agricultural stories in Marathi, agrowon, summer mung plantation | Agrowon

तंत्रज्ञान वैशाखी मूग लागवडीचे
डॉ. हनुमान गरुड, डॉ. भगवान आसेवार, श्रीमती सारिका नारळे
मंगळवार, 29 जानेवारी 2019

उन्हाळ्यातील जास्त तापमान मूग पिकाच्या वाढीसाठी उत्तम असून, या काळात मुगाचे चांगले उत्पादन मिळू शकते. उन्हाळी हंगामासाठी शिफारशीत सुधारीत वाणांची निवड करावी.
मूग पिकाला मध्यम ते भारी, उत्तम निचऱ्याची जमीन आवश्यक असते. या पिकाला जास्त मशागतीची आवश्यकता लागत नाही. एक हलकी नांगरट व वखराच्या दोन पाळ्या देऊन पेरणी करता येते.

सुधारीत वाणांची निवड –
उन्हाळी मुगाची पेरणी करण्यासाठी खालील वाणांची निवड करावी.

उन्हाळ्यातील जास्त तापमान मूग पिकाच्या वाढीसाठी उत्तम असून, या काळात मुगाचे चांगले उत्पादन मिळू शकते. उन्हाळी हंगामासाठी शिफारशीत सुधारीत वाणांची निवड करावी.
मूग पिकाला मध्यम ते भारी, उत्तम निचऱ्याची जमीन आवश्यक असते. या पिकाला जास्त मशागतीची आवश्यकता लागत नाही. एक हलकी नांगरट व वखराच्या दोन पाळ्या देऊन पेरणी करता येते.

सुधारीत वाणांची निवड –
उन्हाळी मुगाची पेरणी करण्यासाठी खालील वाणांची निवड करावी.

  • वाण ः कालावधी (दिवस) ः उत्पन्न (क्विं/हे.) ः प्रमुख वैशिष्ट्ये
  • कोपरगाव ः ६० ते ६५ ः ८-१० ः टपोरे हिरवे चमकदार दाणे
  • एस-८ ः ६० ते ६५ ः ९-१० ः हिरवे चमकदार दाणे, खरीप व रब्बी हंगामासाठी योग्य
  • फुले एम-२ ः ६० ते ६५ ः ११-१२ ः मध्यम हिरवे दाणे, खरीप व उन्हाळी हंगामासाठी
  • बीएम-४ ः ६० ते ६५ ः  १०-१२ ः मध्यम हिरवे दाणे, खरीप व उन्हाळी हंगामासाठी

पेरणी –
वैशाखी मुगाची पेरणी १५ फेब्रुवारी ते १५ मार्चदरम्यान करावी. दोन ओळीतील अंतर ३० सें. मी. असावे. बी पेरणीपूर्वी रायझोबीयम व स्फुरद विरघळवणारे जीवाणू संवर्धक २५० ग्रॅम प्रति १० किलो बियाण्यास चोळावे. प्रति हेक्टरी १५ ते २० किलो बियाणे वापरावे.

खत व्यवस्थापन –
मुगासाठी शेवटच्या वखरणीअगोदर ६-८ टन प्रति हेक्टरी शेणखत किंवा कंपोस्ट द्यावे.
पेरणीच्या वेळी २० किलो नत्र आणि ४० -५० किलो स्फुरद प्रति हेक्टरी द्यावे.

आंतरमशागत व तणनियंत्रण –
हे पीक कमी कालावधीचे असल्याने उभ्या पिकामध्ये वेळीच आंतरमशागत करणे गरजेचे आहे. पेरणीनंतर ३ ते ४ आठवड्यांनी एक कोळपणी वा एक खुरपणी करून घ्यावी. त्यामुळे आंतरमशागतीसोबतच तणांचे नियंत्रण होण्यास मदत होते.

