agricultural stories in Marathi, agrowon, sorgham pest management | Agrowon

ज्वारीवरील खोडकिडा, रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव
रवींद्र मंचरे
शनिवार, 12 जानेवारी 2019

कीडीमुळे ज्वारी पिकाचे सुमारे ५० टक्क्यांपर्यंत नुकसान होते. सध्याच्या काळामध्ये ज्वारी पिकामध्ये खोडकिडा, रसशोषक किडी, मीजमाशी याबरोबरच अमेरिकन लष्करी अळीचाही प्रादुर्भाव दिसत आहे. या किडीच्या नियंत्रणासाठी वेळीच उपाययोजना कराव्यात.

खोडकिडा :

प्रादुर्भाव ओळखण्याची खूण ः
पोंग्यातील पानाच्या वर लहान लहान पारदर्शक व्रण आढळतात.
कोवळ्या पानावर आडव्या रेषेत लहान-लहान छिद्रे पडलेली दिसतात.
वाढणाऱ्या शेंड्याला इजा होऊन विशिष्ट प्रकारची पोंगामर होते.

कीडीमुळे ज्वारी पिकाचे सुमारे ५० टक्क्यांपर्यंत नुकसान होते. सध्याच्या काळामध्ये ज्वारी पिकामध्ये खोडकिडा, रसशोषक किडी, मीजमाशी याबरोबरच अमेरिकन लष्करी अळीचाही प्रादुर्भाव दिसत आहे. या किडीच्या नियंत्रणासाठी वेळीच उपाययोजना कराव्यात.

खोडकिडा :

प्रादुर्भाव ओळखण्याची खूण ः
पोंग्यातील पानाच्या वर लहान लहान पारदर्शक व्रण आढळतात.
कोवळ्या पानावर आडव्या रेषेत लहान-लहान छिद्रे पडलेली दिसतात.
वाढणाऱ्या शेंड्याला इजा होऊन विशिष्ट प्रकारची पोंगामर होते.

वेळ ः
किडीचा प्रादुर्भाव साधारणतः पीक एक महिन्याचे झाल्यापासून कणसात दाणे भरण्याच्या स्थितीत जास्त असतो. आता बहुतांश ठिकाणी अळी ताटात शिरल्यानंतरची अवस्था शेतात असेल. या अवस्थेत अळी आतील गाभा खाते, त्यामुळे ताट आणि कणीस वाळते.

व्यवस्थापन

कीडग्रस्त झाडे उपटून नष्ट करावीत.
ट्रायकोग्रामा चिलोणीस या परोपजीवी कीटकांचे १.५० लाख प्रति हेक्टर - ३० ते ४० दिवसांनी दोनदा प्रसारण करावे.
प्रति हेक्टरी एक प्रकाश सापळा लावावा. गावामध्ये मोठ्या प्रमाणात प्रकाश सापळ्यांचा वापर करावा.

आर्थिक नुकसान संकेत पातळी
१० टक्के झाडांच्या पानावर छिद्रे किंवा ५ टक्के पोंगेमर झालेली झाडे.

फवारणी प्रतिलिटर पाणी
क्लोरपायरीफॉस (२०%) २.५ मिलि

मावा :
ज्वारीवर २ ते ३ प्रकारचे मावा दिसतात.
१) एक मावा रंगाने निळसर हिरवा असतो; मात्र पाय काळे असतात.
२) दुसऱ्या प्रकारचा मावा रंगाने पिवळसर असून, तो जुन्या पानांच्या खालच्या बाजूवर आढळून येतो. अनुकूल परिस्थितीत या माव्याची एक आठवड्यात एक पिढी पूर्ण होते.
३) हिरवा मावा पिकाच्या सुरवातीच्या काळात पोंग्यात दिसून येतो. पोंग्यातील रस शोषून घेतल्यामूळे पाने पिवळी पडून कालांतराने वाळतात. या किडीवर मोठ्या प्रमाणावर भक्षक भुंगेऱ्यांची वाढ होते.

माव्याच्या शरीरातून बाहेर पडलेला गोडसर रस पानावर पसरतो. त्यावर काळी बुरशी वाढल्याने प्रकाश संश्लेषण क्रियेत अडथळे येतात. मावा किडीमुळे विषाणुजन्य रोगाचा प्रसारही होतो.

तुडतुडे :
तुडतुडे व त्याची पिले पोंग्याच्या पानातील रस शोषून घेतात. किडीद्वारे झालेल्या इजेमुळे पानातून रस बाहेर पडून पानावर त्याचे साखरेत रूपांतर होते. त्यामुळे पान चिकट होऊन त्यावर काळी बुरशी वाढते. त्याला चिकटा पडला, असे म्हणतात. किडीच्या प्रादुर्भावामुळे पाने पिवळी पडून झाडाची वाढ खुंटते व कणीस बाहेर पडत नाही. किडीचे प्रमाण जास्त झाल्यास वरची पाने पिवळी पडून वाळतात.

