agricultural stories in Marathi, agrowon, technowon, Capturing the spectral composition of light sources | Agrowon

हरितगृहातील प्रकाशाचे नियंत्रण उत्पादनवाढीसाठी फायद्याचे
वृत्तसेवा
सोमवार, 19 नोव्हेंबर 2018

हरितगृहातील प्रकाशाच्या कार्यक्षम व्यवस्थापनासाठी अत्याधुनिक सेन्सर आणि स्पेक्ट्रोमीटर बाजारात उपलब्ध होत आहेत. उत्पादनवाढीसाठी परदेशामध्ये याचा वापर काही प्रमाणात सुरू झाला आहे. भारतातही भविष्यातील अत्याधुनिक प्रकाश योजना आणि त्यावरील नियंत्रणातून उत्पादनवाढीसाठी अधिक संशोधन होणे अपेक्षित आहे.

हरितगृहातील प्रकाशाच्या कार्यक्षम व्यवस्थापनासाठी अत्याधुनिक सेन्सर आणि स्पेक्ट्रोमीटर बाजारात उपलब्ध होत आहेत. उत्पादनवाढीसाठी परदेशामध्ये याचा वापर काही प्रमाणात सुरू झाला आहे. भारतातही भविष्यातील अत्याधुनिक प्रकाश योजना आणि त्यावरील नियंत्रणातून उत्पादनवाढीसाठी अधिक संशोधन होणे अपेक्षित आहे.

व्यावसायिक हरितगृहाच्या कार्यक्षमतेमध्ये प्रकाशाचे व्यवस्थापन हा अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा आहे. योग्य दर्जाच्या प्रकाश उपलब्ध करून देण्यासाठी लि- कोर बायोसायन्सेस या खासगी कंपनीने खास स्पेक्ट्रोमीटर बाजारात आणला आहे. त्याद्वारे प्रकाशाचे विविध स्पेक्ट्रम मोजता येतात. सोबत प्रकाश सेन्सरचा वापर केल्यास उत्पादनामध्ये चांगली वाढ मिळत असल्याचा दावा कंपनीने केला आहे. त्याविषयी माहिती देताना अॅबी ब्रुक यांनी सांगितले, की वनस्पतींची वाढ आणि पुनरुत्पादन हे प्रकाश संश्लेषण कार्यक्षम किरणांवर (फोटोसिंथेटिक अॅक्टिव्ह रेडिएशन -पीएआर) अवलंबून असते. ही क्रिया प्रामुख्याने ४०० ते ७०० नॅनोमीटर दरम्यानच्या तरंगलांबीमध्ये घडते. सर्व प्रकारच्या प्रकाशामध्ये पीएआर नसतात. त्याच प्रमाणे वाढीच्या वेगवेगळ्या टप्प्यामध्ये पीएआरची आवश्यकताही बदलत असते.

नैसर्गिक प्रकाशाची तीव्रता वेगवेगळ्या वेळी बदलत असते. मात्र कृत्रिम प्रकाश योजनेमध्ये वाढीच्या योग्य त्या टप्प्यात तीव्रता वाढवणे गरजेचे असते. नेमके केव्हा आणि किती प्रमाणात तीव्रता वाढवायची किंवा कमी करायची, याविषयी जागररूक राहणे आवश्यक आहे. अन्यथा, ऊर्जा वाया जाण्याचाच धोका अधिक आहे. ही समस्या सोडविण्यासाठी कंपनीच्या संशोधकांनी एलआय-१९० आर क्वांटम सेन्सर (LI-१९०R Quantum Sensor) विकसित केला आहे. त्याद्वारे हरितगृहातील नैसर्गिक सूर्यप्रकाश आणि कृत्रिम प्रकाश योजनेतील प्रकाश यातील पीएआर घटकांचे प्रमाण मोजले जाते. कृत्रिम प्रकाश योजनेतील इनकॅंडेसेंड, उच्च दाबाचे सोडिअम दिवे, उच्च तीव्रतेचे फ्लुरोसन्ट प्रकाश आणि नुकतेच बाजारात आलेले एलईडी दिवे या सर्वांचे योग्य मोजमाप शक्य होते.

