agricultural stories in marathi, agrowon, technowon, farmers success story in making sugercane planter, mulching machine etc | Agrowon

ऊस लागवड यंत्र, मल्चिंग यंत्राची केली निर्मिती.
अभिजित डाके
सोमवार, 12 मार्च 2018

शेतकऱ्यामध्ये मोठा संशोधक दडलेला असतो. कुंभारी (जि. सांगली) येथील दाजी पाटील यांनी छोटी यंत्रसाधने विकसित करीत ऊस लागवडीचे, मल्चिंग पेपर अंथरणीचे, सायकलचलित फवारणी आदी गरजेनुरूप यंत्रे विकसित केली. स्वतःच्या ऊसशेतीसह कलिंगड, मिरची आदी पिकांत त्याचा वापर करून वेळ, श्रम, पैसे यात त्यांनी बचत केली आहे.

शेतकऱ्यामध्ये मोठा संशोधक दडलेला असतो. कुंभारी (जि. सांगली) येथील दाजी पाटील यांनी छोटी यंत्रसाधने विकसित करीत ऊस लागवडीचे, मल्चिंग पेपर अंथरणीचे, सायकलचलित फवारणी आदी गरजेनुरूप यंत्रे विकसित केली. स्वतःच्या ऊसशेतीसह कलिंगड, मिरची आदी पिकांत त्याचा वापर करून वेळ, श्रम, पैसे यात त्यांनी बचत केली आहे.

सांगली जिल्ह्यातील जत हा दुष्काळी तालुका आहे. जत- कऱ्हाड मार्गावर कुंभारी गाव वसले आहे. या भागात म्हैसाळ उपसा सिंचन योजनेचे पाणी आले. त्यामुळे शेतकऱ्यांना थोडा दिलासा मिळाला. विविध पिकांचा विचार करणे शक्य झाले. मात्र योजनेचे पाणी सातत्याने येत नसल्याने पाणीटंचाई जाणवतेच. दाजी पाटील यांच्यातील संशोधक कुंभारी गावातील दाजी पाटील हा अवलिया शेतकरी. त्यांची वडिलोपार्जित २० एकर आहे. ऊस, कलिंगड, मिरची आदी पिके ते घेतात. शेती सांभाळत दाजी यांनी लहान वयापासूनच विविध छोटी साधने बनवण्याचा छंद जोपासला. विविध यंत्रे, साधने कशी तयार होतात त्याचा बारकाईने अभ्यास करण्याची त्यांची वृत्ती होती. टाकाऊ वस्तू आणून ते विविध साधनांच्या निर्मितीचे प्रयोग करायचे. पुढे या छंदाला अधिक गती मिळाली. घरी ट्रॅक्‍टर असल्याने अनेक अवजारे होतीच. त्यांच्या प्रयत्नांची दखल म्हणून १९९२ मध्ये आकाशवाणीवर मुलाखत झाल्याचे पाटील म्हणाले. छंदाची व्याप्ती वाढली हळूहळू ऊसशेती वाढू लागली. गुऱ्हाळघरही होतं. दुष्काळाची तीव्रता, मजूरटंचाई या बाबी तीव्र झाल्या होत्या. त्यादृष्टीने दाजी यांनी आपल्या शेतीतील गरजांनुसार यंत्रनिर्मितीवर अधिक भर दिला. घरी असलेले लोखंडी भाग, साधने तसेच काही खरेदी अशा प्रयत्नांमधून ऊस लागवड यंत्र तयार केले. ही गोष्ट २०१५ ची. मात्र त्यात काही त्रुटी राहिल्या. यंत्रातून उसाची कांडी योग्यरीत्या खाली पडत नव्हती. कधी कांड्यावर माती अधिक पडली जायची. पण याही अडचणींवर मात केली. हे यंत्र विविध अंगाने काम करेल यादृष्टीने त्यात कौशल्यपूर्ण बदल केले.

बहुविध ऊस लागवड यंत्राची वैशिष्ट्ये

  • सरी पाडते.
  • ऊस लागवड करते.
  • कांडीवर माती टाकण्याचे काम करते.
  • लागवडीवेळी खत टाकते.
  • ठिबकची लॅटरल अंथरते.
  •  यंत्र बनविण्यासाठी आलेला खर्च- ४० हजार रु.

खर्चात केलेली बचत

पारंपरिक पद्धतीत मजुरांद्वारे सरी सोडण्यासाठी एकरी खर्च पंधराशे ते दोन हजार रुपये येतो. ऊस लागवडीचा कालावधी एकरासाठी तीन दिवस असतो. मजुरांची संख्या १० ते १५ धरली व मजुरीची रक्कम ३०० ते ४०० रुपये धरली तर तीन दिवसांसाठी हा खर्च किमान १० ते १२ हजार रुपये येतो. त्या तुलनेत यंत्राद्वारे सरी आणि लागवड ही कामे एकाच वेळी होतात. दोन मजुरात सुमारे तीन तासांत हे काम होते. त्याचा खर्च दीडहजार रुपयांपर्यंत होतो.