नियंत्रण
तुडतुडे व मावा यांचा प्रादुर्भाव आढळून येताच, फवारणी प्रतिलिटर
डायमेथोएट (३० टक्के प्रवाही) १ मिलि किंवा
थायामेथोक्झाम (२५ टक्के दाणेदार) ०.३ ग्रॅम किंवा
इमिडाक्लोप्रीड (१७.८ टक्के प्रवाही) ०.३ मिलि

मीजमाशी :

  • माशी आकाराने लहान असून, तिचा पोटाकडचा भाग नारंगी व पंख पारदर्शक असतात.
  • तापमान २५ ते ३० अंश सेल्सिअस, हवेतील आर्द्रता ६० टक्क्यांपेक्षा जास्त अशा वातावरणात अळ्या सुप्तावस्थेतून बाहेर येतात. मादी माशी फुलावर तसेच परिपक्व होणाऱ्या कणसातील दाण्यावर अंडी घालते. अंड्यातून बाहेर पडलेली अळी फुलातील बीजांडकोशावर उपजीविका करते. परिणामी कणसात दाणे भरत नाहीत. या किडीमुळे उत्पादनात ६० टक्के घट येते.

नियंत्रण
२० अळ्या प्रतिकणीस दिसल्यास, फवारणी प्रतिलिटर
क्विनॉलफॉस (२५ टक्के प्रवाही) २ मि.लि. किंवा क्लोरपायरीफॉस (२० टक्के प्रवाही) २.५ मि.लि.

टीप ः फवारणी सकाळी लवकर करावी. आवश्यकतेनुसार पुढील फवारणी ५ दिवसांनी करावी.

अमेरिकन लष्करी अळी (स्पोडोप्टेरा फ्रुगीपेर्डा) :

या अळीचा आपल्याकडे नव्यानेच मका, ऊस पिकावर प्रादुर्भाव दिसत आहे. सोलापूर जिल्ह्यातील अकलूज परिसरामध्ये मका, ऊस या पिकाशेजारील ज्वारीच्या शेतावर काही प्रमाणात अळीचा प्रादुर्भाव दिसत आहे. या अळीची नुकसानकारकता लक्षात घेऊन नियंत्रणाचे त्वरित उपाय करावेत.

नियंत्रण
ट्रायकोकार्ड ५ ते ७ कार्ड प्रतिहेक्टरी
बीटी (बॅसिलस थुरीन्जीएन्सीस), नोमुरिया रिलाय या जैविक कीटकनाशकांची हेक्टरी ५०० लिटर पाण्यामध्ये ७०० ग्रॅम याप्रमाणे फवारणी करावी.
किंवा
थायोमिथॉक्झाम (१२.६ टक्के) अधिक लॅम्बडा सायहॅलोथ्रीन (९.५ टक्के झेडसी) १२५ मि.लि. प्रतिहेक्टरी ५०० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.

संपर्क ः रवींद्र मंचरे, ९९७५५४०३३१
(सहायक प्राध्यापक, कृषी कीटकशास्र विभाग, लोकमंगल कृषी महाविद्यालय, वडाळा, सोलापूर.)

फोटो गॅलरी

इतर कृषी सल्ला
कमाल, किमान तापमानात चढउतारमहाराष्ट्रावर १०१२ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...
कमतरतेनुसार सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा वापर...अलीकडे सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता अधिक...
हवामान बदलाशी सुसंगत उपाययोजनांचा शोध...सध्या हवामान बदलाचा परिणाम शेतीवर दुष्काळ, गारपीट...
केळी पीक सल्लाउन्हाळ्यात अधिक तापमान, तीव्र सूर्य प्रकाश, वादळी...
जैविक कीड-नियंत्रणासाठी उपयुक्त बुरशीगेल्या काही वर्षांमध्ये कीडनियंत्रणासाठी...
इतिहासकालीन जलसंधारण अन् त्यामागचे...दरवर्षी पिढ्यानपिढ्या पावसाचे पाणी वेगवेगळे उपाय...
अभ्यासक्रमात हवा भूसूक्ष्मजीवशास्त्राचा...महाराष्ट्रात चार कृषी विद्यापीठे असून, तिथे १२...
शास्त्रीय पद्धतीनेच व्हावेत जल...गावातील पाण्याचे स्रोत ज्या भागात आहेत, त्या...
शेतजमिनीतील चिकणमातीच्या प्रकारानुसार...हलक्या आणि कमी पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता...
कोरडवाहू शेतीतील समस्या जाणून...राज्यात एकूण शेत जमिनीपैकी १८ टक्के जमीन बागायत...
कांदा व लसूण व्यवस्थापन सल्लारांगडा कांद्याची काढणी झालेली असून, रब्बी...
उसाच्या जोमदार वाढीसाठी गंधक फायदेशीरनत्र, स्फुरद आणि पालाशच्या जोडीला गंधकाच्या...
जिवाणू खत वापरायचे की जिवाणूंचे अन्न...अलीकडे रासायनिक खतांच्या वापरासोबतच जिवाणू...
पीक सल्ला : सूर्यफूल, कांदा, मका, लसूण...सूर्यफूल ः पीक ११० दिवसांमध्ये तयार होते. पाने,...
सिंचनासाठी क्षारयुक्त पाण्याचे...सिंचनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पाण्याचे जमिनीच्या...
जैविक कीड रोग नियंत्रणासाठी भू...एकात्मिक कीड नियंत्रणाच्या अनेक पद्धती असल्या तरी...
लक्षात घ्या विभागनिहाय परिस्थिती...जमीन आणि पावसाचा विचार करता एकाच जिल्ह्यात...
कृषी सल्ला : पेरू, गहू, हरभरा, डाळिंब,...पेरू - फळमाशीच्या नियंत्रणासाठी प्रतिएकर ४ रक्षक...
एकात्मिक कीड नियंत्रणासाठी फेरोमोन...रासायनिक कीडनाशकांना किटक प्रतिकारक होत असून,...