स्पेक्ट्रल संरचना
सर्व प्रकारचे प्रकाश वनस्पतीच्या वाढ किंवा पुनरुत्पादनावर परिणाम करत नाहीत. त्यातील प्रकाश संश्लेषण कार्यक्षम किरणे ही ४०० ते ७०० नॅनोमीटर एवढीच असतात. हे प्रकाशाच्या लाल, निळा आणि हिरवा अशा तीन रंगांमध्ये विभागले जातात. त्यासोबत अतिनीलकिरणे (नीअर अल्ट्राव्हायोलेट -३८० ते ४०० नॅनोमीटर) आणि अवरक्त (फार रेड - ७०० ते ७८० नॅनोमीटर) किरणांवर वाढीच्या अवस्थेनुसार योग्य प्रमाणात नियंत्रण ठेवणे एलआय -१८० द्वारा शक्य होते. परिणामी, पिकांची वाढ उत्तम होते. यातील सेन्सर हे अत्यंत संवेदनक्षम असून, अगदी १ नॅनोमीटरपर्यंतची फोटॉन फ्लक्स डेन्सिटी मोजता येते. हे सर्व घटक मोबाईल किंवा संगणकावर पाहता येतात.

 

इतर टेक्नोवन
पाणी बचत, दर्जेदार उत्पादनासाठी मल्चिंग...पॉलिथिन कागद आच्छादनासाठी वापरल्याने पिकासोबत...
शाश्वत सिंचनासाठी जलपुनर्भरणाच्या...पुनर्भरण न करता भूजलाचा उपसा करत राहिल्यास फार...
पीकपद्धतीनूसार बहुविध यंत्रांचा...हंगामी व वार्षिक नगदी पिके व फळपिके अशा बहुविध...
बटाटा स्टार्चपासून विघटनशील प्लॅस्टिकची...प्लॅस्टिकचा वापर सातत्याने वाढत असून, त्यातून...
केळी खोडापासून धागानिर्मिती तंत्रकेळी झाडाचे खोड, पानांचा उपयोग धागा...
शेततळ्यातील बाष्पीभवन रोखण्याचे विविध...सध्या सर्वत्र दुष्काळाची स्थिती आहे. पिके...
हरितगृहातील प्रकाशाचे नियंत्रण...हरितगृहातील प्रकाशाच्या कार्यक्षम व्यवस्थापनासाठी...
गूळ प्रक्रियेच्या आधुनिक पद्धतीआरोग्यासाठी गूळ उत्तम असून, त्याची लोकप्रियता...
जलनियंत्रण बॉक्सद्वारे कमी करता येईल...अधिक काळ पाण्याखाली राहत असलेल्या जमिनीतून...
योग्य पद्धतीनेच वापरा पॉवर टिलर पॉवर टिलर चालू करीत असताना डेप्थ रेग्युलेटर चालू...
शेतात केले पेरणी ते मळणी यांत्रिकीकरणनंदुरबार जिल्ह्यातील आडगाव (ता. शहादा) येथील...
बॅटरीरहित उपकरणांचे स्वप्न येईल...सध्या विविध स्मार्ट उपकरणे बाजारात येत आहेत....
छोट्या यंत्रांनी होतील कामे सुलभया वर्षी दापोली येथे पार पडलेल्या संयुक्त कृषी...
पेरणी यंत्राचा वापर फायदेशीर ठरतो...बियाण्यांच्या लहान मोठ्या अाकरावरून पेरणीचा...
कमी वेळेत चांगल्या मशागतीसाठी रोटाव्हेटर१९३०च्या दशकात रोटरी कल्टिव्हेटर (रोटा + व्हेटर)...
पाच मिनिटांत एका एकरवर फवारणी !...शेतीमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञान आले पाहिजे, असे जो तो...
रोपांच्या मुळांची गुंडाळी टाळण्यासाठी...ट्रे किंवा प्लॅस्टिक पिशव्यांमध्ये रोपांची...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
सुधारित अवजारे करतात कष्ट कमीवैभव विळा : १) गहू, ज्वारी, गवत कापणी जमिनीलगत...
सुधारित ट्रेलरमुळे कमी होईल अपघाताचे...ट्रॅक्टर व उसाने भरलेला ट्रेलर हे ग्रामीण...