agricultural stories in Marathi, agrowon, turmeric diesease management | Agrowon

हळदीवरील रोगांचे नियंत्रण व्यवस्थापन
डॉ. मनोज माळी, प्रतापसिंह पाटील
मंगळवार, 4 डिसेंबर 2018

हळदीचे गड्डे तयार होण्याची ही योग्य वेळ आहे. जर तापमान फारच कमी, आर्द्रतेमध्ये वाढ अशा स्थितीमध्ये हळद पिकामध्ये रोगांचा प्रादुर्भाव वाढत आहे. कंदकूज, करपा अशा रोगांच्या नियंत्रणाकडे वेळीच लक्ष देणे गरजेचे आहे.

कंदकूज (रायझोम रॉट)

हळदीचे गड्डे तयार होण्याची ही योग्य वेळ आहे. जर तापमान फारच कमी, आर्द्रतेमध्ये वाढ अशा स्थितीमध्ये हळद पिकामध्ये रोगांचा प्रादुर्भाव वाढत आहे. कंदकूज, करपा अशा रोगांच्या नियंत्रणाकडे वेळीच लक्ष देणे गरजेचे आहे.

कंदकूज (रायझोम रॉट)

  • नवीन आलेल्या फुटव्याची पाने पिवळसर तपकिरी रंगाची होतात. खोडाचा रंग तपकिरी काळपट होतो.
  • प्रादुर्भावग्रस्त फुटवा ओढल्यास सहज हातामध्ये येतो.
  • जमिनीतील कंद बाहेर काढल्यास तो पचपचीत व मऊ लागतो. त्यातून दुर्गंधीयुक्त पाणी बाहेर पडते.
  • भरपूर पाऊस, भारी काळी कसदार व कमी निचरा होणारी जमीन या रोगास पोषक असते.

नियंत्रण

  • प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून जैविक बुरशीनाशक ट्रायकोडर्माप्लस पावडर प्रती एकरी २ ते २.५ किलो पावडर २५० ते ३०० किलो शेणखतामध्ये मिसळून जमिनीत पसरवून द्यावी.
  • रोगाची तीव्रता जास्त असल्यास कॉपर ऑक्‍सिक्‍लोराईड ५ ग्रॅम प्रती लिटर पाण्यात घेऊन हळदीच्या बुंध्याभोवती आळवणी करावी.
  • कार्बेन्डाझीम (५० डब्ल्यूपी) १ ग्रॅम किंवा मॅन्कोझेब २.५ ग्रॅम प्रती लिटर पाणी घेऊन आवश्‍यकतेनुसार फवारणी करावी.
  • पिकामध्ये पाणी साठू देऊ नये.
  • सूचना ः आळवणी करताना जमिनीस वाफसा असावा. आळवणी केल्यानंतर पिकास थोडासा पाण्याचा ताण द्यावा. गरज वाटल्यास पुन्हा एकदा आळवणी करावी. फवारणी करताना द्रावणात उच्च प्रतीचे चिकट पदार्थ (स्टिकर) १ मि.ली. प्रती लिटर पाणी मिसळून फवारावे.

करपा/ लीफ स्पॉट

  • सकाळी पडणारे धुके आणि दवामुळे या रोगाचा मोठ्या प्रमाणात प्रादुर्भाव होतो. सप्टेंबर ते नोव्हेंबर या कालावधीमध्ये या रोगाची तीव्रता जास्त असते.
  • कोलेटोट्रिकम कॅपसिसी बुरशीमुळे अंडाकृती, लंबगोलाकार तपकिरी रंगाचे ठिपके पानावर पडतात व पान सूर्याकडे धरून पाहिल्यास ठिपक्‍यांमध्ये अनेक वर्तुळे दिसतात. रोगाची तीव्रता वाढल्यास संपूर्ण पान करपते, वाळून गळून पडते.

    नियंत्रण

  • फवारणी प्रती लिटर पाणी
  • मॅंकोझेब २ ते २.५ ग्रॅम किंवा कॉपर ऑक्‍सिक्‍लोराइड २.५ ते ३ ग्रॅम  

पानांवरील ठिपके (लिफ ब्लॉच)

  • वातावरणातील आर्द्रता आढल्यामुळे प्रादुर्भाव दिसून येतो.
  • टॅफ्रिना मॅक्‍युलन्स या बुरशीमुळे होणाऱ्या या रोगामध्ये पानांवर असंख्य लहान तांबूस रंगाचे गोलाकार ठिपके तयार होतात. पुढे ते वाढत जाऊन संपूर्ण पान करपते.
  • पानाच्या खालील भागावर मुख्य शिरेच्या बाजूने लालसर करड्या रंगाचे १ ते २ सें.मी. व्यासाचे ठिपके दिसतात. त्यामुळे पाने वाळतात.
  • रोगाची सुरवात जमिनीलगतच्या पानांवर होऊन नंतर रोग वरील पानांवर पसरतो. हळदीची पाने शेंड्याकडून पिवळी दिसायला लागतात.

