स्वतःमध्ये,...
जलसंधारणातून कुमशेतची बारमाही शेतीकडे...नगर जिल्ह्यात अकोले तालुक्यातील चाळीसगाव डांग...
तेहेतीस वर्षांपासून ‘बोन्साय’ कलेचा...पुणे येथील प्राजक्ता काळे यांनी ३३ वर्षांपासून...
उसापेक्षा किफातशीर ठरले रताळेसोलापूर जिल्ह्यातील बाभूळगावाने रताळे पिकात आपली...
व्यवसायाचे तंत्र शेतीच्या नियोजनात ठरले...नाशिक येथील फॅब्रिकेशनचा व्यवसाय सांभाळून नरेंद्र...
सरपंचांनो... पाच वर्षांत जग बदलते; मग...आळंदी, पुणे: पाच वर्षांत जग बदलते; मग सरपंच...
पाषाण फोडून कष्टाने फुलवले...पुणे जिल्ह्यातील कडधे (ता. मावळ) येथील वाघू मोहोळ...
निर्यातक्षम डाळिंब उत्पादनाचा घेतला... सेंद्रिय घटकांच्या वापरावर पुरेपूर भर देत,...
गुलाब, जरबेरा, झेंडूने फुलला जळगावचा...भरीताची वांगी, केळी आणि कापसासाठी प्रसिद्ध...
गुणवत्तेवर मिळविली मसाल्यांना बाजारपेठखुटबाव (ता. दौंड, जि. पुणे) गावाच्या परिसरात...
थेट विक्रीतून मिळवतो अपेक्षित नफापरभणी शहरातील भारतीय बाल विद्यामंदिर शाळेमध्ये...
`ब्रॅँडनेम’ने गूळ, काकवीची विक्रीनागरगाव (ता. शिरूर, जि. पुणे) येथील भरत नलगे...
प्रक्रिया उद्योगातून उभारली नवी बाजारपेठवांगी (जि. औरंगाबाद) येथील युवा शेतकरी सुशील...
तीन एकर भाजीपाला शेतीने उजळले आयुष्य पारंपरिक शेतीच्या चक्रात गुरफटून...
लोकसहभागातून ‘पिंपरखेड बुद्रुक’ने साधला...पिंपरखेड बुद्रुक (ता. घनसावंगी, जि. जालना)...