पाणी व्यवस्थापन –
उन्हाळी मुगासाठी पेरणीनंतर १० ते १२ दिवसांच्या अंतराने पाण्याच्या एकूण ४ ते ५ पाळ्या द्याव्यात. पीक फुलावर येण्याच्या वेळी तसेच दाणे भरण्याच्या वेळी पाणी देणे आवश्यक असते. जेव्हा फक्त एकच पाणी उपलब्ध असेल त्या वेळी मात्र मुगास पेरणीनंतर ३० ते ३५ दिवसांनी पाणी द्यावे.

डॉ. भगवान आसेवार, ९४२००३७३५९
(वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी येथे डॉ. गरुड हे वरिष्ठ संशोधन फेलो असून, डॉ. आसेवार हे प्रमुख शास्त्रज्ञ आहेत.)
 

इतर कडधान्ये
तयारी खरिपाची : वेळेवर मुगाची लागवड...जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात किंवा माॅन्सूनचा पुरेसा...
तंत्रज्ञान वैशाखी मूग लागवडीचेउन्हाळ्यातील जास्त तापमान मूग पिकाच्या वाढीसाठी...
हरभऱ्यावरील घाटेअळीचे एकात्मिक नियंत्रणहरभऱ्याच्या उत्पादनक्षम लागवडीमध्ये सर्वात मोठी...
तुरीवर पिसारी पतंगाचा प्रादुर्भावकिडीचे शास्त्रीय नाव ः इक्झेलॅस्टीस ॲटोमोसा १...
तुरीमध्ये आंतरमशागत महत्त्वाची...तूर पेरणीनंतर तिसऱ्या आठवड्यात एक कोळपणी करून...
कर्बोदके, प्रथिनांचा उत्तम स्राेत ः...प्रथिनांसाठी कडधान्य हे समीकरण जसे सर्वश्रुत आहे...
तूर पिकावरील कीड-रोगांचे वेळीच नियंत्रण...मुळकूज : रोगकारक बुरशी : रायझोक्टोनिया खोडकूज...
अनियमित पावसात तूर रोपनिर्मिती,...राज्यात तूर हे खरिपातील महत्त्वाचे पीक आहे....
तंत्र मटकी, हुलगा लागवडीचेमटकी व हुलगा ही दोन पिके कमी पावसातही चांगले...
कृषी सल्लामार्च महिन्यात उन्हाळी भुईमूग पिकाची पेरणी करू...
शिफारशीत मूग जातींची निवड महत्त्वाची...गेल्या काही वर्षांमध्ये मुगाचे दर वाढते असल्याने...
कामगंध सापळ्याद्वारे करा घाटेअळीला अटकाव सध्या हरभरा पीक फुलोरा किंवा...
तूर पीक संरक्षण सल्ला तूर पिकावर सुमारे २०० किडींच्या प्रादुर्भावाची...
हरभऱ्यावरील घाटेअळीचे नियंत्रणघाटेअळी ही हरभरा पिकाची प्रमुख कीड आहे. एक अळी...
तुरीवरील शेंगा पोखरणाऱ्या अळीचे... सध्याची पीक व कीड प्रादुर्भाव अवस्था...
लोहयुक्त कुळीथ खाकराकुळीथ हे लोहाचा उत्कृष्ट स्रोत आहे. कुळीथ हे...
रब्बी पिकांतील रासायनिक तणनियंत्रणपिकांच्या अधिक उत्पादनासाठी योग्य वेळेत...
आंतरपीक पद्धतीतून वाढवा उत्पन्नआंतरपीक पद्धतीमुळे जमिनीची सुपीकता वाढते....
नियोजन हरभरा लागवडीचे...जिरायती क्षेत्रात जमिनीतील उपलब्ध ओलावा व बागायती...
बीबीएफ यंत्राद्वारे हरभरा पेरणी फायदेशीररब्बी हंगामामध्ये ओलाव्याचे व्यवस्थापन अत्यंत...