नियंत्रण  
फवारणी प्रती लिटर पाणी
कार्बेन्डाझीम १ ग्रॅम किंवा
मॅंकोझेब २.५ ग्रॅम किंवा
कॉपर ऑक्‍सिक्‍लोराईड २.५ ग्रॅम १० दिवसांच्या अंतराने आलटून-पालटून फवारणी करावी.
रोगग्रस्त पाने वेचून नष्ट करावीत. शेतात स्वच्छता ठेवावी.

इतर बाबी  

  • पिकात पाणी साचू देऊ नये. वेळोवेळी तण काढून साचलेल्या पाण्याचा निचरा करावा. जमिनीच्या मगदुराप्रमाणे पाणी देण्याचे नियोजन करावे.
  • शिफारशीत वेळेत हळदीची भरणी करावी. त्यामुळे रोग-किडींपासून हळद पिकाचा बचाव होतो.
  • हळदीनंतर परत हळद किंवा आले यासारखी पिके सलग त्याच क्षेत्रामध्ये घेवू नयेत. पिकांचा फेरपालट करावा.
  • कंदमाशीचा प्रादुर्भाव असलेल्या ठिकाणी शक्‍यतो कमीत कमी २ ते ३ वर्षे सामुदायिकपणे कंदमाशीचे नियंत्रण करावे.

 ः डॉ. मनोज माळी, ९४०३७७३६१४
(हळद संशोधन केंद्र, कसबे डीग्रज)

इतर कृषी सल्ला
केळी सल्लाकेळी पिकाची उत्तम वाढ व उत्पादनासाठी सरासरी किमान...
अन्नद्रव्यांचा समतोल वापर आवश्यक...जमिनीतील अन्नद्रव्यांचा मोठ्या प्रमाणावर होत...
ढगाळ वातावरण, भुरीच्या धोक्याकडे लक्ष...बंगालच्या उपसागरातून येणाऱ्या वादळाचा परिणाम...
पिकांसाठी सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचे महत्त्वपिकांसाठी सूक्ष्म अन्नद्रव्ये ही अत्यल्प प्रमाणात...
डाळिंब बागेतील आंबेबहारासाठी ताणाचे... डाळिंबामध्ये प्रामुख्याने तीन बहर घेतले जातात...
कांदा पिकावरील फुलकिडीचे नियंत्रणकांदा पीक हे प्रामुख्याने खरीप, रब्बी हंगामात...
हळदीवरील रोगांचे नियंत्रण व्यवस्थापन हळदीचे गड्डे तयार होण्याची ही योग्य वेळ आहे. जर...
कृषी सल्ला - कोकणभात अवस्था ः पूर्व मशागत उन्हाळी भात...
कृषी सल्ला : कापूस, गहू, रब्बी ज्वारी,...कापूस ः १) बीटी कपाशीवर गुलाबी बोडअळीचा...
हरभऱ्यावरील घाटेअळीचे एकात्मिक नियंत्रणहरभऱ्याच्या उत्पादनक्षम लागवडीमध्ये सर्वात मोठी...
पूर्वहंगामी उसासाठी एकात्मिक अन्नद्रव्य...पूर्वहंगामी उसामध्ये वाढीच्या अवस्थेप्रमाणे...
तंत्र ऊस खोडवा व्यवस्थापनाचे...ऊस तोडणीच्या वेळी पाचट ओळीत न लावता जागच्या जागी...
मसाला पिकांना द्या पुरेसे पाणीमसाला पिकांना पाण्याचा ताण सहन होत नाही, हे...
डाउनी, भुरी नियंत्रणाच्या उपाययोजनामा गील एक दोन दिवसांत झालेल्या पावसानंतर...
फुलोरा अवस्थेतील द्राक्ष बागेचे...द्राक्ष लागवड विभागात पाऊस झाल्याने बागेच्या...
शेततळ्यातील बाष्पीभवन रोखण्याचे विविध...सध्या सर्वत्र दुष्काळाची स्थिती आहे. पिके...
जमीन सुपीकतेसाठी सेंद्रिय कर्बाचे...जमिनीच्या सुपीकतेमध्ये सेंद्रिय कर्ब हे अत्यंत...
नारळासाठी खत, पाणी व्यवस्थापननारळ हे बागायती पीक असल्यामुळे पुरेसे पाणी...
पीकनिहाय सिंचनाचे काटेकोर नियोजनपिकांच्या अधिक उत्पादकतेसाठी जमिनीची निवड, मुबलक...