पॉली मल्चिंग पेपर अंथरणारे यंत्र

दाजी यांची ऊसशेती दरवर्षी सुमारे १० एकर असते. उर्वरित क्षेत्रावरील कलिंगड, मिरची बेडवर असल्याने पॉली मल्चिंग करावे लागे. मजुरांद्वारे मल्चिंगसाठी होणारा खर्च व लागणारा वेळ पाहाता जुन्या साहित्यांचा वापर करुन मल्चिंग पेपर अंथरणारे यंत्र तयार केले. त्यासाठी १५ हजार रुपये खर्च आला. होणारे फायदे प्रचलित पद्धतीत मल्चिंग करण्यासाठी सुमारे सहा मजुरांची आवश्‍यकता भासते. या यंत्राद्वारे दीड तासात एकरभर क्षेत्रात हे काम केवळ ट्रॅक्टरचालकाद्वारे सुकर होत असल्याचे दाजी म्हणाले. त्यातून मजूरबळ, पैसे यात चांगली बचत साधली आहे. शिवाय दोन बेडमधील ढेकळेही फोडण्याचे काम या यंत्राद्वारे होत असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

फवारणी यंत्र

सायकलचलित सात ते आठ नोझल्स असलेले बूम प्रकारातील व बॅटरी चलित फवारणी यंत्र तयार केले आहे. बूमची उंची पिकाच्या गरजेनुसार खालीवर करता येते. नोझल्सदेखील मागे पुढे करता येतात.

घरच्यांची साथ

दाजी म्हणाले की, कोणतेही काम प्रामाणिकपणे कर आणि जिद्द कधीच सोडू नकोस असा उपदेश वडिलांनी केला. त्याच वाटेने पुढे चाललो आहे. आई फुलाबाई तसेच पत्नीचीही मोलाची साथ मिळाल्यानेच यंत्रनिर्मिती असो की शेती सुलभ झाली आहे.

कार्यशाळेतून शिक्षण

दाजींचं शिक्षण म्हटलं तर केवळ दहावीपर्यंत. पण अभ्यासू, संशोधनवृत्ती, चिकाटी या गुणांमुळेच त्यांना पुढे वाटचाल करणे शक्य झाले. परिसरातील ‘वर्कशॉप’च्या मदतीने त्यांनी यंत्रनिर्मिती, वेल्डिंग आदींचा सरावही केला आहे. गणेशोत्सवाच्या वेळी मंडळांसाठी देखावेनिर्मिती, जिन्यांवरून चालताना लाईट लागणे, गजराच्या घड्याळ्याचा टायमर आदी विविध साधनांच्या निर्मितीतून दाजींनी आपल्यातील बुद्धिकौशल्याचा प्रत्यय दिला आहे. ऊस लागवड यंत्रासाठी एका कंपनीसोबत करार केला असून त्याचे पेटंटही घेतल्याचे त्यांनी सांगितले.

संपर्क : दाजी आण्णाप्पा पाटील - ९७३०६६६५५७

फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
मळणी यंत्राची कार्यक्षमता महत्त्वाची...मळणी यंत्राची कार्यक्षमता ही जाळीचा आकार, जाळीचा...
योग्य पद्धतीने वापरा मळणी यंत्रसुरक्षित मळणी करण्यासाठी आयएसआय मार्क असलेले...
घरीच तयार करा सौरकुकरआपल्याकडे सौरऊर्जा मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध आहे,...
तण काढण्यासाठी पॉवर वीडर उपयुक्तलहान शेतकऱ्यांची गरज ओळखून बाजारपेठेत आता पॉवर...
गुणवत्तापूर्ण अवजारे, ट्रॉली निर्मितीचा...गुणवत्तापूर्ण शेती उपयोगी अवजारे व ट्रॉलीच्या...
डेअरी उत्पादनातील साखर कमी करण्याची...जगभरामध्ये डेअरी उत्पादनांची लोकप्रियता मोठी असून...
ट्रॅक्‍टर, कृषी अवजारे उत्पादकांची...मजुरांचा तुटवडा आणि बैल सांभाळण्यातील चाऱ्यासह...
इलेक्ट्रीक ट्रॅक्टरमध्य फ्रान्स येथील ॲलेक्झांड्रे प्रेवॉल्ट (वय ३०...
ताणस्थितीतही मिळतील अधिक चवदार टोमॅटोतुर्कस्तान येथील इझमीर तंत्रज्ञान संस्थेतील...
दर्जेदार उत्पादनासाठी फ्रिज ड्रायिंगरूढ झालेल्या यांत्रिक ड्रायर्सच्या तुलनेत फ्रिज...
जमीन व्यवस्थापनातून जागतिक तापमानवाढीचा...कर्बवायूचे उत्सर्जन रोखण्यासाठी जमिनीच्या...
योग्य प्रकारे करा विद्राव्य खतांचा वापरपिकांमध्ये अन्नद्रव्याच्या कमतरतेची लक्षणे...
आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापरातून...नेदरलॅंड येथील पिएट जॅन थिबाऊडीअर (वय ३१ वर्षे)...
ड्रॅगन फ्रूटपासून आरोग्यवर्धक जेली, जॅम...कमी शर्करा असलेल्या फळांमध्ये ड्रॅगन फ्रूट हे...
काकडीच्या फुलांचा खाद्यपदार्थ...खाद्य पदार्थांच्या बाजारपेठेत कंपन्या वेगवेगळ्या...
टाकाऊ घटकांपासून दर्जेदार ‘...बुद्धीचा कल्पक व कार्यक्षम वापर करून जयकिसन...
खते देण्यासाठी ब्रिकेटस टोकण यंत्रसध्या विदर्भातील भात उत्पादक पट्ट्यामध्ये भाताची...
कंपोस्ट खतनिर्मिती यंत्राचे तयार केले... स्वयंपाक घरातील ओला कचरा हा कचरा कुंडीत न...
वनस्पतीयुक्त भिंती सांगतील घराचे आरोग्यवनस्पतिशास्त्र आणि इमारत आरेखनशास्त्र या दोहोंचा...
ट्रॅक्टरचलित कुट्टी यंत्र, खड्डे खोदाई...मजूर टंचाई लक्षात घेता विविध यंत्रांची निर्मिती...